Thánh Patriciô

Bằng một cử chỉ bình dị mà sâu sắc lạ lùng, ông giải thích mầu nhiệm sâu thẳm nhất của đức tin:

“Hãy nhìn nhánh cỏ này: ba lá riêng biệt nhưng chỉ là một cuống duy nhất! Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần cũng thế: Ba Ngôi riêng biệt nhưng chỉ là Một Thiên Chúa duy nhất!”

Người mục tử với nhánh cỏ ba lá bất hủ ấy chính là Patriciô — Patrick — vị tông đồ vĩ đại của đất nước Ireland. Cuộc đời ông là một khúc ca kỳ diệu của lòng tha thứ: từng bị những tên cướp biển Ireland bắt cóc năm mười sáu tuổi, bị bán làm nô lệ chăn cừu đói rét suốt sáu năm trời; thế nhưng sau khi trốn thoát về quê hương an toàn, chính tiếng kêu than trong đêm của những người từng bắt ông làm nô lệ đã thôi thúc ông can đảm quay trở lại. Ông đã đem Tin Mừng biến đổi một hòn đảo man di thành “Hòn Đảo Các Thánh và các học giả”, thắp sáng ngọn đèn văn minh cho toàn cõi châu Âu thời Trung Cổ.

Patriciô sinh vào khoảng năm 385 tại Banna Venta Berniae, một khu định cư La Mã thuộc đảo quốc Anh — có thể thuộc xứ Wales hoặc Scotland ngày nay, dù vị trí chính xác đến nay vẫn còn là đề tài tranh luận giữa các sử gia. Tên khai sinh của ông là Maewyn Succat. Cha ông, Calpurnius, là một phó tế kiêm viên chức thẩm phán La Mã danh giá; ông nội ông, Potitus, là một linh mục — cho thấy đức tin Kitô giáo đã bén rễ trong gia tộc từ nhiều thế hệ.

Dù sinh ra trong một gia đình Kitô giáo nề nếp và quyền thế, thời niên thiếu của Patriciô trôi qua trong sự thờ ơ nguội lạnh. Sau này trong cuốn hồi ký tự thuật mang tên “Tuyên Tín” — Confessio, một trong số rất ít văn bản viết tay còn sót lại từ chính miệng một nhân vật lịch sử thế kỷ thứ năm — ông đã thành thật thú nhận: thuở ấy mình chẳng mấy bận tâm đến Chúa, không tuân giữ các điều răn và coi thường những lời khuyên bảo của cha mẹ.

Suốt sáu năm ròng rã, từ năm mười sáu đến hai mươi hai tuổi, chàng công tử La Mã quen sống trong nhung lụa phải chịu cảnh nô lệ bần hàn tột độ: ăn đói mặc rách, dãi dầu mưa tuyết và gió bấc buốt giá trên các triền núi hoang vu để chăn đàn lợn và cừu cho chủ. Chính nơi tận cùng của nỗi cô đơn và cơ cực ấy, đức tin trong tâm hồn Patriciô bỗng bừng thức. Giữa đồng không mông quạnh, ông tìm thấy Thiên Chúa. Ông cầu nguyện không ngừng:

“Mỗi ngày tôi cầu nguyện cả trăm lần, và ban đêm cũng thế... Tôi thức dậy cầu nguyện từ trước khi trời sáng, giữa tuyết rơi, băng giá và mưa gió, nhưng tôi không hề cảm thấy mệt mỏi hay lạnh buốt, bởi vì Thần Khí Chúa đang bừng cháy trong lòng tôi!”

Năm hai mươi hai tuổi, đang khi ngủ trên sườn núi, Patriciô nghe thấy một tiếng nói rõ ràng trong giấc mơ:

“Hỡi người bạn trẻ, con đã ăn chay rất tốt; chẳng bao lâu nữa con sẽ được trở về quê hương... Chiếc tàu cứu con đã sẵn sàng rồi!”

Để chuẩn bị cho sứ mạng phi thường ấy, Patriciô sang nước Pháp theo học thần học tại Đan viện Lérins danh tiếng — một trong những trung tâm đào tạo tâm linh có ảnh hưởng bậc nhất Tây Âu thời đó — và thụ giáo dưới sự hướng dẫn của Thánh Giám mục Germanus thành Auxerre. Ông miệt mài học tập suốt mười lăm năm.

Năm 432, sau cái chết của Giám mục Palladius — vị thừa sai đầu tiên được Tòa Thánh cử sang Ireland nhưng không thành công — Đức Giáo hoàng Célestine I đã tấn phong Patriciô làm Giám mục và sai ông lên đường sang chinh phục đảo quốc Ireland. Ông nhận tên phẩm vị là Patricius.

Trở lại Ireland ở tuổi gần năm mươi, Đức Giám mục Patriciô phải đối diện với muôn vàn hiểm nguy chết người: các tù trưởng man di tàn bạo, và đặc biệt là tầng lớp pháp sư Druid đầy quyền lực nắm giữ tín ngưỡng ma thuật. Biến cố lịch sử mang tính bước ngoặt diễn ra vào đêm Canh thức Phục Sinh năm 433 tại đồi Slane, bên bờ bắc dòng sông Boyne. Lúc bấy giờ, vua tối cao Laoghaire đang tổ chức một đại lễ hội ngoại giáo tại đồi Tara cách đó không xa; luật lệ nghiêm ngặt ban ra là cấm ngặt mọi người không được thắp bất kỳ một đốm lửa nào trong toàn vùng trước khi ngọn lửa thiêng của nhà vua được thắp lên nơi hoàng cung, ai vi phạm sẽ bị xử tử hình ngay tức khắc.

Nhà vua đem quân đội và các pháp sư đến toan bắt giết ông. Nhưng bằng sự bình an thánh thiện, những lời giảng thuyết đầy quyền năng và những dấu lạ xua trừ bùa chú ma thuật, Patriciô đã làm cho nhà vua và các triều thần phải kinh ngạc khuất phục. Theo truyền thống được lưu lại, chính một trong các pháp sư của nhà vua, tên Erc, đã cảm phục trước sự thánh thiện của Patriciô đến mức xin theo đạo, và về sau còn trở thành vị Giám mục tiên khởi của chính đồi Slane ấy. Dù vua Laoghaire không chính thức theo đạo, ông đã ban cho Patriciô quyền tự do tuyệt đối để đi rao giảng Tin Mừng khắp đất nước. Hàng ngàn tù trưởng, công chúa và dân chúng đã lũ lượt xin bước vào làn nước Rửa Tội.

Suốt ba mươi năm tiếp theo, từ 432 đến 461, đôi chân của vị Giám mục già không hề mệt mỏi. Ông đi đến từng ngóc ngách hẻo lánh nhất của Ireland, dùng chính thổ ngữ Gaelic học được thời làm nô lệ để trò chuyện thân mật với dân chúng. Ông rửa tội cho hơn một trăm hai mươi ngàn người; thành lập hàng trăm giáo xứ và truyền chức cho hàng ngàn linh mục bản xứ; thiết lập Tòa Giám mục chính tòa tại Armagh vào năm 444, biến nơi đây thành trung tâm Giáo hội của toàn đảo quốc — một vị trí mà Armagh vẫn giữ cho đến tận hôm nay trong cả Giáo hội Công giáo lẫn Anh giáo tại Ireland. Ông cũng thúc đẩy phong trào đan tu phát triển rực rỡ: hàng ngàn thanh niên nam nữ quý tộc đã dâng mình sống đời đan sĩ khó nghèo, lập nên các đan viện vĩ đại chuyên lo sao chép Kinh Thánh và gìn giữ văn hóa — chính những đan viện này, trong nhiều thế kỷ sau đó khi lục địa châu Âu chìm trong hỗn loạn thời kỳ Man tộc xâm lăng, đã trở thành nơi lưu giữ gần như duy nhất kho tàng tri thức cổ điển, khiến Ireland được mệnh danh là “Hòn Đảo Các Thánh và các học giả”.

Truyền thuyết dân gian Ireland kể lại rằng Thánh Patriciô đã dùng cây gậy mục tử xua đuổi toàn bộ loài rắn độc ra khỏi hòn đảo và ném chúng xuống biển. Dẫu về mặt sinh học Ireland không có rắn từ kỷ băng hà, hình ảnh xua đuổi rắn độc mang một biểu tượng tâm linh sâu sắc: ông đã quét sạch nọc độc của ma thuật và tà giáo ra khỏi tâm hồn người dân.

Ông để lại bài thánh thi bất hủ mang tên “Tấm Áo Giáp Của Thánh Patriciô” — Lorica, còn được gọi là The Deer‘s Cry — khẳng định sự hiện diện bao bọc của Chúa Kitô trong từng hơi thở cuộc sống:

“Đức Kitô ở bên tôi, Đức Kitô ở trước mặt tôi, Đức Kitô ở sau lưng tôi; Đức Kitô ở trong tôi, Đức Kitô ở dưới chân tôi, Đức Kitô ở trên đầu tôi; Đức Kitô ở bên phải tôi, Đức Kitô ở bên trái tôi; Đức Kitô nơi lòng mọi người nghĩ đến tôi, Đức Kitô nơi miệng mọi người nói về tôi, Đức Kitô nơi mắt mọi người nhìn thấy tôi, Đức Kitô nơi tai mọi người lắng nghe tôi!”

Những năm tháng cuối đời, trong sự khiêm hạ tuyệt đối, ông đặt bút viết cuốn tự thuật Confessio để tạ ơn lòng thương xót Chúa đã đoái nhìn đến một kẻ nô lệ tội lỗi như mình — cuốn sách vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay và là nguồn sử liệu đáng tin cậy nhất về cuộc đời ông, viết bằng chính giọng văn giản dị, đôi khi vụng về của một người tự nhận mình học vấn không cao nhưng lòng tin thì không hề nao núng.

Hội Thánh mừng kính Thánh Patriciô vào ngày 17 tháng 3 hằng năm. Ngày lễ của ông đã trở thành quốc lễ của đất nước Ireland và là ngày hội văn hóa rực rỡ sắc xanh lá cây trên toàn thế giới, từ Dublin đến New York, từ Sydney đến Tokyo.