Có những vị thánh mà ngay từ đầu đã như sinh ra để can đảm. Anh Laurensô Ngôn thì không. Lần đầu bị bắt, anh sợ. Anh bỏ tiền ra chuộc mình về. Và chính vì thế, câu chuyện của anh lại gần với chúng ta hơn bất cứ câu chuyện nào.
Một người chồng trẻ ở Lục Thủy
Laurensô Phạm Viết Ngôn sinh năm 1840 tại xứ Lục Thủy, huyện Giao Thủy, thuộc Giáo phận Trung ngày ấy, nay là vùng Bùi Chu. Đó là miền đất ven biển, ruộng lúa và làng đạo nối nhau, chuông nhà thờ vang qua những bờ tre.
Anh lập gia đình sớm, năm hai mươi hai tuổi đã có vợ, có con nhỏ, lại còn mẹ già. Người ta nhớ anh là một người chồng thương vợ, một người cha thương con. Không có gì đặc biệt hơn thế. Một thanh niên nông thôn, lo làm ăn, sáng tối đọc kinh cùng cả nhà, như hàng ngàn thanh niên Công giáo khác trong vùng.
Nhưng những năm ấy, dưới triều Tự Đức, làng Công giáo nào cũng sống trong nỗi lo. Có sắc chỉ phân tháp: người có đạo bị tách khỏi làng mình, đưa đi sống xen với làng khác, bị giám sát, mất ruộng mất nhà. Một người đàn ông như anh Ngôn, phía sau là cả một gia đình, không thể không sợ.
Lần thứ nhất: anh chọn về nhà
Lần đầu bị bắt, anh Ngôn đã lo sợ. Gia đình lo tiền, và anh được chuộc về. Các bài tiểu sử không giấu chuyện ấy, và chúng ta cũng không nên giấu.
Thật ra, ai có thể trách anh? Ở nhà có vợ trẻ, có con thơ, có mẹ già trông ngóng. Một người đàn ông hai mươi tuổi, đứng trước cái gông và roi vọt, nghĩ đến những người mình thương, và tìm đường về. Đó là nỗi sợ rất người. Là nỗi sợ mà mỗi chúng ta, nếu thành thật, đều nhận ra trong chính mình.
Nhưng lần chuộc mạng ấy không làm anh bình an. Có lẽ anh hiểu rằng mình đã thoát được nhà tù, nhưng chưa thoát được câu hỏi trong lòng: nếu lần sau họ bắt mình bước qua thập giá, mình sẽ làm gì?
Lần thứ hai: trại An Xá
Ngày 8 tháng 9 năm 1861, anh bị bắt lần nữa. Lần này, người ta giải anh về trại An Xá, huyện Đông Quan.
Trong trại, nỗi nhớ nhà dày vò anh. Anh nhớ mẹ, nhớ vợ, nhớ đứa con còn nhỏ. Có lúc anh tìm cách trốn về thăm nhà. Nhưng anh không về để trốn luôn. Anh về để nhìn mặt những người thân, để khuyên họ giữ vững đức tin, rồi anh quay trở lại, đối diện với việc xét xử. Người đàn ông từng sợ hãi năm nào giờ đã tự mình bước vào lại cánh cổng trại giam.
Ra trước công đường, quan án nhìn người thanh niên trẻ và dụ dỗ, bằng đúng những lời nhắm vào chỗ mềm nhất trong lòng anh:
"Anh còn trai trẻ, sao dại dột muốn chết? Hãy bước qua Thánh Giá, anh sẽ được tha, cho về với vợ con."
Về với vợ con. Đó là điều anh mong nhất trên đời. Chỉ cần một bước chân. Nhưng anh Ngôn trả lời:
"Tôi giữ đạo tôn thờ Chúa Tể trời đất. Thập giá là phương thế Thiên Chúa dùng để cứu độ nhân loại, tôi chỉ có thể tôn kính chứ không bao giờ chà đạp."
Lần này, anh không mặc cả với nỗi sợ nữa.
Pháp trường An Triêm
Ngày 22 tháng 5 năm 1862, anh Ngôn bị điệu ra pháp trường An Triêm, cũng thuộc huyện Đông Quan. Trong đám đông hôm ấy có hai người đàn bà: mẹ anh và vợ anh.
Thử nghĩ đến người mẹ ấy. Hai mươi hai năm trước bà sinh ra anh. Giờ bà đứng nhìn con mình quỳ xuống. Và người vợ trẻ, mới về làm dâu chưa được bao lâu, đứa con còn chưa biết gọi cha cho tròn tiếng. Họ đã không kéo anh lại. Họ đứng đó, cùng anh đi đến cuối cùng.
Anh Ngôn bị chém đầu năm hai mươi hai tuổi.
Anh được phong Chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của anh là 22 tháng 5.
Ơn can đảm đến sau
Nhiều người nghĩ thánh là người chưa từng yếu đuối. Anh Laurensô Ngôn cho thấy điều ngược lại. Anh đã từng sợ, đã từng chọn con đường dễ hơn. Rồi anh được cho thêm một lần nữa, và lần này anh đứng vững.
Nếu bạn đã có lần yếu lòng, đã có lần chọn điều an toàn thay vì điều đúng, câu chuyện của anh Ngôn là một lời nhắn nhủ dịu dàng: lần trước chưa phải là lần cuối. Thiên Chúa vẫn chờ ở lần sau.