Ông Dương làm việc cho làng, thu thuế cho chính quyền. Ông quen tuân lệnh, quen giữ phép nước. Chính vì thế mà quan tưởng ông sẽ dễ nghe lời. Nhưng ông biết rất rõ: có những điều của vua thì trả cho vua, và có những điều chỉ thuộc về Thiên Chúa.
Người đàn ông của làng
Vinh Sơn Phạm Văn Dương sinh năm 1821 tại Kẻ Mèn, tỉnh Thái Bình. Ông lập gia đình, có ba người con. Như phần đông người trong vùng, ông làm ruộng để nuôi nhà. Ngoài ra, ông còn được giao việc thu thuế trong làng.
Việc thu thuế không dễ. Phải đi từng nhà, gặp từng người, ghi từng khoản. Phải ngay thẳng để dân tin, phải chính xác để quan không bắt lỗi. Một người làm được việc ấy hẳn là người có uy tín, biết cư xử, được cả làng nể.
Hằng ngày, ông Dương sống giữa hai thế giới: một bên là ruộng đồng, gia đình, nhà thờ Kẻ Mèn; một bên là sổ thuế, lệnh quan, trách nhiệm với chính quyền. Suốt nhiều năm, hai thế giới ấy vẫn sống yên với nhau.
Khi phải chọn
Tháng 8 năm 1861, vua Tự Đức ban chiếu chỉ phân sáp người Công giáo. Cuối tháng 9 năm ấy, ông Dương bị bắt cùng nhiều tín hữu khác, rồi bị đưa đến làng Mỹ Nhuệ.
Quan biết ông là người làm việc cho làng. Họ lấy chính điều ấy để ép ông: một người thu thuế cho nhà nước thì càng phải làm gương vâng lệnh vua. Hãy bước qua thập giá.
Ông Dương không phủ nhận bổn phận của mình. Ông trả lời bằng một câu rất rõ ràng, rất điềm tĩnh:
"Tôi luôn tuân phục lệnh vua quan trong những điều phải lẽ, còn việc bắt tôi phải từ bỏ việc thờ phượng Thiên Chúa của tôi thì tôi không thể vâng lệnh vua mà chối bỏ Chúa tôi được."
Đó không phải lời của một kẻ nổi loạn. Đó là lời của một người công dân tử tế, biết tôn trọng phép nước, nhưng cũng biết nơi nào phép nước phải dừng lại. Ông không chống vua. Ông chỉ không thể phản bội Chúa.
Chín tháng
Ông bị giam, bị đánh, chịu nhục hình suốt chín tháng ở Mỹ Nhuệ. Ở nhà, vợ ông và ba đứa con phải tự lo liệu ruộng nương, không biết ngày nào cha trở về. Những người con ấy lớn thêm từng ngày mà không có cha bên cạnh.
Nhiều lần người ta ép ông bước qua thập giá. Nhiều lần ông từ chối.
Ngọn lửa ngày 6 tháng 6
Ngày 6 tháng 6 năm 1862, ông Vinh Sơn Dương bị thiêu sống. Cùng ngày ấy, những người con khác của vùng Kẻ Mèn là ông Phêrô Đinh Văn Dũng và ông Phêrô Đinh Văn Thuần cũng chịu án thiêu.
Giáo dân chôn thi hài ông gần nơi ông tử đạo. Về sau, thi hài được cải táng về nhà thờ Thánh Vinh Sơn ở Kẻ Mèn, ngôi nhà thờ mang tên chính quan thầy của ông.
Ông được phong Chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 6 tháng 6.
Vừa là công dân tốt, vừa là Kitô hữu tốt
Ngày nay, người Công giáo Việt Nam vẫn thường được nhắc: hãy sống "tốt đời đẹp đạo". Ông Vinh Sơn Dương đã sống điều ấy từ hơn một trăm năm mươi năm trước. Ông làm tròn việc làng, việc nước. Ông ngay thẳng trong từng đồng thuế. Nhưng khi người ta đòi ông đặt lòng trung thành với vua lên trên Thiên Chúa, ông biết cách nói "không" một cách lễ độ mà dứt khoát.
Ba đứa con của ông có lẽ không được thừa hưởng nhiều ruộng đất. Nhưng chúng thừa hưởng một câu nói mà đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị.