Có người muốn bỏ tiền chuộc cha ra. Cha từ chối. Cha không muốn giáo dân nghèo khổ phải gánh thêm một món nợ vì mình. Và cha nói một câu mà ai nghe cũng ngỡ ngàng: bị bắt vì đạo thánh là một hồng ân Chúa ban.
Lớn lên trong nhà xứ
Phêrô Nguyễn Văn Tự sinh năm 1796 tại làng Ninh Cường, tỉnh Nam Định. Từ bé, cậu đã sống ở nhà xứ, rồi vào chủng viện. Khoảng ba mươi tuổi, thầy chịu chức linh mục. Năm 1827, cha khấn dòng Đa Minh.
Hơn mười năm sau đó, cha đi phục vụ nhiều xứ đạo. Đời linh mục của cha trùng với những năm cơn bách hại dưới triều Minh Mạng ngày càng dữ dội.
Ngày làng Kẻ Mốt bị vây
Năm 1838, cha đang ở Kẻ Mốt, một làng Công giáo mà quan nghi có linh mục ẩn náu. Lính kéo đến vây làng, lục soát, tìm thấy đồ lễ. Họ gây sức ép lên dân làng.
Ngày 29 tháng 6 năm 1838, cha Tự bị bắt cùng thầy giảng Đaminh Bùi Văn Úy.
Cuộc bắt bớ không chỉ ảnh hưởng đến cha. Cả làng Kẻ Mốt phải góp tiền để khỏi bị phá. Một số người sợ hãi đã bỏ đạo. Có lẽ đó là nỗi đau lớn nhất của cha: không phải xiềng xích trên người mình, mà là thấy đàn chiên tan tác.
Không muốn làm khổ thêm ai
Có người ngỏ ý dùng tiền để chuộc cha. Nhưng giáo dân đã phải góp tiền cho làng khỏi bị phá rồi. Cha không muốn họ phải gánh thêm. Cha từ chối.
Và cha nói:
"Bị bắt vì đạo thánh là một hồng ân Chúa ban."
Người ta thường coi bị bắt là tai họa. Cha Tự nhìn nó như một món quà. Không phải vì cha thích đau khổ, mà vì cha tin rằng được chịu khổ vì Chúa là được chia sẻ phần với chính Chúa.
Giải thích ý nghĩa đồ thánh
Ở công đường, quan hỏi về những đồ lễ bị thu giữ: chén thánh, áo lễ, sách kinh. Cha bình tĩnh giải thích ý nghĩa của từng thứ. Có lẽ đó là bài giáo lý cuối cùng cha giảng, và lần này, người nghe là các quan.
Quan nhiều lần đặt thập giá trước mặt, hứa tha nếu cha bước qua. Cha từ chối.
Trong ngục Bắc Ninh, cha gặp ông lang Giuse Hoàng Lương Cảnh, một ông cụ bảy mươi lăm tuổi cũng bị bắt vì đạo. Trong thời gian chờ án, cha nhờ một linh mục khác đến giúp mình lãnh các bí tích để dọn mình.
Cổ Mễ, ngày 5 tháng 9
Ngày 5 tháng 9 năm 1838, cha Phêrô Tự bị xử chém tại pháp trường Cổ Mễ, cùng ngày với ông lang Cảnh.
Thi hài cha về sau được đưa về Nghĩa Vụ. Hiện nay di hài cha được lưu giữ tại Trung Lai.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 5 tháng 9.
Nhìn khổ đau bằng đôi mắt khác
Cha Tự dạy chúng ta một cách nhìn khác về những thử thách trong đời. Có những lúc ta bị hiểu lầm, bị thiệt thòi vì sống đúng đức tin của mình. Ta có thể than trách. Hoặc ta có thể, như cha Tự, nhìn nó như một cơ hội được đồng hành gần hơn với Chúa.
Và cha còn dạy một điều nữa: ngay cả trong cảnh tù đày, cha vẫn nghĩ đến gánh nặng của người khác trước gánh nặng của mình.