Thánh Juan Diego

Người đàn ông nhỏ bé ấy chính là Thánh Juan Diego — Cuauhtlatoatzin — vị thánh thổ dân đầu tiên của châu Mỹ. Cuộc gặp gỡ mầu nhiệm giữa ông và Đức Mẹ Guadalupe đã làm bùng nổ một cuộc hoán cải đức tin vĩ đại nhất lịch sử nhân loại: chỉ trong vòng chưa đầy một thập niên, hơn chín triệu người thổ dân da đỏ đã tự nguyện bước vào làn nước Rửa Tội, hòa giải hai nền văn hóa đối nghịch và mở ra kỷ nguyên mới cho toàn thể lục địa châu Mỹ.

Cuauhtlatoatzin — trong ngôn ngữ Nahuatl có nghĩa là “Đại bàng cất tiếng hót” — sinh vào khoảng năm 1474 tại Cuautitlan, một ngôi làng nhỏ cách kinh đô Tenochtitlan, nay là thành phố Mexico, khoảng hai mươi cây số. Ông thuộc tầng lớp nông dân nghèo — macehualtin — của đế chế Aztec.

Hai ông bà lãnh nhận phép Rửa Tội, nhận tên thánh Juan Diego và Maria Lucia. Họ sống một đời sống hôn nhân thánh thiện, giữ đức khiết tịnh và chuyên chăm làm việc bác ái. Năm 1529, người vợ qua đời, Juan Diego chuyển về sống với người chú già Juan Bernardino tại Tolpetlac, ngày ngày đi bộ hàng chục cây số để dự lễ và phục vụ người nghèo.

Sáng ngày 9 tháng 12 năm 1531, trên đồi Tepeyac — nơi vốn trước đây từng có ngôi đền thờ nữ thần mẹ Tonantzin của người Aztec — Đức Mẹ đã hiện ra với Juan Diego. Đức Mẹ phán dạy ông bằng những lời lẽ tràn ngập tình mẫu tử:

“Này Juan nhỏ bé, người con út yêu quý nhất của Mẹ... Mẹ là Đức Trinh Nữ Maria hoàn hảo và trọn đời đồng trinh, Mẹ của Thiên Chúa thật, Đấng ban sự sống! Mẹ tha thiết mong muốn một ngôi đền thờ được xây dựng nơi đây, để Mẹ có thể tỏ bày trọn vẹn tình yêu thương, lòng trắc ẩn, sự cứu giúp và sự bảo trợ của Mẹ cho con, cho mọi cư dân trên mảnh đất này và cho tất cả những ai yêu mến Mẹ, những ai kêu cầu Mẹ trong cơn gian truân khốn khó!”

Đức Mẹ truyền cho ông hãy đi đến dinh Giám mục Mexico — Đức cha Juan de Zumárraga — để chuyển trao lời thỉnh cầu này.

Juan Diego lập tức vâng lời chạy đến dinh giám mục. Nhưng vị Giám mục người Tây Ban Nha và các giáo sĩ triều đình nhìn người thổ dân rách rưới với ánh mắt nghi ngờ. Ngài lắng nghe qua loa rồi khuyên ông hãy về nghỉ ngơi và hẹn sẽ xem xét sau. Chiều hôm ấy, trở lại đồi Tepeyac, nhìn thấy Đức Mẹ vẫn đang đứng chờ, Juan Diego đau đớn quỳ sụp xuống van xin: “Lạy Bà, lạy Mẹ dịu hiền... Con chỉ là một người nông dân nghèo hèn, một chiếc lá khô, một sợi dây thừng rách rưới chẳng có giá trị gì... Lời nói của con chẳng ai tin đâu! Xin Mẹ hãy chọn một người quý tộc danh giá, có tiếng nói để gửi đi, thì người ta mới chịu nghe lời Mẹ!” Nhưng Đức Mẹ mỉm cười âu yếm nhìn ông và đáp lại:

“Này con yêu quý, Mẹ có biết bao người cao trọng có thể sai đi; thế nhưng, thánh ý Chúa và Mẹ muốn chính con — bằng sự nhỏ bé và khiêm hạ của con — phải là người hoàn thành sứ mạng này!”

Hôm sau, Chúa nhật 10 tháng 12, Juan Diego lại kiên nhẫn đến dinh giám mục lần thứ hai. Lần này, bị gặng hỏi kỹ lưỡng, Đức Giám mục Zumárraga bảo ông hãy xin Người Nữ ấy ban một dấu lạ tỏ tường từ trời để chứng minh. Chiều ấy, Đức Mẹ hứa sáng hôm sau sẽ trao dấu lạ cho ông.

Nhưng ngày thứ Hai 11 tháng 12, Juan Diego không thể đến đồi Tepeyac vì người chú ruột Juan Bernardino bất ngờ mắc bệnh dịch sốt nặng thập tử nhất sinh. Ông phải túc trực bên giường bệnh chăm sóc chú suốt cả ngày. Rạng sáng ngày thứ Ba 12 tháng 12, người chú hấp hối xin Juan Diego chạy gấp sang thành phố tìm linh mục đến ban bí tích Xức Dầu và trao của ăn đàng. Vì sợ gặp lại Đức Mẹ trên đồi Tepeyac sẽ làm trễ nải việc cứu linh hồn người chú, Juan Diego đã chọn đi một con đường vòng qua phía đông ngọn đồi.

Đức Mẹ bảo Juan Diego hãy trèo lên đỉnh đồi Tepeyac hái những bông hoa nở trên đó mang về cho Mẹ. Đỉnh đồi Tepeyac vốn là một bãi đá vôi khô cằn, đầy gai góc, lại đang giữa mùa đông tháng Chạp buốt giá băng sương. Nhưng khi bước lên đỉnh đồi, Juan Diego bàng hoàng nhìn thấy cả một vườn hoa hồng Castilia tươi thắm tuyệt mỹ đang khoe sắc ngào ngạt sương mai — loài hoa hồng quý phái chỉ có ở vùng đất Tây Ban Nha xa xôi, không thể nào mọc được trên đất Mexico giữa mùa đông. Ông hái những bông hoa hồng ấy, cẩn thận bọc vào trong vạt áo choàng tilma của mình đem xuống. Đức Mẹ tự tay chỉnh sửa lại từng cành hoa trong vạt áo ông, buộc túm hai mép áo lại và dặn:

“Con hãy đem bọc hoa này đến trao tận tay Đức Giám mục; đây chính là dấu lạ của Mẹ!”

Juan Diego chạy thẳng đến dinh giám mục. Sau nhiều giờ chờ đợi bị lính gác trêu chọc, ông được dẫn vào phòng khách trước mặt Đức Giám mục Zumárraga và các quan chức. Người nông dân quỳ xuống, kể lại từng lời của Đức Mẹ. Đoạn, ông buông hai mép áo choàng tilma ra. Những đóa hoa hồng Castilia tươi rói rào rào rơi xuống sàn đá hoa cương.

Tấm áo choàng tilma ấy — vốn chỉ là một tấm vải sợi thực vật thô sơ thông thường chỉ có tuổi thọ tối đa hai mươi năm là tự mục nát — đã tồn tại nguyên vẹn kỳ diệu suốt gần năm trăm năm qua mà không hề bị phai màu hay hư hỏng, bất chấp khí hậu ẩm mốc, khói nến của hàng triệu ngọn nến hành hương suốt bao thế kỷ. Ngày 14 tháng 11 năm 1921, một nhân viên của Phủ Tổng thống Mexico tên Luciano Pérez Carpio đã giấu một quả bom thuốc nổ trong bình hoa ngay dưới chân bức linh ảnh, âm mưu phá hủy toàn bộ vương cung thánh đường. Tiếng nổ vang xa cả cây số, làm vỡ tan các cửa kính, phá hủy lan can bàn thờ bằng đá cẩm thạch, và làm cong queo cây thánh giá bằng đồng gần đó — nay vẫn còn được lưu giữ với tên gọi “Đấng Kitô Chịu Khổ Nạn Vì Vụ Nổ Bom”. Nhưng tấm kính bảo vệ bức ảnh Đức Mẹ, đặt ngay phía trên quả bom, lại hoàn toàn không hề suy suyển dẫu một vết xước.

Các nghiên cứu khoa học và nhãn khoa tối tân nhất của thế kỷ hai mươi đều kinh ngạc xác nhận: trên bề mặt bức ảnh hoàn toàn không có bất kỳ một dấu vết nét cọ hay phẩm màu hóa học nào của loài người; và trong con ngươi mắt của Đức Mẹ có phản chiếu hình ảnh thu nhỏ chính xác của Juan Diego, Đức Giám mục Zumárraga và các nhân chứng có mặt trong căn phòng ngày hôm ấy.

Ngày 6 tháng 5 năm 1990, tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ Guadalupe ở Mexico, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã long trọng tuyên phong Chân phước cho Juan Diego. Và ngày 31 tháng 7 năm 2002, chính Đức Thánh Cha đã đích thân sang Mexico để long trọng tôn phong Juan Diego lên bậc Hiển Thánh — vị thánh thổ dân da đỏ đầu tiên của toàn châu Mỹ. Hội Thánh mừng kính ông vào ngày 9 tháng 12 hằng năm.