Thánh Zélie Martin

Bà Zélie Martin thấu hiểu công việc ấy đến từng đường kim mũi chỉ. Bà làm nghề ren để kiếm sống, để phụng dưỡng gia đình, và để chắt chiu từng đồng nuôi nấng tương lai của những đứa con thơ.

Những lá thư gia đình còn lưu giữ lại vẽ nên chân dung một người phụ nữ vô cùng sống động và chân thật: hết mực thương chồng yêu con, tháo vát tài ba trong việc làm ăn buôn bán, có con mắt quan sát tinh tế, nhưng cũng đầy những lúc âu lo thắt ruột, những khi mệt mỏi rã rời vì gánh nặng áo cơm, rồi sau đó lại quệt mồ hôi bắt tay vào việc. Đời sống thánh thiện của bà hòa trọn vào nhịp đập của một mái nhà mở toang cửa đón ánh nắng mỗi sớm mai.

Marie-Azélie Guérin — thường gọi thân mật là Zélie — sinh ngày 23 tháng 12 năm 1831 tại Gandelain, gần vùng Saint-Denis-sur-Sarthon, nước Pháp. Trong nếp nhà ấy, bà có người chị gái Marie-Louise và người em trai út Isidore. Cha mẹ bà là những người giữ đạo nghiêm trang, kỷ luật gia đình rất khắt khe; thế nhưng sự nghiêm khắc quá mức ấy đôi khi để lại những nỗi buồn se thắt trong lòng mà mãi sau này khi lớn khôn, Zélie vẫn chạnh lòng nhắc lại trong những trang thư gửi con gái.

Bà lớn lên không phải giữa một tuổi thơ hoàn toàn êm đềm. Một trái tim thiếu nữ nhạy cảm luôn khao khát sự vỗ về dịu dàng mà những người lớn thời ấy chưa biết cách bày tỏ. Thế nhưng, điều đáng quý vô ngần là sự thiếu thốn tình cảm thuở nhỏ không hề làm cho lòng bà khép kín, chai sạn. Sau này, khi được làm mẹ, bà luôn tìm mọi cách để các con mình cảm nhận được chúng được cha mẹ yêu thương, nâng niu đến nhường nào — như thể bà quyết tâm không để đứa con nào của mình phải nếm lại đúng nỗi cô đơn bà từng trải qua.

Gia đình chuyển về thị trấn Alençon. Zélie theo học tại trường của các nữ tu dòng Thánh Tâm và bắt đầu học nghề làm ren kim truyền thống — chính là “Point d‘Alençon” nổi danh khắp châu Âu, một nghề đòi hỏi con mắt tinh tường và đôi tay kiên nhẫn đến mức mỗi centimet ren có thể tốn cả một buổi làm việc tỉ mỉ. Lòng đạo đức sốt mến từng thôi thúc bà nộp đơn xin gia nhập Dòng Nữ Tử Bác Ái Thánh Vinh Sơn để dâng trọn đời chăm sóc người bệnh tật nghèo hèn. Thế nhưng, sau khi xem xét kỹ lưỡng về tình trạng sức khỏe mong manh của bà, vị bề trên đã thẳng thắn từ chối.

Ước mơ dâng hiến tưởng chừng sụp đổ hoàn toàn. Cô gái trẻ phải lầm lũi quay trở về với một tương lai mờ mịt chưa định hình.

Đằng sau vẻ mảnh dẻ của đường kim sợi chỉ là nghị lực phi thường của một người phụ nữ tự lập. Bà không ngồi than thân trách phận chờ người khác rủ lòng thương. Bà học hỏi, tính toán, miệt mài lao động và dám gánh vác trách nhiệm trên đôi vai mình.

Hai con người từng ôm ấp ý nguyện vào tu viện nay tìm thấy ơn gọi đích thực của đời mình ngay giữa đời sống lứa đôi. Hôn lễ của họ được cử hành vào lúc nửa đêm bước sang ngày 13 tháng 7 năm 1858 tại nhà thờ Đức Bà Alençon. Tình yêu vợ chồng không làm cho lòng mến Chúa nhạt phai; trái lại, nó trao cho đức tin những gương mặt cụ thể để yêu thương, chăm sóc và những bổn phận thiêng liêng phải chu toàn mỗi ngày.

Louis bán cửa hiệu đồng hồ để toàn tâm hỗ trợ vợ việc quản lý xưởng ren, giao dịch sổ sách. Zélie đem vào gia đình sự tháo vát, nhanh nhẹn và tình cảm dạt dào. Họ khác nhau về tính tình nhưng lại nâng đỡ nhau trọn vẹn. Đọc những lá thư gia đình để lại, ta thấy tình nghĩa vợ chồng giữa hai người đượm nồng và tha thiết biết bao. Họ bàn bạc chuyện tiền bạc, đơn hàng, có những chuyến đi công tác xa nhớ nhung khắc khoải và mong ngóng ngày về. Sự thánh thiện Kitô giáo không hề biến tình yêu gia đình thành khô khan, lãnh đạm.

Mười chín năm chung sống, Zélie sinh hạ chín người con. Thế nhưng, bốn người con thơ — hai bé trai và hai bé gái — đã lần lượt qua đời khi chưa tròn tuổi. Marie, Pauline, Léonie, Céline và Thérèse là năm người con gái còn lại. Cô bé Thérèse chào đời ngày 2 tháng 1 năm 1873, mà sau này cả Giáo hội sẽ tôn vinh là Thánh Nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu.

Đối với Zélie, mỗi đứa con là một sự sống thánh thiêng vô giá phải hết lòng bảo bọc. Những lần vượt cạn thập tử nhất sinh, những đêm thức trắng chăm con sốt, nỗi lo tìm người vú nuôi đáng tin cậy, những băn khoăn về tính tình và chuyện học hành của con cứ đan xen dồn dập vào chuỗi ngày của bà. Mái ấm thánh thiện ấy cũng có những ngày đẫm nước mắt hơn là nụ cười.

Đặc biệt, cô con gái thứ ba là Léonie đã làm cho lòng cha mẹ phải quặn thắt nhiều nhất. Léonie chậm phát triển, sức khỏe yếu ớt, tính tình bướng bỉnh khó bảo và việc học hành vô cùng chật vật. Đã thế, cô bé còn bị một người tớ gái độc đoán ức hiếp, dọa dẫm mà cha mẹ không hề hay biết.

Zélie đã phải kiên nhẫn tìm hiểu, nhẹ nhàng uốn nắn, nuốt nước mắt cầu nguyện từng ngày để cứu con. Bà không có sẵn một phương pháp nuôi dạy hoàn hảo; tình mẹ nơi bà là một sự kiếm tìm bền bỉ, nhẫn nại đến đau đớn để không bao giờ buông tay từ bỏ một đứa con vụng về, khó hiểu.

Bà muốn các con nên người đạo đức, nhưng ngôi nhà của bà không hề u ám ngột ngạt. Ngược lại, nơi ấy luôn rộn rã tiếng cười, những chuyến dã ngoại, những món quà bất ngờ cha mẹ dành cho con. Nếp đạo được ươm mầm trong một đời sống tràn đầy hơi ấm.

Và bốn đứa con thơ đã qua đời vẫn luôn có một chỗ đứng thiêng liêng trong trái tim người mẹ. Không một người mẹ nào có thể xem một đứa trẻ sinh sau là sự thay thế cho đứa con đã mất. Zélie tiếp tục sống, ôm ấp cả những đứa con đang ở trong vòng tay lẫn những đứa con đã an nghỉ nơi cõi vĩnh hằng.

Công việc làm ren đòi hỏi rất nhiều thời giờ và công sức. Thế nhưng, những người thợ làm việc cho Zélie không bao giờ bị coi như những cỗ máy kiếm tiền. Bà ân cần thăm hỏi khi họ đau ốm, nâng đỡ gia cảnh của từng người, tìm cách giúp đỡ con cái họ khi có thể.

Hai vợ chồng giữ thói quen dậy thật sớm đi lễ mỗi ngày, rồi trở về bắt tay vào công việc. Họ rộng tay bố thí cho người hành khất, chăm sóc những người nghèo khổ cơ bần bên lề đường. Đức tin của họ biến thành đôi tay san sẻ miếng cơm manh áo.

Một người mẹ bận rộn buôn bán rất dễ rơi vào ảo tưởng rằng mình phải đợi đến khi mọi việc xong xuôi, nhà cửa hoàn toàn yên ắng thì mới có thể cầu nguyện, sống đạo. Nhưng nơi gia đình Martin, lời kinh không đợi một sự hoàn hảo không tưởng. Lời cầu nguyện nâng đỡ những con người đang quần quật lao động giữa một đống công việc chưa xong.

Chính điều ấy làm cho thánh nữ Zélie trở nên vô cùng gần gũi với những người phụ nữ Việt Nam ngày nay: vừa phải bươn chải kiếm tiền ngoài xã hội, vừa phải lo toan từng bữa cơm, giấc ngủ của con thơ. Họ hiểu cảm giác một ngày bị xé ra làm trăm mảnh: công việc ở xưởng, ở chợ, cuộc gọi khẩn cấp của trường học, thuốc men cho người thân ốm đau... Tình yêu đích thực thường được trao đi trong chính những mảnh vỡ thời gian nhọc nhằn như thế.

Một khối u bất thường nơi ngực đã được Zélie nhận thấy từ nhiều năm trước, nhưng bà âm thầm chịu đựng để lo cho gia đình. Đến giai đoạn cuối, căn bệnh ung thư di căn khiến bà phải chịu những cơn đau đớn xé thịt xé da. Dẫu vậy, bà vẫn cố gắng thu xếp công việc gia đình trong giới hạn sức tàn.

Bà không được nhìn thấy các con mình khôn lớn trưởng thành. Bà không được chứng kiến con đường thiêng liêng tuyệt đẹp của Thérèse trong Dòng Kín, không được đọc những trang sách bất hủ của con, cũng không được thấy cảnh hàng triệu người khắp năm châu đổ về kính viếng gia đình mình. Đời bà khép lại giữa bao dự định còn dang dở. Thế nhưng, tình yêu và những hạt giống đức tin mà bà đã gieo vãi thì không bao giờ dang dở. Nó tiếp tục nảy mầm, trổ sinh hoa trái dồi dào trong những người con ở lại.

Ngày 19 tháng 10 năm 2008, Louis và Zélie được tuyên phong Chân phước tại Lisieux. Ngày 18 tháng 10 năm 2015, Đức Thánh Cha Phanxicô đã long trọng tôn phong hai ông bà lên bậc Hiển Thánh. Ngày lễ kính chung của hai vị là 12 tháng 7 hằng năm.

Thánh Zélie được nhận diện trong chính cuộc đời thật của bà: một người vợ son sắt, một người mẹ tận tụy, một người thợ thủ công cần mẫn, một nữ doanh nhân công chính biết yêu thương giữa muôn vàn thử thách. Bà có một con đường nên thánh độc lập, rực rỡ, trước khi được biết đến như mẹ của một vị đại thánh.