Thánh Martinô de Porres

Người tu huynh ấy là Martinô de Porres — con người mà khi sinh ra đã bị chính người cha ruột chối bỏ vì mang dòng máu lai da màu, bị xã hội thuộc địa phân biệt đối xử và coi thường như một công dân hạng bét.

Thế nhưng, chính con người từng đứng ở tầng đáy thấp nhất của xã hội ấy lại trở thành vị lương y vĩ đại của cả kinh thành Lima, người cha chung của muôn mảnh đời cùng khổ, và là biểu tượng rực rỡ của một tình yêu Kitô giáo đã phá tan mọi bức tường ngăn cách về màu da, chủng tộc và giai cấp.

Martinô sinh ngày 9 tháng 12 năm 1579 tại thành phố Lima, thủ đô xứ Peru, khi ấy là thuộc địa của đế quốc Tây Ban Nha. Cha cậu là ông Juan de Porres, một nhà quý tộc kiêm hiệp sĩ danh giá người Tây Ban Nha; mẹ là bà Ana Velázquez, một phụ nữ da đen tự do gốc thổ dân Panama.

Mặc dù sống trong cảnh nghèo đói và chịu nhiều sự khinh miệt của xã hội thuộc địa đầy rẫy bất công, cậu bé Martinô sớm bộc lộ một tấm lòng nhân hậu lạ kỳ. Mỗi khi được mẹ giao tiền đi chợ mua thức ăn, cậu thường đem chia sớt phần lớn số tiền ấy cho những người ăn mày đói rách trên đường, để rồi khi về nhà phải chịu những trận đòn roi phạt vạ của mẹ.

Năm Martinô lên tám tuổi, người cha sau một thời gian đi xa đã quay lại đón hai anh em sang Guayaquil, Ecuador, để chăm sóc. Thế nhưng, chỉ vài năm sau, người cha lại gửi trả Martinô về lại Lima cho người mẹ nghèo.

Ở tuổi mười hai, Martinô xin đi học việc tại tiệm của một người thầy thuốc kiêm thợ cạo trong thành phố. Tại đây, cậu chăm chỉ học cách pha chế thảo dược, băng bó vết thương, nhổ răng và các phương pháp chữa bệnh cơ bản. Đôi bàn tay khéo léo và tấm lòng từ tâm đã biến cậu thành một người phụ tá y tế tận tụy, luôn dành sự ưu tiên đặc biệt cho những bệnh nhân nghèo không có tiền trả viện phí.

Năm mười lăm tuổi, nhận thấy ơn gọi dâng hiến cho Chúa, Martinô tìm đến gõ cửa tu viện Santo Domingo — tu viện Mân Côi — của các tu sĩ Dòng Đa Minh tại Lima, một quần thể kiến trúc đồ sộ nằm giữa trung tâm thành phố, với các hành lang tu viện được lát những viên gạch men Sevilla nhập từ Tây Ban Nha ngay từ những năm đầu xây dựng đầu thế kỷ mười bảy.

Suốt chín năm ròng rã, Martinô cần mẫn làm những công việc thấp kém nhất: quét dọn tu viện, cọ rửa nhà vệ sinh, giặt giũ quần áo bẩn thỉu của các tu sĩ, phục vụ nhà bếp và cạo râu cắt tóc cho anh em. Cây chổi quét nhà đã trở thành người bạn đồng hành thân thiết của ngài.

Ngài làm những việc hèn mọn ấy với một niềm vui tươi và lòng tôn kính sâu xa, xem mỗi người anh em trong tu viện như chính Đức Kitô. Khi có những tu sĩ trẻ nóng nảy buông lời nhục mạ, gọi ngài là “đồ chó lai da đen”, Martinô chỉ mỉm cười cúi đầu, nhận mình hoàn toàn xứng đáng với những lời sỉ nhục ấy.

Thầy Martinô được trao phó coi sóc phòng bệnh xá của tu viện. Bằng sự kết hợp giữa kiến thức y học, kinh nghiệm thảo dược và trên hết là ơn chữa lành kỳ diệu của Thiên Chúa, thầy đã chăm sóc cho hàng ngàn bệnh nhân.

Không chỉ phục vụ các tu sĩ trong dòng, lòng bác ái của ngài tràn ra khắp đường phố Lima. Mỗi ngày, ngài phân phát thức ăn cho hàng trăm người nghèo khổ, những người nô lệ da đen bị chủ hành hạ, những người thổ dân da đỏ bị bóc lột cùng cực. Ngài biến gian phòng nhỏ của mình thành nơi cấp cứu bệnh nhân.

Khi bề trên vì sợ lây nhiễm dịch bệnh nên nghiêm cấm ngài không được đưa các bệnh nhân lở loét ngoài đường vào phòng ngủ trong tu viện, Martinô đã vâng lời đưa họ sang nhà người em gái Juana. Thế nhưng, có lần gặp một người ăn mày mắc bệnh truyền nhiễm đang thoi thóp bên vệ đường sắp chết rét, ngài đã liều mình cõng ông vào đặt ngay trên giường ngủ của mình.

Bị bề trên quở trách nghiêm khắc vì bất tuân lệnh, thầy Martinô đã khiêm tốn thưa lại một câu nói chứa chan tinh thần Tin Mừng:

“Xin Cha tha thứ cho con, vì đức vâng lời thì quý giá thật, nhưng đức bác ái đối với người hoạn nạn còn cao trọng hơn nhiều!”

Trước lời giải thích đầy lòng trắc ẩn ấy, vị bề trên đã xúc động cúi đầu và cho phép ngài tùy nghi hành động theo sự thôi thúc của đức ái.

Lòng nhân từ của thầy Martinô mở rộng đến cả thế giới muôn loài cầm thú. Ngài lập một nơi chăm sóc cho những con chó, mèo hoang bị thương tật, nuôi nấng những con lừa già yếu bị chủ đuổi đi. Ngay cả loài chuột cắn phá sách vở và bánh thánh trong tu viện cũng được ngài dịu dàng khuyên bảo và dẫn ra một góc vườn riêng để cho ăn mỗi ngày. Bức tranh thầy Martinô cho chó, mèo và chuột cùng ăn chung trong một chiếc đĩa đã trở thành biểu tượng tuyệt đẹp cho sự giao hòa bình an của Nước Thiên Chúa.

Thầy còn là người sáng lập nên trại trẻ mồ côi và trường học miễn phí đầu tiên tại Lima mang tên Santa Cruz, giúp hàng trăm trẻ em lang thang cơ nhỡ được nuôi dưỡng, học hành và có nghề nghiệp lương thiện.

Đằng sau đôi tay hoạt động không ngừng nghỉ ấy là một đời sống chiêm niệm kết hiệp mật thiết với Chúa Giêsu chịu đóng đinh. Ban ngày phục vụ tha nhân, ban đêm thầy Martinô thường chỉ ngủ chừng vài tiếng trên một khúc gỗ dưới chân bàn thờ, dành phần lớn thời gian quỳ trước Nhà Tạm hoặc dưới chân cây Thập Giá lớn nơi nhà hội.

Nhiều nhân chứng kể lại những ơn lạ lùng Chúa ban cho ngài: ơn xuất thần bay lên không trung khi cầu nguyện, ơn thấu suốt tâm hồn người khác, và ơn phân thân xuất hiện cùng một lúc ở hai nơi khác nhau để an ủi các tù nhân ở Bắc Phi hay các bệnh nhân nguy tử cách xa hàng ngàn dặm. Dẫu vậy, thầy Martinô luôn coi mình là người tôi tớ vô dụng và tội lỗi nhất trần gian.

Mùa thu năm 1639, ở tuổi sáu mươi, thầy Martinô ngã bệnh sốt nặng và biết ngày về nhà Cha đã đến. Toàn thể kinh thành Lima chấn động; từ các giám mục, quý tộc, quan chức triều đình cho đến những người nô lệ, ăn mày rách rưới đều tuôn đổ về tu viện Mân Côi để được nhìn thấy người cha, người anh thân yêu lần cuối. Vị Phó vương Peru đích thân đến quỳ bên giường bệnh, hôn bàn tay đen nhẻm của người tu huynh khiêm hạ để xin ngài chúc lành.

Đức Giáo hoàng Grêgôriô XVI đã tuyên phong Chân phước cho ngài năm 1837, và ngày 6 tháng 5 năm 1962, Đức Giáo hoàng Gioan XXIII đã long trọng tôn phong Martinô de Porres lên bậc Hiển Thánh. Ngài được đặt làm quan thầy của sự hòa giải chủng tộc, của công bằng xã hội và của các nhân viên y tế. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 3 tháng 11 hằng năm.

Nơi các xứ đạo Việt Nam, hình ảnh “ông thánh Martinô da đen” với cây chổi trên tay hiện diện ở hầu hết mọi nhà thờ. Người dân lao động nghèo tìm thấy nơi ngài một người bạn đồng cảm sâu sắc với thân phận lam lũ của mình.