Cha Viên đang nấp trong vườn mía. Ngoài kia, lính đang hành hạ đứa trẻ con nhà chủ để bắt nó khai chỗ cha trốn. Tiếng đứa trẻ khóc thét vọng vào. Cha không thể ngồi yên được nữa. Cha rẽ lá mía, bước ra.
Cậu bé mồ côi ở Tiên Chu
Giuse Đặng Đình Viên, còn gọi là Lương, sinh tại Tiên Chu, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Năm sinh của cha được ghi khác nhau trong các tài liệu, có nơi ghi 1758, có nơi ghi 1785.
Cha mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ. Có những người tốt bụng đã giúp đỡ, đưa cậu vào chủng viện. Một đứa trẻ không nơi nương tựa, được Giáo Hội đón nhận và nuôi dưỡng, rồi lớn lên thành người phục vụ Giáo Hội. Năm 1821, thầy chịu chức linh mục.
Cha phục vụ ở Lục Thủy, rồi ở nhiều họ đạo trong tỉnh Hưng Yên. Người mồ côi năm xưa giờ trở thành người cha của biết bao gia đình.
Những lá thư bị thu giữ
Năm 1838, dưới triều Minh Mạng, cơn bách hại lan rộng. Những lá thư cha Viên gửi cho các giám mục và thừa sai bị quan thu giữ. Từ những lá thư ấy, cuộc truy lùng mở rộng. Quan biết có một linh mục tên Viên đang hoạt động trong vùng.
Ngày 1 tháng 8 năm 1838
Ngày 1 tháng 8, lính vây nơi cha đang trú ở làng Cầu Chay. Cha kịp chạy ra nấp trong vườn mía sau nhà.
Không tìm thấy cha, lính quay sang hành hạ đứa trẻ con nhà chủ, bắt nó khai cha trốn ở đâu.
Cha nghe thấy hết. Có lẽ cha nhớ lại chính mình ngày xưa, một đứa trẻ mồ côi, không ai che chở. Giờ đây có một đứa trẻ khác đang chịu khổ vì mình. Cha không thể để điều đó tiếp diễn.
Cha bước ra khỏi vườn mía và tự nộp mình.
"Thì ai theo đạo nữa!"
Quan đòi cha bước qua thập giá. Cha trả lời:
"Tôi là đạo trưởng mà bước qua thập giá, thì ai theo đạo nữa!"
Cha hiểu rõ vị trí của mình. Một linh mục không chỉ sống cho riêng mình. Mỗi hành động của cha là tấm gương cho biết bao giáo dân. Nếu người chăn chiên bỏ chạy, đàn chiên biết theo ai?
Tha thứ trước giờ chết
Trước giờ hành quyết, cha tha thứ cho những người đã chỉ điểm mình. Không oán hận, không trách móc. Cha đã không muốn đứa trẻ phải chịu khổ vì mình, và cha cũng không muốn giữ lòng căm giận với ai, kể cả những người đã đưa cha đến chỗ chết.
Ngày 21 tháng 8 năm 1838, cha Giuse Viên bị xử chém. Giáo dân đưa thi hài cha về an táng tại Tiên Chu, quê hương cha.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 21 tháng 8.
Tiếng khóc của một đứa trẻ
Có những quyết định lớn nhất đời người được đưa ra trong một khoảnh khắc. Với cha Viên, đó là khoảnh khắc nghe tiếng khóc của một đứa trẻ. Cha có thể ngồi yên trong vườn mía, và biết đâu sẽ thoát. Nhưng cha chọn bước ra.
Chúa Giêsu nói: "Người mục tử tốt hy sinh mạng sống vì đàn chiên." Cha Viên đã hiểu câu ấy không phải trong sách vở, mà trong tiếng khóc của một đứa trẻ bên ngoài vườn mía.