Năm hai mươi lăm tuổi, cha Domingo Henares đặt chân lên đất Bắc Hà. Năm bảy mươi ba tuổi, ngài chết trên chính mảnh đất ấy. Bốn mươi tám năm, gần trọn một đời người, ngài đã sống, đã yêu, đã phục vụ ở đây như một người con của xứ sở này.
Từ Baena đến Bắc Hà
Domingo Henares sinh ngày 19 tháng 12 năm 1765 tại Baena, miền Nam Tây Ban Nha. Ngày 30 tháng 8 năm 1783, chàng thanh niên mười bảy tuổi vào Dòng Đa Minh. Rồi anh được gửi sang Manila học tiếp, và chịu chức linh mục tại đó ngày 20 tháng 9 năm 1789.
Ngày 29 tháng 10 năm 1790, cha đặt chân đến Việt Nam. Cha học tiếng Việt, nhận tên Việt là Minh. Chỉ sau vài tháng, cha đã có thể đứng lớp dạy ở chủng viện Tiên Chu. Một người ngoại quốc học nhanh đến thế, chắc hẳn là vì đã đem cả trái tim vào việc học.
Người thầy của các linh mục
Cha Minh được giao đào tạo chủng sinh, những người sẽ trở thành linh mục Việt Nam. Rồi cha làm tổng đại diện. Ngày 9 tháng 1 năm 1803, cha được tấn phong giám mục phó.
Gần nửa thế kỷ, Đức cha Minh đi khắp các xứ trong một vùng truyền giáo rộng lớn. Ngài dạy học, thăm các họ đạo, ban bí tích, đào tạo thế hệ kế tiếp. Có bao nhiêu linh mục Việt Nam đã lớn lên dưới sự dạy dỗ của ngài? Có bao nhiêu cộng đoàn đã được ngài đến thăm? Chẳng ai đếm hết.
Đức cha Hermosilla, tên Việt là Liêm, người cùng dòng, đã nói về ngài:
"Ngài có một đời sống trong trắng, nhiệt tâm cứu các linh hồn, khát khao chịu chết vì đạo."
Chuyến thuyền trong mưa bão
Năm 1838, dưới triều Minh Mạng, cơn bách hại lên đến đỉnh điểm. Đức cha Minh, lúc ấy đã bảy mươi ba tuổi, phải lánh đi. Ngài cùng thầy giảng Phanxicô Chiểu xuống thuyền rời Quất Lâm.
Trên đường đi, mưa bão nổi lên. Họ buộc phải ghé vào tìm chỗ trú. Có một người đã tiếp đón họ, rồi sau đó đi báo quan để lãnh thưởng.
Ngày 11 tháng 6 năm 1838, ông giám mục già và thầy giảng bị bắt, giải về Nam Định.
Trong cũi giam
Người ta nhốt Đức cha Minh vào cũi. Quan tra hỏi: các linh mục khác đang trốn ở đâu? Nếu ngài khai ra, hàng chục người sẽ bị bắt. Ngài không khai một lời.
Rồi quan bắt ngài bước qua thập giá. Ông giám mục già trả lời:
"Làm sao tôi dám bước lên ảnh Chúa, Đấng đã tạo dựng trời đất mà mọi người phải tôn kính thờ lạy."
Ngày 26 tháng 6 năm 1838
Ngày 26 tháng 6 năm 1838, Đức cha Domingo Henares - Minh bị xử chém. Ngài bảy mươi ba tuổi, đã sống bốn mươi tám năm trên đất Việt.
Ngài được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ngài là 26 tháng 6.
Một người Việt sinh ở Tây Ban Nha
Đức cha Minh sinh ra ở Tây Ban Nha, nhưng ngài đã sống ở Việt Nam lâu hơn ở quê mình gần gấp đôi. Ngài nói tiếng Việt, ăn cơm Việt, dạy dỗ những người con Việt, và nằm xuống trên đất Việt.
Có lẽ khi nhắm mắt, ngài không còn nghĩ mình là người ngoại quốc nữa. Ngài chỉ là một người cha già, đã yêu mảnh đất này và những con người này đến trọn đời, và đến hơi thở cuối cùng vẫn giữ kín tên những người con mà ngài thương.