Thánh Louis Martin

Louis Martin đã sống nhiều năm tháng thanh bình với công việc mộc mạc ấy, trước khi cả thế giới biết đến ông như người cha thánh thiện của Thánh Nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu.

Thế nhưng, cuộc đời của người cha ấy rồi sẽ gặp phải những khúc quanh mà đôi bàn tay khéo léo của người thợ đồng hồ không tài nào sửa chữa được:

• một người vợ hiền ra đi quá sớm vì bạo bệnh;
• từng đứa con gái yêu quý lần lượt rời bỏ mái nhà bước vào bốn bức tường tu viện kín;
• và cuối cùng, một cơn tai biến nghiệt ngã đi thẳng vào chính trí nhớ và thân xác của ông.

Xuyên qua tất cả những mùa giông bão ấy, tình phụ tử nơi Louis Martin vẫn ngời sáng. Có lúc bằng sự chở che vững chãi của một người trụ cột gia đình; có lúc lại bằng sự khiêm tốn đón nhận sự săn sóc của người khác, khi thân xác đã hoàn toàn tàn tạ.

Louis Martin sinh ngày 22 tháng 8 năm 1823 tại Bordeaux, nước Pháp, trong một gia đình quân nhân nề nếp. Do công việc của người cha, gia đình phải di chuyển qua nhiều thành phố trước khi định cư tại Alençon — một thị trấn nhỏ miền tây bắc nước Pháp, từ thế kỷ mười bảy đã nổi danh khắp châu Âu với nghề thêu ren tinh xảo mang tên “Point d‘Alençon”, được ví như nữ hoàng của các loại ren. Cậu bé Louis lớn lên trong kỷ luật nghiêm cẩn, chăm chỉ học hành, yêu thích sách vở và có một tâm hồn vô cùng nhạy cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên.

Chàng cố gắng học thêm tiếng Latinh, nhưng sức khỏe không cho phép, cánh cửa tu viện đành khép lại. Louis trở về với nghề cũ, lên Paris hoàn tất tay nghề, và đến năm 1850 thì mở một hiệu đồng hồ kim hoàn ngay trên phố Pont-Neuf tại thị trấn Alençon.

Louis không trở thành một đan sĩ trên đỉnh núi tuyết, nhưng khát vọng sống thánh thiện không vì thế mà vơi cạn. Nó thấm đượm vào từng giờ làm việc cẩn trọng, vào sự trung thực tuyệt đối trong kinh doanh, vào việc kiên quyết đóng cửa tiệm giữ ngày Chúa nhật dù mất đi không ít khách hàng, vào những giờ kinh nguyện sớm tối, những chuyến đi câu cá một mình giữa thiên nhiên, và lòng rộng rãi mở ra với những người nghèo khổ. Cửa hiệu của ông làm ăn phát đạt; ông là mẫu người biết làm giàu lương thiện mà tâm hồn vẫn hoàn toàn thanh thoát, tự do, chẳng để đồng tiền trói buộc mất lòng mình.

Hai tâm hồn từng ôm ấp lý tưởng dâng hiến tưởng chừng đã dang dở nay gặp nhau trên một lối rẽ hoàn toàn mới. Tình yêu của họ nảy nở nhanh chóng và chín muồi trong sự kính trọng sâu xa. Họ cử hành hôn lễ tại nhà thờ Đức Bà Alençon vào lúc nửa đêm bước sang ngày 13 tháng 7 năm 1858 — chỉ ba tháng sau lần gặp gỡ đầu tiên trên cây cầu ấy.

Louis điềm đạm, trầm tĩnh, yêu sự thinh lặng; Zélie lại nhanh nhẹn, tháo vát và hay lo toan. Sự khác biệt ấy không làm họ xa cách mà hòa quyện bổ túc cho nhau tuyệt vời. Thấy nghề làm ren của vợ phát triển mạnh, đến năm 1870, Louis đã quảng đại bán hẳn cửa hiệu đồng hồ của mình để đứng ra lo việc sổ sách, giao dịch và quản lý xưởng ren cho vợ — một quyết định không hề nhỏ đối với một người đàn ông thời đó, khi vai trò trụ cột kinh tế gia đình thường được xem là danh dự riêng của người chồng. Mái ấm của họ có nhịp đập của một gia đình lao động thật sự: có chuyện đơn hàng, có chuyện trả lương cho thợ, có những tính toán chi tiêu đời thường đan xen với những giờ kinh nguyện gia đình sốt sắng.

Chín người con lần lượt chào đời. Nhưng bốn người con — hai trai, hai gái — đã lần lượt qua đời khi còn rất nhỏ. Năm người con gái còn lại sống đến tuổi trưởng thành là Marie, Pauline, Léonie, Céline và cô con gái út Thérèse.

Mỗi lần mất đi một đứa con thơ là một lần trái tim người cha quặn thắt. Louis và Zélie ôm nỗi đau ấy vào lời kinh phó thác, tiếp tục dồn hết tình thương chăm bẵm những đứa con còn lại.

Gia đình Martin có kỷ luật nghiêm trang, nhưng ngôi nhà luôn tràn ngập tiếng cười, những bài ca, những chuyến dã ngoại câu cá và những trò chơi cha bày cho các con. Louis gọi các con gái bằng những biệt danh âu yếm: Marie là “viên kim cương”, Pauline là “viên ngọc quý”, Céline là “người dũng cảm”, và Thérèse là “nữ hoàng nhỏ”. Đằng sau vẻ đáng kính của một người gia trưởng là một trái tim người cha vô cùng dịu dàng, ấm áp, nơi các con có thể hoàn toàn tin tưởng tựa đầu vào mỗi khi buồn.

Tình thương ấy tràn ra ngoài ngõ. Louis thường xuyên dẫn các con đi thăm viếng những người già cô quả, trực tiếp giúp đỡ những người ăn xin gặp trên đường phố. Ông dạy các con cầu nguyện bằng chính đôi bàn tay biết mở ra sẻ chia hạt gạo cho người nghèo khó, chứ không chỉ bằng những lời kinh đọc thuộc lòng.

Mái nhà bỗng chốc trở nên trống trải đến lạnh lùng. Người vợ hiền cùng chia ngọt sẻ bùi không còn đó nữa. Để tạo một môi trường tốt hơn cho các con gái mồ côi mẹ, Louis đã can đảm đưa cả gia đình rời Alençon chuyển về thị trấn Lisieux, thuê căn nhà mang tên Les Buissonnets bình yên nằm trên một ngọn đồi nhỏ, sống gần gia đình người em vợ Isidore Guérin để các cháu có được sự nâng đỡ của người cậu, người dì.

Đó là sự khôn ngoan và khiêm tốn của một người cha biết rõ giới hạn của mình. Ông không cố gồng mình chứng tỏ một mình có thể gánh hết mọi sự, mà biết mở lòng đón nhận sự trợ giúp của người thân để các con được lớn lên lành lặn về tâm hồn.

Tại Les Buissonnets, các cô con gái lớn thay mẹ chăm sóc các em, còn Louis tiếp tục làm điểm tựa vững chãi cho cả nhà. Ông giữ nếp sống đạo đức, hằng ngày dắt cô bé Thérèse đi dạo, dạy con ngắm nhìn vẻ đẹp của tạo thành — những buổi chiều tà bên hồ, những cánh đồng hoa dại, tất cả đều trở thành bài học đầu tiên về một Thiên Chúa yêu thương qua chính vẻ đẹp Người dựng nên.

Thế rồi, những cuộc chia ly thiêng liêng lại đến.

• Pauline xin vào Dòng Kín Carmel năm 1882;
• Marie tiếp bước vào năm 1886;
• và rồi cô út Thérèse tha thiết xin vào năm 1888 khi mới mười lăm tuổi — một độ tuổi mà theo luật dòng thông thường chưa đủ điều kiện.

Với Léonie — người con gái gặp nhiều khó khăn về tâm lý, tính tình trắc trở và nhiều lần thử tu không thành — Louis không bao giờ gắt gỏng chê bai. Mỗi lần con thất bại trở về, ông lại mở rộng vòng tay đón con vào lòng, không một lời trách móc. Tình phụ tử nơi ông không bao giờ bị cắt giảm vì sự yếu kém của con cái.

Từ năm 1887, sức khỏe của Louis Martin bắt đầu suy giảm nghiêm trọng. Những cơn tai biến mạch máu não liên tiếp kèm theo chứng xơ vữa động mạch đã làm tổn thương hệ thần kinh, khiến ông rơi vào tình trạng đãng trí, mất trí nhớ và có những cơn hoảng loạn.

Người đàn ông từng một thời lịch thiệp, phong nhã, làm chủ cả một cơ nghiệp và được cả thị trấn kính trọng, nay phải nằm trong khu điều trị tâm thần suốt hơn ba năm ròng rã! Đó là một thập giá sỉ nhục đau đớn tột cùng đối với gia đình. Các con gái của ông phải chịu đựng những lời bàn tán cay độc, những ánh mắt thương hại hay mỉa mai của người đời — vào một thời đại mà bệnh tâm thần vẫn còn bị xem là một sự ô nhục cần giấu kín, chứ chưa được hiểu như một căn bệnh cần chữa trị.

Tháng 5 năm 1892, ông được đưa về Lisieux. Céline và Léonie cùng người thân tận tình săn sóc cha từng miếng ăn giấc ngủ. Đôi chân ông bị liệt hoàn toàn, mọi sinh hoạt đều phải cậy nhờ vào tay người khác — chính người đàn ông từng dang tay che chở cả một mái nhà, giờ đây phải học cách để người khác dang tay che chở lại mình.

Ngày 19 tháng 10 năm 2008, ông Louis Martin và bà Zélie Guérin được tuyên phong Chân phước tại Lisieux. Ngày 18 tháng 10 năm 2015, Đức Thánh Cha Phanxicô đã long trọng tôn phong hai ông bà lên bậc Hiển Thánh — đôi vợ chồng đầu tiên trong lịch sử Giáo hội được cùng nhau bước lên bàn thờ tuyên thánh. Ngày lễ kính chung của hai vị được ấn định vào ngày 12 tháng 7 hằng năm, kỷ niệm ngày cưới linh thiêng của họ hơn một thế kỷ rưỡi trước.

Đối với những người cha, người chồng trong các gia đình Việt Nam hôm nay, thánh Louis Martin là một người bạn đường vô cùng gần gũi. Ngài dạy chúng ta

• biết tôn trọng và nâng đỡ công việc của người vợ hiền;
• biết chơi đùa và làm bạn với con cái;
• biết mở rộng cửa nhà giúp đỡ kẻ cơ hàn;
• và biết đón nhận những nghịch cảnh, bệnh tật tuổi già trong sự bình an phó thác.