Người ta khắc lên mặt ông hai chữ "tả đạo". Ông tìm cách xóa đi, rồi nhờ bạn tù khắc lại hai chữ khác: "chính đạo". Một ông cụ sáu mươi tuổi, tay trắng, trong ngục, đã không để ai định nghĩa niềm tin của mình.
Người giữ sổ của giáo xứ
Phaolô Vũ Văn Đổng sinh năm 1802 tại giáo xứ Lê Xá, Giáo phận Trung, nay thuộc vùng Hưng Yên. Ông sống đời một giáo dân bình thường, rồi được họ đạo tin cậy giao việc thủ bạ.
Thủ bạ là người giữ sổ sách, trông coi tài sản của giáo xứ. Từng đồng tiền dâng cúng, từng tấm vải, từng cây nến, từng món đồ thờ, tất cả đều phải được ghi chép rõ ràng, giữ gìn cẩn thận. Đó không phải việc gì oai phong. Nhưng nó cần một người ngay thẳng, chu đáo, không tham một đồng của chung.
Ông Đổng làm việc ấy suốt sáu năm. Không ai viết lại chuyện ông ngồi bên cuốn sổ mỗi tối, nhưng chắc hẳn đó là những buổi tối rất dài và rất trung tín.
Ngày làng đạo bị khám
Năm 1861, lệnh cấm đạo của vua Tự Đức lan khắp các làng Công giáo. Quân lính đến kiểm tra từng làng, bắt người có đạo bước qua thập giá.
Ngày 25 tháng 11 năm 1861, đến lượt ông Đổng. Ông tuyên bố mình là Kitô hữu và từ chối giẫm lên thập giá. Ông bị bắt ngay, giải về huyện Ân Thi, rồi lên công đường Hưng Yên.
Trong ngục, ông mang gông nặng, chân bị cùm, và bị bỏ đói. Có lúc đói quá, ông phải nhai cả mảnh vải áo mình đang mặc để cầm hơi. Một ông cụ gần sáu mươi tuổi, cả đời lo giữ của chung cho người khác, giờ không có nổi một bát cơm.
Hai chữ trên gương mặt
Quan muốn làm nhục ông, cho khắc hai chữ "tả đạo" lên má ông. Ông chống cự. Nhưng rồi họ vẫn khắc được.
Rồi ông làm một việc mà ai nghe cũng phải lặng người. Ông tìm cách xóa hai chữ ấy đi, và nhờ bạn tù khắc lại hai chữ "chính đạo". Đạo ngay. Đạo thật.
Hãy nghĩ đến nỗi đau khi da mặt bị rạch một lần nữa. Ông chấp nhận đau thêm, chỉ để gương mặt mình nói đúng sự thật. Người giữ sổ cả đời không để một dòng sai trong sổ sách, giờ cũng không để một dòng sai trên chính gương mặt mình.
Quan nổi giận vô cùng. Ông Đổng chỉ nói một câu, bình thản như một lời kinh:
"Chớ gì sống chết, tôi được giữ một lòng kính mến Chúa tôi."
Ba lần kêu tên Chúa
Quan xin án tử. Ngày 3 tháng 6 năm 1862, ông Phaolô Đổng bị điệu ra pháp trường Nam Định. Trước khi lưỡi gươm hạ xuống, ông kêu tên Chúa Giêsu ba lần.
Ông được phong Chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 3 tháng 6.
Trung tín trong việc nhỏ
Khi kể về ông Đổng, người ta hay nhắc đến hai chữ "chính đạo" trên má. Điều đó đúng, và thật đẹp. Nhưng đừng quên sáu năm ông ngồi với cuốn sổ của giáo xứ.
Chúa Giêsu từng nói, ai trung tín trong việc nhỏ thì cũng trung tín trong việc lớn. Ông Đổng là như thế. Một người đã quen giữ từng đồng của chung cho ngay thẳng, đến khi phải giữ đức tin, ông cũng giữ ngay thẳng đến cùng.