Đã ngoài sáu mươi tuổi, có các cha phó giúp sức, cha Khoan hoàn toàn có thể ngồi yên ở nhà xứ. Vậy mà tháng nào ông cha già cũng tự mình lên đường, đến Đông Biên, Tôn Đạo, đến cộng đoàn Mến Thánh Giá Yên Mối. Cha không muốn một họ đạo nào của mình phải thấy vắng bóng người mục tử.
Người mục tử không chịu nghỉ
Cha Phêrô Phạm Khắc Khoan sinh năm 1771 tại làng Diên Mậu, xứ Hảo Nho, vùng nay thuộc Giáo phận Phát Diệm. Khi còn là thầy giảng, thầy đã được tin tưởng giao coi sóc Nhà chung Kẻ Vĩnh. Sau khi chịu chức linh mục, cha về làm chính xứ Phúc Nhạc.
Cha dạy giáo dân sống công bằng, sống trong sạch, và chính cha sống như điều mình dạy. Bên cạnh cha có hai người học trò thân tín: thầy giảng Phêrô Nguyễn Văn Hiếu và thầy giảng Gioan Baotixita Đinh Văn Thanh. Ba thầy trò đi cùng nhau trên những con đường làng, cùng lo cho các họ đạo nhỏ.
Đêm nghỉ ở Đông Biên
Một ngày tháng 8 năm 1837, cha đi xức dầu cho một bệnh nhân ở Trại Bò. Việc xong thì trời đã tối, cha nghỉ lại qua đêm ở Đông Biên. Sáng 24 tháng 8, lý trưởng cho người đến bắt cha cùng hai thầy giảng, giải về tỉnh Ninh Bình. Năm ấy cha đã sáu mươi tám tuổi.
Trước quan, câu trả lời của ông cụ ngắn gọn đến lạ:
"Sống chết tôi không bỏ đạo."
Quan tách cha ra khỏi hai học trò, rồi dùng đến mưu. Họ báo cho cha rằng hai thầy đã chịu bước qua thập giá:
"Hai đầy tớ ông đã nghe, đã bước qua thập giá rồi, ông còn cưỡng làm gì?"
Tin ấy làm cha buồn lắm. Nhưng rồi có người lén vào thăm, cho cha biết sự thật: hai thầy vẫn vững vàng, chẳng ai bỏ đạo. Ông cha già lại được an ủi. Ba thầy trò bị chia cách, nhưng vẫn giữ nhau bằng lòng trung tín.
Những năm tù kéo dài qua nhiều bản án, nhiều lần đổi hình phạt, cả việc thay quan xét xử. Mỗi lần được dụ dỗ, cha lại đáp:
"Chúng tôi đã suy nghĩ rồi, chẳng có lẽ nào mà chúng tôi đổi ý được..."
Có lúc, cha còn nói với quan một câu vừa lễ phép vừa dứt khoát: rằng cha đành làm bận lòng quan lớn, chứ không thể vâng lệnh bỏ đạo, và xin quan cho biết sớm ngày mình bị xử.
Tiếng Alleluia dưới chân núi Cánh Diều
Sau gần ba năm, án chém được xác nhận. Ngày 28 tháng 4 năm 1840, cha Khoan cùng thầy Hiếu và thầy Thanh bị dẫn đến chân núi Cánh Diều. Trên đường ra pháp trường, ba thầy trò cùng hát vang Alleluia. Không phải tiếng khóc, không phải lời than, mà là bài ca của niềm vui Phục Sinh.
Giáo dân đưa thi hài cha về Yên Mối, rồi chuyển về Phúc Nhạc, giáo xứ cha đã chăm sóc bao năm. Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 28 tháng 4.
Người ta vẫn nhớ ba vị ấy như một: một ông cha già và hai người học trò, bị chia cách trong ngục, bị lừa bằng tin giả, nhưng đến cuối cùng vẫn cùng nhau bước đi và cùng nhau hát.