Cha Trạch mang bệnh lao phổi suốt nhiều năm. Những cơn ho, những đêm sốt, thân thể gầy mòn. Vậy mà khi bị bắt, cha nói: phần xác tôi yếu đuối bệnh tật, nhưng bị bắt vì đạo tôi không sợ, cũng không phàn nàn.
Từ nhà xứ đến Dòng Đa Minh
Đaminh Vũ Đức Trạch (có tài liệu ghi họ Phan) sinh năm 1793 tại họ Ngoại Vối, xứ Ngoại Bồi, tỉnh Nam Định. Từ bé, cậu đã sống ở nhà xứ, rồi vào chủng viện. Khoảng ba mươi tuổi, thầy chịu chức linh mục. Năm 1825, cha khấn dòng Đa Minh.
Lúc ấy, cha đã mắc bệnh lao phổi. Căn bệnh đeo đẳng cha suốt những năm sau đó. Nhưng cha không vì thế mà bỏ công việc.
Người thầy của các chủng sinh
Cha từng coi sóc xứ Quần Cống. Rồi khi sức khỏe sa sút, cha về Lục Thủy dưỡng bệnh. Nhưng dưỡng bệnh không có nghĩa là ngồi yên. Ở đó, cha hướng dẫn các chủng sinh.
Hãy nghĩ đến hình ảnh ấy: một linh mục gầy yếu, thỉnh thoảng lại ho, vẫn ngồi dạy dỗ những người trẻ. Có lẽ chính sự yếu đuối của cha lại là bài học lớn nhất cho các chủng sinh: phục vụ không cần đợi đến khi mạnh khỏe.
Hai lần bị bắt
Năm 1839, cha bị bắt ở Ngọc Cục. Nhưng giáo dân đã góp tiền chuộc cha về. Cha thoát được lần ấy.
Cha chuyển chỗ trú. Nhưng rồi cha lại lên đường, vì có hai linh mục ở Ngưỡng Nhân cần được thăm. Ngày 11 tháng 4 năm 1840, trên đường đi, cha lại bị bắt.
Lần này không ai chuộc được nữa.
Co chân lại
Quan tra hỏi cha về nơi ẩn náu của cha Hermosilla, một thừa sai người Tây Ban Nha. Cha không khai.
Quan hứa sẽ tha nếu cha bước qua thập giá. Cha trả lời:
"Thưa quan, nếu quan muốn sự sống đời đời, xin quan kính lạy Thánh Giá này."
Thay vì bước qua, cha mời chính quan đến kính lạy Thánh giá. Một lời mời đầy lòng thương.
Lính khiêng cả người lẫn gông, định kéo cha qua ảnh thánh. Cha co chân lên, không để chân mình chạm vào.
Về bệnh tật của mình, cha nói:
"Phần xác tôi yếu đuối bệnh tật, nhưng bị bắt vì đạo tôi không sợ, cũng không phàn nàn."
Trong ngục Nam Định
Từ Xuân Trường, cha bị giải về Nam Định, chờ bản án được duyệt. Trong tù, cha gặp các linh mục khác cùng bị giam. Cha còn gặp một ông thầy giảng già là thầy Tôma Đào Đình Toán, người đã hai lần yếu lòng bước qua thập giá. Cha an ủi thầy, nghe thầy xưng tội. Và từ cuộc gặp ấy, thầy Toán đã đứng dậy, tuyên xưng đức tin trở lại cho đến chết.
Một người bệnh đã giúp một người khác đứng dậy.
Lời từ biệt
Ngày 18 tháng 9 năm 1840, cha Đaminh Trạch bị điệu ra pháp trường Bảy Mẫu. Trước khi đi, cha nói với hai linh mục bạn tù còn ở lại:
"Xin hai cha nghỉ lại bình an, con đi lĩnh phần thưởng trước, ít nữa chúng ta sẽ gặp nhau trên Nước Trời."
Giáo dân đưa thi hài cha về an táng tại chủng viện Lục Thủy, nơi cha từng dạy dỗ các chủng sinh.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 18 tháng 9.
Sức mạnh trong yếu đuối
Cha Trạch cho thấy: không cần phải khỏe mạnh mới làm được việc Chúa. Một linh mục mang bệnh lao vẫn dạy dỗ chủng sinh, vẫn lên đường thăm anh em, vẫn nâng đỡ một người đang ngã lòng trong ngục.
Thánh Phaolô từng viết: "Khi tôi yếu, chính là lúc tôi mạnh." Cha Trạch đã sống đúng như thế.