Trên đường ra pháp trường ngoài thành Hưng Yên, một ông cụ tám mươi tuổi chống gậy bước từng bước chậm. Cụ buộc thêm một thanh tre ngang lên đầu gậy, và cây gậy chống bỗng thành một cây thánh giá. Cụ là cha Tôma Ngô Túc Khuông.
Người con nhà giàu chọn đường tu
Cha sinh năm 1780 tại làng Nam Hòa, xứ Tiên Chu, tỉnh Hưng Yên. Thân phụ là người có địa vị và của cải trong vùng. Một cậu con trai nhà khá giả như thế có thể chọn nhiều con đường: đi thi, làm quan, giữ gia sản. Nhưng cậu lại chọn con đường làm linh mục.
Sau khi chịu chức, cha gia nhập Dòng Ba Đa Minh. Người con nhà giàu năm xưa sống đời một mục tử nghèo, tận tụy.
Người mục tử khéo léo
Người ta nhớ cha là người ăn nói khéo léo, thương giáo dân và lần hạt Mân Côi không rời tay.
Những năm cấm đạo, chính sự khéo léo ấy giúp cha vẫn đi lại được giữa các họ đạo để ban bí tích. Biết cách nói chuyện với người lương, biết cách tránh những con mắt dòm ngó, biết cách đến và đi mà không gây chú ý. Mỗi chuyến đi đều có thể là chuyến cuối, nhưng cha vẫn đi, suốt mấy chục năm.
Tuổi già dần đến. Tóc bạc, lưng còng, bước chân chậm lại. Cha phải chống gậy. Nhưng tràng hạt vẫn trong tay, và lòng vẫn hướng về đàn chiên.
Không cầm vũ khí
Năm 1859, liên quân Pháp và Tây Ban Nha đang đánh vào nước ta. Người Công giáo bị nghi ngờ khắp nơi. Ở Cao Xá, một nhóm tín hữu tính chuyện cầm vũ khí để chống lại những cuộc tấn công vào làng đạo.
Cha Khuông không tán thành. Cha không muốn giáo dân dùng bạo lực, cũng không muốn đức tin bị lẫn vào chuyện chính trị, quân sự. Cha rời khỏi vùng ấy, tìm đường sang Hải Phòng.
Ở đầu cầu Trần Xá
Đến đầu cầu làng Trần Xá, cha gặp quân lính. Họ đặt thánh giá xuống, bảo cha bước qua. Ông cụ gần tám mươi tuổi đứng đó, chống gậy, và không bước.
Cha bị bắt cùng những người đi theo.
Trước quan tổng đốc
Quan tổng đốc ép cha khai ra những người Cao Xá đã cầm vũ khí. Cha trả lời:
"Đạo Công giáo không những cấm các tín hữu chống đối triều đình, mà còn khuyến khích họ cầu nguyện và góp phần xây dựng quê hương an ninh thịnh vượng."
Cha không khai ai. Nhưng cha cũng nói rõ lập trường: người Công giáo không phải là kẻ thù của đất nước.
Quan đổi cách. Quan bảo cha hãy khuyên giáo dân bỏ đạo, thì cha sẽ được thả. Ông cụ trả lời:
"Tôi nay đã 80 tuổi. Là đạo trưởng Công giáo, tôi luôn khuyên nhủ giáo hữu trung thành giữ Đạo Thánh Chúa. Giờ đây, nếu tôi khuyên bảo họ chối đạo thì tôi thật bất xứng."
Cả một đời khuyên người ta giữ đạo, cha không thể quay sang dạy điều ngược lại vào lúc cuối đời. Một người thầy chỉ có một bài học, và phải dạy nó đến cùng.
Cây gậy tre
Ngày 30 tháng 1 năm 1860, cha bị dẫn ra pháp trường ngoài thành Hưng Yên. Trên đường đi, cha buộc thêm một thanh tre ngang lên cây gậy chống của mình, biến nó thành hình thập giá.
Hãy hình dung cảnh ấy: một ông già tám mươi tuổi, lưng còng, chân chậm, tay chống cây thánh giá bằng tre, bước từng bước trên con đường cuối cùng. Như Chúa Giêsu năm xưa vác thập giá lên đồi Canvê.
Đến nơi, cha quỳ xuống cầu nguyện, rồi lãnh án chém.
Cha được phong Chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 30 tháng 1.
Con đường ở giữa
Cha Khuông không chọn gươm giáo, cũng không chọn sự im lặng để được yên thân. Cha chọn con đường hẹp ở giữa: không chống lại triều đình, nhưng cũng không chối bỏ Chúa. Và cha đã đi hết con đường ấy bằng cây gậy của một ông già.
Cây gậy tre ấy nhắc chúng ta một điều: thập giá không cần phải bằng vàng bạc. Nó có thể được làm từ chính những gì ta đang có trong tay, cây gậy chống của tuổi già, nỗi đau của bệnh tật, gánh nặng của mỗi ngày, nếu ta biết dâng nó lên cho Chúa.