Lính đang định đánh cha Tự. Thầy Úy, người học trò trẻ, lao đến: cha tôi không trốn, xin các quan đừng đánh người, hãy đánh tôi. Một chàng trai hai mươi sáu tuổi, sẵn sàng đưa lưng mình ra đỡ đòn cho người thầy đã nuôi dạy mình từ nhỏ.
Lớn lên bên cạnh cha Tự
Đaminh Bùi Văn Úy sinh năm 1812 tại Tiên Môn, làng Kẻ Rèm, tỉnh Thái Bình. Từ nhỏ, cậu đã vào Nhà Đức Chúa Trời, giúp việc cha Phêrô Nguyễn Văn Tự, và được cha dạy dỗ để làm thầy giảng.
Khi cha Tự chuyển đến Kẻ Mốt, thầy Úy đi theo. Những năm tháng ấy, giữa hai người hình thành một tình thầy trò, tình cha con sâu nặng.
"Hãy đánh tôi"
Ngày 29 tháng 6 năm 1838, dưới triều Minh Mạng, quân lính vây Kẻ Mốt, bắt cha Tự, buộc dân làng bước qua thập giá. Thầy Úy không bước.
Khi thấy lính định đánh cha, thầy xông đến:
"Cha tôi không trốn, xin các quan đừng đánh người. Hãy đánh tôi."
Thầy bị bắt cùng cha và nhiều người khác, giải về Bắc Ninh.
Hai tấm lòng thương nhau
Trong ngục, cha Tự lo cho người học trò. Cha sợ thầy Úy còn trẻ, sẽ không chịu nổi. Cha hỏi:
"Con có muốn sống, cha sẽ nói cho con nhẹ tội?"
Cha định khai với quan rằng thầy Úy chỉ là người nấu ăn, không phải thầy giảng, để thầy được nhẹ án.
Nhưng thầy Úy thưa:
"Thưa cha, con muốn được chết với cha. Xin cha nói cách nào cho tội con ra thật nặng."
Người thầy muốn cứu học trò. Người học trò lại muốn được chết cùng thầy. Có lẽ không có tình thầy trò nào đẹp hơn thế.
Trước công đường
Quan bắt thầy Úy bước qua ảnh Chúa. Thầy hỏi lại quan:
"Các quan có dám bước qua mặt vua không mà lại bắt tôi bước qua ảnh Chúa?"
Một câu hỏi làm quan không biết trả lời thế nào. Không ai dám giẫm lên hình vua. Thì sao người tín hữu dám giẫm lên hình Chúa?
Rồi quan dùng mưu, nói dối rằng cha Tự đã bỏ đạo rồi, thầy còn giữ làm gì. Thầy Úy không tin:
"Dù thầy tôi có xuất giáo, tôi cũng không theo, nhưng không lẽ thầy tôi làm như vậy?"
Thầy tin vào người thầy của mình. Nhưng thầy cũng biết đức tin của mình không phụ thuộc vào bất cứ ai, kể cả người thầy yêu quý nhất.
Sau khi cha Tự ra đi
Tháng 9 năm 1838, cha Tự bị xử chém tại Cổ Mễ. Thầy Úy không được chết cùng cha như mong ước. Thầy ở lại trong ngục thêm hơn một năm, cùng với thầy Phanxicô Xaviê Hà Trọng Mậu và ba anh em Mới, Đệ, Vinh.
Ngày 19 tháng 12 năm 1839, thầy Đaminh Úy chịu án xử giảo tại pháp trường Cổ Mễ, nơi người thầy của mình đã đổ máu hơn một năm trước.
Thi hài thầy được chôn ở Đông Tiến. Một phần di hài hiện được lưu giữ tại Tòa giám mục Bắc Ninh.
Thầy được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của thầy là 19 tháng 12.
Theo thầy về trời
Thầy Úy không được chết cùng ngày với cha Tự. Nhưng thầy đã chết cùng một nơi, vì cùng một đức tin. Hơn một năm sau, người học trò đã theo thầy mình về nhà Cha.
Tình thầy trò của cha Tự và thầy Úy là một trong những câu chuyện cảm động nhất của 117 vị thánh tử đạo. Mỗi người đều muốn người kia bớt khổ. Nhưng không ai chịu nhận bớt phần trách nhiệm của mình trước Chúa.