Ông Hòa từng mơ làm linh mục. Nhưng hoàn cảnh gia đình không cho phép. Ông quay về, làm thầy thuốc, lấy vợ, sinh mười hai người con. Và ông tìm ra một cách khác để phục vụ Chúa: ngay trong nghề thuốc, ngay trong mái nhà mình.
Người đến với đạo từ tuổi mười hai
Simon Phan Đắc Hòa sinh ở Mai Vĩnh, vùng Thừa Thiên, trong một gia đình chưa theo đạo Công giáo. Năm sinh của ông được ghi khác nhau trong các tài liệu, có nơi ghi 1774, có nơi ghi 1787.
Khoảng mười hai tuổi, cậu được rửa tội. Cậu học chữ Nho, rồi vào chủng viện. Nhưng hoàn cảnh gia đình khiến cậu không thể tiếp tục con đường làm linh mục.
Một giấc mơ khép lại. Nhưng Chúa không đóng cửa. Ngài chỉ mở một cánh cửa khác.
Thầy thuốc, người cha, ông trùm
Ông học nghề thuốc Đông y. Ông lập gia đình và có mười hai người con. Mười hai đứa con, một mái nhà đông vui, một cái tủ thuốc luôn mở.
Ông chữa bệnh cho người nghèo. Ông làm trùm họ. Ông khuyên nhủ người trong xứ bớt cờ bạc, bớt rượu chè. Ông không phải linh mục, nhưng ông chăm sóc thân xác lẫn tâm hồn những người quanh mình, như một người mục tử.
Nhà ông còn là nơi đón tiếp các giám mục, linh mục trong những năm cấm đạo. Căn nhà có mười hai đứa trẻ ấy cũng là nơi ẩn náu của những người đang bị truy lùng.
Chuyến thuyền đêm 13 tháng 4
Tối ngày 13 tháng 4 năm 1840, dưới triều Minh Mạng, ông Hòa đưa Đức cha De la Motte, tên Việt là Y, đi thuyền để lánh nạn. Họ bị phát hiện và bị bắt.
Ông bị giam ở Quảng Trị hai tháng, rồi bị giải về Huế. Nhiều lần hỏi cung, nhiều lần bị ép bỏ đạo. Ông không chịu.
Có một câu Kinh Thánh như tóm tắt cả cuộc đời ông:
"Chúng ta có sống là sống cho Chúa, mà có chết cũng là chết cho Chúa." (Rm 14,8)
Bí tích cuối cùng giữa đám đông
Ngày 12 tháng 12 năm 1840, ông bị điệu ra pháp trường chợ An Hòa, gần họ Đốc Sơ.
Trong đám đông đứng xem, ông nhìn thấy một linh mục là cha Ngôn, đang lẫn trong dân chúng. Ông kín đáo ra dấu, và giữa pháp trường, ông âm thầm lãnh bí tích Giải tội từ cha.
Hãy hình dung khoảnh khắc ấy: giữa tiếng ồn ào của đám đông, giữa lính tráng gươm giáo, một linh mục và một người tử tội trao đổi những lời thì thầm ngắn ngủi. Và ông Hòa được tha thứ mọi tội, sẵn sàng ra đi.
Rồi ông quỳ xuống trên chiếc chiếu và tấm mền trắng, bình tĩnh chịu án.
Ông được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 12 tháng 12.
Một con đường khác
Ông Hòa đã không thể trở thành linh mục. Nhưng ông đã trở thành thánh. Có lẽ Chúa muốn cho thấy rằng sự thánh thiện không chỉ dành cho những người mặc áo dòng.
Một người cha của mười hai đứa con, một thầy thuốc của người nghèo, một ông trùm khuyên người ta bỏ rượu chè, cờ bạc. Đó cũng là một con đường nên thánh. Và có lẽ đó là con đường của phần lớn chúng ta: nên thánh ngay trong nghề nghiệp, trong gia đình, trong những việc bình thường mỗi ngày.