Lính khiêng ông lý Cỏn lên, định kéo qua chỗ đặt thập giá. Ông co chân lại, và nói với quan: đạo ở trong lòng, quan lớn ép buộc mà lòng chúng tôi không thuận thì chúng tôi chẳng mắc tội gì. Người ta có thể điều khiển thân xác ông. Nhưng không ai điều khiển được lòng ông.
Người dám kiện quan làng
Gioan Baotixita Trần Ngọc Cỏn sinh năm 1805 tại làng Kẻ Báng, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Ông sống đạm bạc bằng nghề nông, cày cấy nuôi gia đình.
Thời ấy, có một viên lý trưởng lạm quyền, chiếm đoạt của dân. Ai cũng biết, nhưng không ai dám nói. Ông Cỏn thì dám. Ông đứng ra kiện, và thắng kiện.
Từ đó, dân làng tin ông. Họ bầu ông làm lý trưởng. Người nông dân từng đứng ra bênh vực dân nay trở thành người lo việc chung cho cả làng.
Đi trong đêm mưa
Ông không chỉ lo việc làng. Ông còn lo cho linh hồn những người trong làng. Có những đêm mưa gió, ông lội bộ đi mời linh mục đến bên giường người sắp chết. Để không ai phải ra đi mà không được lãnh bí tích cuối cùng.
Khi lệnh cấm đạo của vua Minh Mạng ban xuống, ông lại dùng chính chức lý trưởng của mình để thu xếp nơi trú ẩn cho các linh mục. Một vị trí rất dễ bị để ý. Một việc làm rất nguy hiểm. Nhưng ông vẫn làm.
Làng bị vây
Tháng 5 năm 1840, tổng đốc Trịnh Quang Khanh đưa lính vây làng Kẻ Báng. Ba linh mục bị bắt. Cùng bị bắt có ông lý Cỏn và ông trùm Martinô Thọ.
Ông Cỏn bị giải về Nam Định vì tội chứa chấp linh mục.
Co chân lại
Quan bắt hai ông bước qua thập giá. Hai ông từ chối. Ông Cỏn bị đánh năm mươi roi, bị phơi nắng, bị bỏ đói khát.
Rồi lính khiêng cả hai ông lên, định cưỡng ép kéo họ đi ngang qua ảnh thánh. Hai ông co chân lên, không để chân chạm vào thập giá. Và họ nói với quan:
"Đạo tại tâm, quan lớn cưỡng bách mà lòng chúng tôi không thuận thì chẳng mắc tội gì!"
Một câu nói giản dị mà sâu sắc. Đức tin không nằm ở bàn chân. Nó nằm trong trái tim. Người ta có thể khiêng thân xác đi đâu tùy ý, nhưng tấm lòng thì không ai cưỡng ép được.
Chuẩn bị cho giây phút cuối
Khi biết án tử sắp đến, ông xin được lãnh Bí tích Hòa giải. Ông muốn ra đi với tâm hồn trong sạch.
Ngày 8 tháng 11 năm 1840, ông lý Gioan Baotixita Cỏn bị hành quyết tại pháp trường Bảy Mẫu, Nam Định. Thi hài ông được đưa về lại Kẻ Báng, ngôi làng mà ông đã phục vụ.
Ông được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 8 tháng 11.
Người dám đứng ra
Ông Cỏn có một điểm chung trong cả cuộc đời: ông dám đứng ra. Dám đứng ra kiện quan tham. Dám đứng ra che chở linh mục. Dám đứng ra nói "không" trước tổng đốc.
Những người như ông lý Cỏn là muối cho đời. Họ không chỉ sống đạo trong nhà thờ, mà còn sống đạo trong việc làng, việc nước: bênh vực kẻ yếu, chống lại bất công, và che chở những điều thánh thiện. Tốt đời, đẹp đạo, ông Cỏn đã sống như thế từ gần hai trăm năm trước.