Có người đến mời ông lang Cảnh đi chữa bệnh. Ông đã bảy mươi lăm tuổi, lại đang bị người ta tố cáo. Nhưng cả đời ông chưa từng từ chối một lời mời như thế. Ông xách hòm thuốc lên đường. Và ở bến đò Thổ Hà, lính đang chờ sẵn.
Người thầy thuốc của người nghèo
Giuse Hoàng Lương Cảnh sinh năm 1763 tại làng Ván, còn gọi là Ngàn Ván, vùng Bắc Ninh - Bắc Giang ngày nay, và sống ở Thổ Hà. Ông làm nghề thuốc.
Người ta nhớ ông là một thầy lang tận tình. Ai đau ốm gọi, ông đều đến. Với người nghèo, ông thường chữa không lấy tiền. Ông có gia đình, làm trùm họ, và gia nhập Dòng Ba Đa Minh.
Nghề thuốc và đời sống đạo của ông gặp nhau ở một điểm đặc biệt. Thời ấy, trẻ sơ sinh chết yểu rất nhiều. Là thầy thuốc, ông thường có mặt bên những đứa trẻ đang hấp hối. Và ông đã rửa tội cho rất nhiều em trong giờ nguy tử. Không ai đếm được có bao nhiêu linh hồn bé nhỏ đã được ông lang Cảnh đưa về với Chúa.
Bị tố cáo
Có một người trong vùng ganh ghét ông. Người ấy đi tố với quan rằng ông Cảnh cất giấu đồ đạo và chứa chấp linh mục.
Rồi có người đến mời ông đi chữa bệnh. Ông vẫn đi, như bao lần. Ở bến đò Thổ Hà, lính ập đến bắt ông.
Quỳ xuống thay vì bước qua
Ông bị giải về nhà giam Bắc Ninh. Ở đó, ông gặp cha Phêrô Nguyễn Văn Tự, thầy giảng Đaminh Bùi Văn Úy và nhiều người khác cùng bị bắt vì đạo.
Quan đặt thập giá trước mặt các tù nhân, bắt từng người bước qua. Đến lượt ông Cảnh, ông cụ bảy mươi lăm tuổi quỳ xuống, cúi đầu hôn thập giá.
Quan dọa đánh, dọa giết. Ông trả lời:
"Dù phải trăm ngàn sự đau đớn bởi đòn vọt hay phải chết thì tôi xin sẵn lòng cam chịu."
Ở tuổi ấy, mỗi cuộc tra hỏi, mỗi lần bị giải đi giải lại đều là một cực hình. Nhưng ông không đổi ý.
Cổ Mễ, ngày 5 tháng 9
Ngày 5 tháng 9 năm 1838, dưới triều Minh Mạng, ông lang Giuse Cảnh bị xử chém tại pháp trường Cổ Mễ, cùng ngày với cha Phêrô Tự.
Thi hài ông ban đầu được chôn gần nơi hành quyết. Rồi giáo dân Thổ Hà tìm cách đưa ông về. Ngày nay, di hài ông được tôn kính tại Hương La.
Ông được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 5 tháng 9.
Lời mời cuối cùng
Chuyến đi chữa bệnh cuối cùng đã dẫn ông vào tù. Nhưng thật ra, những chuyến đi trước đó mới là điều làm nên con người ông: những lần đến bên giường người bệnh nghèo không lấy một đồng, những lần rửa tội cho đứa trẻ sắp lìa đời.
Ông lang Cảnh không bao giờ từ chối một lời mời. Và khi Chúa mời ông về, ông cũng không từ chối.