Trên đường bị giải đi, cha Triệu gặp mẹ già. Bà đã mất chồng từ khi con còn nhỏ, giờ sắp mất cả đứa con. Hai mẹ con nhìn nhau giữa đám lính. Đó là lần cuối.
Con của một võ quan
Emmanuel Nguyễn Văn Triệu sinh năm 1756 tại Kim Long, Phú Xuân, gần kinh thành Huế. Cha anh là một võ quan theo chúa Nguyễn, đã tử trận khi Triệu còn nhỏ.
Cậu bé mồ côi cha lớn lên bên mẹ. Rồi như cha mình, năm mười lăm tuổi, Triệu vào quân đội. Đó là những năm đất nước chìm trong chiến tranh: Tây Sơn, chúa Nguyễn, chúa Trịnh tranh giành nhau từng vùng đất, kinh đô đổi chủ liên tục. Người lính trẻ đi qua biết bao trận mạc, chứng kiến biết bao chết chóc.
Rời bỏ gươm giáo
Khoảng ba mươi tuổi, anh Triệu rời binh nghiệp. Anh vào chủng viện. Người lính từng cầm gươm giờ cầm sách, học kinh, học thần học. Sau những năm học tập, thầy chịu chức linh mục.
Đời cha Triệu có hai chặng rất khác nhau: người lính giữa chiến cuộc, và người mục tử mang bình an. Có lẽ chính những năm tháng chứng kiến chiến tranh đã giúp cha hiểu sâu sắc hơn giá trị của sự bình an mà Chúa ban.
Thời Tây Sơn
Cuối những năm 1790, chính quyền Tây Sơn nghi ngờ người Công giáo liên hệ với phe Nguyễn Ánh. Những cuộc lục soát, bắt bớ bắt đầu.
Trong một cuộc lục soát nhà dòng Mến Thánh Giá Thợ Đúc, lính bắt được cha.
Lần gặp mẹ cuối cùng
Trên đường bị giải đi, cha gặp người mẹ già. Thử hình dung bà cụ ấy: thời trẻ mất chồng vì chiến tranh, một mình nuôi con khôn lớn, nhìn con đi lính rồi đi tu, giờ lại nhìn con bị giải đi giữa đám lính. Có nỗi đau nào lớn hơn?
Và người con, một linh mục bốn mươi hai tuổi, nhìn mẹ mà không thể làm gì để an ủi bà, ngoài ánh mắt và lời cầu nguyện.
"Tôi thà chết"
Quan hỏi cha có phải đạo trưởng không, hứa sẽ xin tha nếu cha bỏ chức linh mục, trở về làm ăn như người thường. Cha Triệu trả lời:
"Thưa không, tôi là đạo trưởng. Tôi thà chết chớ không bỏ việc giảng đạo."
Người lính năm xưa đã từng sẵn sàng chết vì chúa Nguyễn. Giờ đây, người linh mục sẵn sàng chết vì Chúa của mình.
Bãi Dâu
Ngày 17 tháng 9 năm 1798, cha Emmanuel Triệu bị xử chém tại Bãi Dâu, Huế. Thi hài cha được đưa về Dương Sơn. Năm 1996, một phần di hài cha được chuyển về Thợ Đúc.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 17 tháng 9.
Từ chiến binh đến chứng nhân
Người ta có thể nghi ngờ cha dính líu chính trị, vì cha từng là lính, vì cha là con một võ quan chúa Nguyễn. Nhưng cha chưa bao giờ nhận mình là gì khác ngoài một linh mục. Cha không chết vì phe phái nào. Cha chết vì không chịu bỏ việc giảng đạo.
Cuộc đời cha Triệu cho thấy không ai là quá muộn để đổi hướng. Người lính ba mươi tuổi đã buông gươm để cầm Thánh giá. Và chính Thánh giá ấy đã đưa cha đến vinh quang mà không chiến công nào sánh được.