Trước khi ra pháp trường, cha Năm quay lại nói với những người bạn tù: anh em ở lại, tôi về quê trước, rồi sau này ta sẽ gặp lại nhau. Cha nói như một người sắp đi xa về nhà, chứ không như một người sắp chết.
Người thầy giảng của người nghèo
Giacôbê Đỗ Mai Năm sinh năm 1781 tại làng Đông Biên, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Từ nhỏ, cậu đã ở Nhà chung, rồi học ở chủng viện Vĩnh Trị.
Khi làm thầy giảng, thầy chia ngày mình làm hai: ban ngày đi chăm sóc người bệnh, ban tối dạy chữ, dạy giáo lý cho trẻ con. Không có giờ nào cho riêng mình. Tất cả đều dành cho người khác.
Khoảng ba mươi hai tuổi, thầy chịu chức linh mục. Cha phục vụ nhiều xứ, và tiếp tục điều mình đã làm từ thời thầy giảng: giúp người nghèo cơm ăn, áo mặc, thuốc men. Người ta nhớ cha là một linh mục có trái tim của người nghèo.
Những năm ẩn náu
Dưới triều Minh Mạng, những cuộc bách hại khiến cha phải đi trốn. Có lúc cha trú nhiều năm trong nhà một ông trùm. Khi tình hình dịu xuống, cha lại trở về nhà chung.
Năm 1838, cha đang ẩn tại nhà ông trùm Antôn Nguyễn Tiến Đích ở làng Kẻ Vĩnh.
Ngày làng bị vây
Ngày 11 tháng 5 năm 1838, có hai người tên là Tỉ và Xuân đi tố giác. Quan Trịnh Quang Khanh kéo quân vây làng.
Cha Năm định trà trộn vào đám người đang lo cơm nước, mong lính không nhận ra. Nhưng kẻ tố giác đã chỉ đích danh cha. Cha không chối. Cha nhận mình là linh mục.
Ông trùm Đích và người con rể, ông lý Micae Nguyễn Huy Mỹ, cũng bị bắt vì đã chứa chấp cha.
Trước mặt quan
Quan hỏi cha:
"Triều đình nghiêm cấm đạo Giatô, sao chẳng về nhà làm ăn còn giảng đạo làm gì?"
Với quan, giảng đạo là một việc dại dột, trái lệnh vua, chuốc họa vào thân. Nhưng với cha Năm, đó là cả cuộc đời mình. Quan bắt cha bước qua thập giá. Cha không làm theo.
Lời từ biệt
Ngày 12 tháng 8 năm 1838, đến ngày hành quyết. Trước khi đi, cha quay lại nói với những người bạn tù còn ở lại:
"Anh em nghỉ lại, tôi về quê trước, nhưng mà sau này ta sẽ lại được gặp nhau."
Một câu từ biệt nhẹ nhàng như lời chào của người đi đường. Về quê trước. Đối với cha, pháp trường chỉ là cổng làng của quê hương thật.
Cha Giacôbê Năm bị xử chém tại pháp trường Bảy Mẫu, cùng với ông trùm Đích và ông lý Mỹ, hai người đã che chở cha đến cùng.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 12 tháng 8.
Không ai đi một mình
Cuộc đời cha Năm là cuộc đời phục vụ: dạy trẻ, chăm người bệnh, giúp người nghèo. Nhưng cha cũng cần được người khác phục vụ lại. Không có những gia đình như nhà ông trùm Đích dám chứa chấp, cha đã không thể sống sót qua những năm cấm đạo.
Và đến cuối cùng, ba người, một linh mục, một ông trùm, một ông lý, cùng nhau đi ra pháp trường. Người che chở và người được che chở, cùng về quê một ngày. Có lẽ đó là cách Chúa đáp lại lòng tốt của những người đã mở cửa nhà mình cho Ngài.