Thánh Antôn Pađua

Ngài sinh ra trong nhung lụa của một gia đình quý tộc, nhưng đã tự nguyện chọn lấy chiếc áo dòng thô ráp của người tu sĩ khất thực. Ngài muốn đến những miền đất xa xôi để đổ máu tử đạo, nhưng Chúa lại giữ ngài ở lại giữa những con phố đông đúc của châu Âu để chữa lành những vết thương tâm hồn của đồng loại.

Antôn sinh vào khoảng năm 1195 tại kinh thành Lisboa, nước Bồ Đào Nha, được đặt tên khai sinh là Fernando Martins de Bulhões. Gia đình ngài thuộc dòng dõi quý tộc danh giá, sống gần nhà thờ chính tòa thành phố. Lớn lên trong môi trường có đủ điều kiện để tiến thân trên con đường danh vọng thế tục hay binh nghiệp, nhưng tâm hồn người thanh niên Fernando lại sớm hướng về những giá trị thiêng liêng vĩnh cửu.

Tại Coimbra, ngài trải qua gần mười năm miệt mài nghiên cứu Thánh Kinh và thần học của các Giáo phụ. Nhờ trí nhớ phi thường và lòng yêu mến Lời Chúa sâu sắc, Fernando đã hấp thu một kho tàng tri thức Kinh Thánh uyên thâm, chuẩn bị một nền tảng vững chắc cho sứ vụ ngôn sứ sau này.

Ngài xin phép chuyển từ Dòng Kinh Sĩ Thánh Augustinô sang Dòng Anh Em Hèn Mọn, Dòng Phanxicô, vừa mới được thành lập. Khi khoác lên mình chiếc áo vải thô màu nâu thắt dây thừng của dòng mới, ngài đổi tên thành Antôn — theo tên vị thánh ẩn tu Antôn Cả — như một dấu chỉ từ bỏ hoàn toàn con người cũ để bắt đầu một hành trình dâng hiến mới.

Trên đường trở về, một cơn bão biển dữ dội đã đánh dạt con tàu của ngài sang đảo Sicilia, miền nam nước Ý. Từ đây, con đường của Antôn rẽ sang một hướng hoàn toàn khác: ngài đi bộ lên miền trung nước Ý và tham dự Tổng tu nghị Dòng Phanxicô tại Assisi năm 1221, nơi ngài lần đầu tiên được tận mắt nhìn thấy Đấng Sáng Lập — thánh Phanxicô Assisi.

Sau tu nghị, vì tính tình khiêm tốn kín đáo, không ai biết đến trình độ học vấn uyên thâm của Antôn. Ngài được gửi đến tu viện hẻo lánh Montepaolo gần Forlì. Tại đây, ngài sống âm thầm trong một hang đá nhỏ, ngày ngày làm những công việc hèn mọn nhất trong bếp, quét dọn tu viện và dành nhiều giờ chìm sâu trong cầu nguyện.

Một ngày nọ, trong một lễ truyền chức tại Forlì có sự hiện diện của cả các tu sĩ Dòng Đa Minh và Dòng Phanxicô, vị linh mục được chỉ định giảng thuyết bất ngờ vắng mặt. Bề trên liền quay sang bảo các tu sĩ hiện diện hãy tùy nghi đứng lên chia sẻ Lời Chúa, nhưng ai nấy đều e ngại từ chối vì chưa chuẩn bị trước. Cuối cùng, bề trên ra lệnh cho thầy Antôn hãy nói bất cứ điều gì Thần Khí soi dẫn.

Trong suốt mười năm tiếp theo, Antôn đi khắp các thành phố lớn nhỏ: từ Bologna, Montpellier, Toulouse cho đến Padua. Ngài giảng dạy nơi các nhà thờ, các quảng trường công cộng và giữa các cánh đồng bát ngát, quy tụ hàng vạn người đến lắng nghe. Lời giảng của ngài có sức mạnh đánh tan những giáo thuyết sai lạc thời bấy giờ, như phái Albi hay Cathar, khiến người đương thời gọi ngài là “Chiếc búa đập tan tà thuyết”.

Thế nhưng, điều làm cho người bình dân yêu mến ngài nhất chính là sự bênh vực không mệt mỏi dành cho những người yếu thế. Vào thời Trung Cổ, nạn cho vay nặng lãi hoành hành tàn khốc, đẩy biết bao gia đình nông dân và thợ thủ công nghèo vào cảnh tù đày, mất sạch nhà cửa ruộng vườn. Antôn đã không ngần ngại đứng lên trên tòa giảng, thẳng thắn lên án lòng tham lam vô đáy của những kẻ giàu có áp bức người nghèo.

Truyền tích còn kể lại những câu chuyện đậm chất thơ về việc ngài rao giảng cho đàn cá dưới biển lắng nghe khi dân thành Rimini ngoảnh mặt làm ngơ, hay chuyện một con lừa nhịn đói ba ngày đã quỳ gối trước Thánh Thể thay vì lao vào bó cỏ tươi để làm chứng cho sự hiện diện thật của Chúa trước mắt một người lạc giáo. Những câu chuyện ấy phản ánh sự hòa hợp kỳ diệu giữa con người thánh thiện với thế giới tạo thành.

Những cuộc hành trình giảng thuyết liên tục và đời sống khổ chế đã vắt kiệt sức lực của Antôn. Mùa Chay năm 1231 tại Padua, ngài giảng dạy liên tục mỗi ngày cho hơn ba mươi ngàn thính giả, rồi sau đó ngồi tòa giải tội suốt nhiều giờ liền không kịp ăn uống.

Sức khỏe suy sụp nhanh chóng, ngài xin lui về nghỉ dưỡng tại một tu viện nhỏ ở Camposampiero. Tại đây, ngài xin người ta làm cho mình một gian phòng nhỏ trên một cây óc chó lớn giữa rừng, để ngày đêm được ở một mình chiêm niệm với Chúa giữa thiên nhiên. Chính nơi đây, truyền tích kể lại rằng vị lãnh chúa địa phương đã nhìn thấy Chúa Hài Đồng Giêsu hiện ra rực rỡ, vòng tay ôm lấy cổ Antôn và trò chuyện âu yếm với ngài.

Đầu tháng 6 năm 1231, nhận thấy mình sắp về với Chúa, Antôn xin anh em chở ngài trên một chiếc xe bò quay về lại Padua. Nhưng khi đến tu viện Arcella ở ngoại ô thành phố, sức ngài đã cạn kiệt.

Tin Antôn qua đời vừa bay đi, trẻ em khắp các ngõ hẻm thành Padua đã chạy ùa ra đường la lớn:

“Vị thánh đã qua đời! Người cha thân yêu của chúng ta đã qua đời!”

Chưa đầy một năm sau ngày ngài mất, ngày 30 tháng 5 năm 1232, Đức Giáo hoàng Grêgôriô IX đã long trọng tôn phong Antôn lên bậc Hiển Thánh — một trong những tiến trình tuyên thánh nhanh nhất trong lịch sử Giáo hội. Năm 1263, khi ngôi vương cung thánh đường lớn dâng kính ngài tại Padua đã xây xong đủ để cung nghinh di cốt, thánh Bônaventura — khi ấy là Bề trên Tổng quyền Dòng Phanxicô — đã đích thân mở quan tài ngài để di dời hài cốt. Toàn thân đã trở về cát bụi, chỉ còn lại một số xương cốt; nhưng kỳ lạ thay, chiếc lưỡi của ngài vẫn còn nguyên vẹn, mềm mại như lúc còn sống! Thánh Bônaventura xúc động nâng niu chiếc lưỡi ấy lên và thốt lên:

“Đây quả thật là một phép lạ! Thiên Chúa muốn cho chúng ta biết rằng Antôn thực sự là sứ giả của tình yêu Thiên Chúa.”

Chiếc lưỡi và cả xương hàm của ngài, đến nay vẫn còn được lưu giữ trong những hộp thánh tích bằng vàng chạm khắc tinh xảo, trưng bày trang trọng tại chính vương cung thánh đường Padua, thu hút hàng triệu khách hành hương mỗi năm đến chiêm ngắm cơ quan đã từng thốt ra biết bao lời giảng thuyết rực lửa năm xưa.

Năm 1946, Đức Giáo hoàng Piô XII đã công bố ngài là Tiến sĩ Hội Thánh với danh hiệu “Tiến sĩ Tin Mừng”, Doctor Evangelicus.

Nơi các giáo xứ và nếp nhà Công giáo Việt Nam, thánh Antôn Pađua là vị thánh vô cùng thân thương, gần gũi với phong trào “Bánh mì thánh Antôn” — quyên góp bánh mì và gạo cho người nghèo. Người bình dân chạy đến với ngài không chỉ để xin tìm lại những vật dụng mất mát, mà quan trọng hơn, là xin tìm lại đức tin đã nguội lạnh, tìm lại sự bình an trong gia đình và tìm lại con đường sống lương thiện.