Thánh Phêrô Lê Tùy

Người ta kéo đến xem đông đến mức chật cả bãi đất — không chỉ giáo dân, mà cả những người lương dân trong vùng, nhiều người trong số đó từng được chính cụ bốc thuốc chữa bệnh không lấy một đồng công. Có cả những viên quan, những người lính từng canh giữ cụ trong ngục, đứng lẫn trong đám đông mà không giấu được đôi mắt đỏ hoe.

Tên đao phủ, trước khi ra tay, đã quỳ xuống trước cụ. “Lạy cụ, tôi chỉ là kẻ thừa hành lệnh trên, xin cụ tha tội cho tôi.” Cụ già mỉm cười, đưa bàn tay gầy guộc vỗ nhẹ lên vai hắn.

“Con hãy yên tâm thi hành bổn phận của con đi. Cha tha thứ cho con và cha cầu chúc cho con mọi sự bình an.”

Người mang nụ cười ấy là cha Phêrô Lê Tùy — vị linh mục tử đạo tiên khởi của hàng giáo sĩ Giáo phận Hà Nội, người đã dành trọn hơn ba mươi năm cuộc đời linh mục của mình rong ruổi khắp các làng quê nghèo, từ đồng bằng Bắc Bộ cho tới tận vùng Nghệ An, Hà Tĩnh xa xôi, để cuối cùng ngã xuống ở tuổi sáu mươi, không phải bằng một cái chết dữ dội mà bằng một nụ cười tha thứ khiến cả những kẻ hành hình mình cũng phải cúi đầu.

Lê Tùy sinh vào khoảng năm 1773 tại làng Bằng Sở, thuộc tổng Ninh Xang, huyện Thượng Phúc, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Đông cũ — nay là xã Ninh Sở, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội, một vùng đất nằm sát bờ sông Hồng, nơi phù sa bồi đắp quanh năm cho những cánh đồng lúa và cũng là nơi có một cộng đoàn Công giáo đã bén rễ từ rất sớm. Cậu bé được rửa tội ngay từ nhỏ, mang tên thánh Phêrô, lớn lên trong một gia đình nông dân giữ đạo nền nếp.

Từ nhỏ, Tùy đã là một đứa trẻ hiền lành, ít nói, chăm chỉ phụ giúp việc đồng áng và có lòng yêu thích cầu nguyện hơn hẳn những trò chơi trẻ con thường thấy. Năm mười hai tuổi, cậu xin cha mẹ cho vào “Nhà Đức Chúa Trời” tại xứ Kẻ Đầm để học chữ Nho, tiếng Latinh và tìm hiểu ơn gọi làm linh mục. Nhận thấy cậu có một tư chất đạo đức trổi vượt so với bạn đồng lứa, các đấng bề trên đã đưa cậu lên học triết học và thần học tại trường Kẻ Vĩnh.

Năm hai mươi lăm tuổi, Tùy được tuyển vào hàng thầy giảng — một chặng đường dài trước khi tiến tới chức linh mục, đòi hỏi nhiều năm phục vụ tận tụy bên cạnh các thừa sai, đi bộ khắp các nẻo đường làng quê để dạy giáo lý cho trẻ em và rửa tội cho những người hấp hối. Năm 1803, ở tuổi ba mươi, thầy Phêrô Tùy được Đức cha Delgado — người Việt quen gọi là Đức cha An — truyền chức linh mục tại chủng viện Kẻ Vĩnh.

Sau khi thụ phong, cha Phêrô Tùy lần lượt được cử làm cha phó xứ Nam Am, rồi cha chính xứ Chân Cống, sau đó chuyển sang coi sóc xứ Kẻ Đầm — nơi chính ngài từng bước những bước đầu tiên vào con đường tu trì thuở còn là một cậu bé mười hai tuổi. Năm 1823, ngài được trao phó một nhiệm vụ lớn hơn: làm cha chính xứ Đông Thành, thuộc tỉnh Nghệ An, một giáo xứ rộng lớn thuộc Giáo phận Tây Đàng Ngoài, cách quê nhà Bằng Sở hàng trăm cây số đường bộ.

Suốt những năm tháng ấy, hình ảnh cha Phêrô Tùy dần trở nên quen thuộc với cả vùng Nghệ An, Hà Tĩnh — không phải như một vị chức sắc tôn giáo xa cách, mà như một ông lão hiền từ luôn có mặt đúng lúc người ta cần nhất. Ngài sống đạm bạc, cơm với rau tương, áo vải thô màu nâu sồng sờn cả hai vai. Ngài có một tài riêng: bắt mạch, bốc thuốc Nam theo bài thuốc gia truyền. Đi tới đâu, ngài cũng mang theo một túi thuốc nhỏ, sẵn sàng chữa bệnh miễn phí cho bất cứ ai cần đến — không phân biệt lương hay giáo — và trong những trận dịch tả từng càn quét khắp vùng, không ít người đã giữ được mạng sống nhờ bàn tay ấy.

Ngài cũng là người thầy dạy chữ cho trẻ em nghèo, kiên nhẫn chỉ từng nét chữ Nho, chữ Quốc ngữ, từng câu kinh bổn. Và ngài là một cha giải tội nổi tiếng dịu hiền — có thể ngồi hàng giờ liền trong tòa giải tội, lắng nghe không mệt mỏi những tâm hồn lầm lạc tìm đường trở về. Dần dà, không chỉ giáo dân mà cả người lương trong vùng cũng quen gọi ngài bằng cái tên đầy trìu mến: “cụ Tùy thánh thiện”.

Năm 1833, sau khi vua Minh Mạng ban hành sắc lệnh bách hại đạo gay gắt hơn bao giờ hết, quan quân tỉnh Nghệ An ráo riết lùng bắt các linh mục đang hoạt động trong vùng.

Cần hình dung một chút về nhịp sống của một linh mục coi xứ ở vùng Nghệ An thời ấy mới hiểu hết những gì cha già Phêrô Tùy đã trải qua trong suốt mười năm cuối đời mình. Giáo xứ Đông Thành trải rộng trên một địa bàn không có ranh giới rõ ràng như một xứ đạo ngày nay — nó bao gồm hàng chục họ lẻ nằm rải rác giữa những cánh đồng, những vùng đồi thấp, cách nhau có khi cả một ngày đường bộ. Một linh mục coi sóc địa bàn ấy không thể ngồi yên một chỗ chờ giáo dân tìm đến; ngài phải chủ động đi, bất kể tuổi tác, bất kể mưa nắng, để đến kịp lúc có người hấp hối cần xức dầu, có trẻ sơ sinh cần rửa tội trước khi qua đời non yểu — những việc không thể trì hoãn dù chỉ một ngày. Với một người đã ngoài năm mươi, sáu mươi tuổi như cha Tùy, mỗi chuyến đi như vậy đã là một sự hy sinh âm thầm, chưa cần nói đến việc phải làm tất cả trong vòng bí mật, giữa những năm tháng đạo bị cấm ngặt nghèo nhất.

Giáo dân có mặt trên đò và hai bên bờ sông, thấy quân lính ập tới, đã hoảng loạn định xông vào giằng co để cứu người cha già. Nhưng cha Phêrô Tùy đã giơ tay ngăn lại, giọng vẫn điềm tĩnh như mọi khi:

“Anh chị em hãy bình tĩnh. Đừng dùng bạo lực. Đây chính là thánh ý của Thiên Chúa. Nếu Chúa muốn tôi chịu bắt và chịu chết vì Người, tôi xin sẵn lòng vâng theo. Xin anh chị em hãy về cầu nguyện cho tôi.”

Quân lính trói ngài lại, đóng một chiếc gông nặng lên cổ người linh mục già sáu mươi tuổi, xích chân, rồi áp giải về nhà lao tỉnh Nghệ An.

Tại công đường, quan tổng đốc nhìn thấy một cụ già râu tóc bạc phơ, gương mặt hiền từ đến mức khó tin đây là một “tội phạm” đang bị áp giải, đã tự nhiên nảy sinh một sự nể trọng. Ông không ra lệnh đánh đòn ngay như thường lệ.

“Lạy cụ, cụ đã sáu mươi tuổi rồi, râu tóc bạc phơ thế kia, về nhà mà vui vầy tuổi già,” quan án nói, giọng gần như van nài hơn là đe dọa.

“Triều đình cấm đạo Gia-tô nghiêm ngặt lắm. Ta nể tình cụ già cả, ta không muốn làm khó cụ. Cụ chỉ cần bước qua cây Thập Tự này một cái thôi, ta sẽ lập tức dâng sớ xin vua tha bổng cụ về làng ngay hôm nay.”

Cha già quỳ thẳng lưng, chắp hai tay, đáp lại bằng một giọng vẫn giữ nguyên sự nhu mì quen thuộc nhưng không hề lay chuyển:

“Bẩm quan lớn, tôi đã ngoài sáu mươi tuổi, một chân đã bước xuống lỗ rồi, tôi còn ham hố gì sự sống trần gian ngắn ngủi này nữa? Suốt hơn sáu mươi năm qua, tôi chỉ tôn thờ một mình Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa dựng nên tôi, và tôi một lòng trung hiếu với vua quan. Tôi chưa từng làm điều gì gian dối hại dân hại nước. Thập Tự Giá là nơi Chúa tôi đã chết để cứu chuộc linh hồn tôi; tôi tôn kính và thờ lạy Người trọn đời, làm sao tôi dám giẫm đạp lên Người được? Thân xác già nua này quan lớn muốn chém thì chém, chứ tôi quyết không bao giờ chối bỏ Thiên Chúa của tôi.”

Thấy không thể lay chuyển được đức tin của một ông lão đã sống gần trọn một đời người, các quan đành bất lực, tống giam ngài vào ngục tối, dâng sớ về kinh đô Huế xin xử tử hình.

Suốt bốn tháng bị giam trong ngục Nghệ An, từ tháng 6 đến tháng 10 năm 1833, cha già Phêrô Tùy sống gần như một vị ẩn tu ngay giữa chốn lao tù. Chiếc gông nặng trên cổ không hề làm mất đi nụ cười thường trực trên môi ngài. Ngày ngày, ngài đọc kinh, lần chuỗi Mân Côi, dâng những đau đớn thể xác của mình để cầu nguyện cho chính đất nước đang giam cầm ngài.

Ngay cả những viên cai ngục và các bạn tù cùng cảnh ngộ cũng dần bị cảm hóa trước sự thánh thiện toát ra từ con người ấy. Họ kính cẩn gọi ngài là “Cụ Cố”, tự nguyện mang cơm nước, quét dọn chỗ nằm cho ngài mà không cần ai sai bảo. Mỗi khi có giáo dân lén lút tìm vào thăm, chính ngài lại là người đứng ra an ủi họ, lau nước mắt cho họ, dặn dò họ giữ vững đức tin, sống hòa thuận và đừng oán hận cả những người đang giam cầm mình.

Giáo dân họ đạo Trang Nứa đã can đảm rước thi hài ngài về an táng. Đến năm 1838, theo nguyện vọng tha thiết của quê nhà, thánh tích của ngài được bí mật rước về an táng vĩnh viễn tại chính làng Bằng Sở, nơi ngài sinh ra sáu mươi năm về trước. Ngày nay, Trung tâm Hành hương Thánh Phêrô Lê Tùy tại Bằng Sở đã trở thành một điểm hành hương quen thuộc của nhiều người, không phân biệt tôn giáo, tìm về cầu xin ơn lành.

Ngày 27 tháng 5 năm 1900, Đức Giáo hoàng Lêô XIII tuyên phong Chân phước cho cha Phêrô Lê Tùy. Và ngày 19 tháng 6 năm 1988, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tôn phong ngài lên bậc Hiển thánh, cùng với một trăm mười sáu vị Tử đạo Việt Nam khác, tại Rôma. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 11 tháng 10 hằng năm.