Ba người lính đứng giữa công đường Nam Định, tay cầm lại số tiền thưởng. Họ nói với quan: chúng tôi đã trót dại chối Chúa, nay xin trả lại tiền để được thờ Chúa thật lòng. Một trong ba người ấy là Augustinô Phan Viết Huy.
Giấc mơ không thành
Augustinô Phan Viết Huy sinh năm 1795 tại làng Hạ Linh, nay thuộc giáo xứ Liên Thủy, Giáo phận Bùi Chu. Khi còn trẻ, anh từng ao ước được làm thầy giảng, dâng trọn đời mình cho việc nhà Chúa.
Nhưng giấc mơ ấy không thành. Anh chấp nhận một con đường khác: lập gia đình, rồi đi lính.
Có những người mang theo giấc mơ dang dở cả đời mà cay đắng. Anh Huy thì không. Anh sống trọn vẹn với con đường mình được trao: làm một người chồng tận tụy, một người cha chăm lo cho con cái, một giáo dân tích cực trong họ đạo. Có lẽ trong lòng, anh vẫn giữ ngọn lửa của cậu bé từng muốn làm thầy giảng.
Khoảnh khắc sợ hãi
Mùa xuân năm 1839, dưới triều Minh Mạng, những người lính Công giáo bị ra lệnh bước qua thập giá. Ông Huy cùng hai đồng đội là Nicôla Bùi Đức Thể và Đinh Văn Đạt đã sợ hãi. Họ bước qua. Họ nhận tiền thưởng.
Có lẽ ông Huy nghĩ đến vợ con ở nhà. Có lẽ ông nghĩ, một bước chân thôi, trong lòng mình vẫn tin mà. Nhưng ngay khi bước qua, ông biết mình đã đánh mất một điều gì đó rất lớn.
Trả lại tiền
Ông không thể sống yên với điều ấy. Ba người lính bàn với nhau, rồi cùng trở lại công đường Nam Định. Họ mang theo số tiền thưởng và nói:
"Bẩm quan lớn, mấy ngày trước, chúng tôi đã trót dại chối bỏ đạo Chúa. Nay chúng tôi hồi tâm, xin trả tiền lại cho quan, để tôn thờ Chúa thật lòng."
Không ai bắt họ phải làm thế. Họ có thể im lặng, giữ tiền, về nhà sống tiếp. Không ai biết trong lòng họ đã day dứt thế nào. Nhưng họ đã chọn nói ra, vì họ biết Chúa biết.
Quỳ giữa đường chờ vua
Sau khi hỏi ý các linh mục, ông Huy cùng ông Thể đi ra tận kinh thành Huế. Họ chờ ngày vua Minh Mạng ngự qua, rồi quỳ ngay giữa đường, dâng sớ xin được tiếp tục giữ đạo.
Từ một người sợ gông cùm, ông Huy giờ tự mình bước đến trước mặt nhà vua, người có quyền sinh sát trong tay. Ông biết điều gì sẽ xảy ra. Nhưng ông không muốn để sai lầm ấy là lời cuối cùng của đời mình.
Cửa biển Thuận An
Vua phẫn nộ, ra lệnh xử tử. Ngày 13 tháng 6 năm 1839, tại cửa biển Thuận An, ông Huy và ông Thể bị chém ngang lưng, rồi thi hài bị ném xuống biển.
Ở quê nhà Hạ Linh, vợ và các con ông mãi mãi không có một nấm mồ để thắp hương. Họ cũng là những người phải gánh lấy cái giá của quyết định ấy.
Ông được phong Chân phước năm 1900, cùng với người bạn Nicôla Thể, và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 13 tháng 6.
Không để sai lầm là lời cuối
Ai cũng có những lần "trót dại". Có khi là một lời nói dối, một lần quay lưng với người cần giúp, một lần chối bỏ điều mình tin vì sợ bị chê cười. Ông Augustinô Huy dạy ta rằng: điều quan trọng không phải là mình chưa từng sai, mà là mình có dám quay về hay không.
Người thanh niên năm xưa không được làm thầy giảng. Nhưng bằng chính cuộc đời mình, ông đã giảng một bài giáo lý mà đến hôm nay người ta vẫn còn nghe: bài giáo lý về lòng sám hối.