Thánh Magdalena Canossa

Người thiếu nữ ấy là Magdalena Gabriella Canossa — con gái của dòng dõi Hầu tước Canossa lẫy lừng bậc nhất nước Ý.

Bà chính là Đấng sáng lập Dòng Nữ Tử Bác Ái Canôsa và Dòng Nam Tử Bác Ái Canôsa — những chứng nhân của một “Tình yêu Thập Giá lớn hơn hết mọi tình yêu”.

Magdalena sinh ngày 1 tháng 3 năm 1774 tại cung điện Canossa ở Verona, miền bắc nước Ý — một tòa lâu đài kiểu Mannerist tráng lệ do kiến trúc sư danh tiếng Michele Sanmicheli thiết kế từ năm 1527, với hành lang trụ cột đồ sộ, về sau từng đón tiếp cả hoàng đế Napoléon Bonaparte, Sa hoàng Alexander I nước Nga và hoàng đế Francis I nước Áo ghé thăm. Cha cô là Hầu tước Ottavio Canossa, mẹ là Nữ Bá tước Teresa Szluha. Cô là con thứ ba trong một gia đình quý tộc giàu sang tột đỉnh.

Thế nhưng, nhung lụa không che chắn nổi những bi kịch đau đớn của kiếp người: năm Magdalena mới lên năm tuổi, người cha đột ngột qua đời trong một chuyến đi nghỉ. Hai năm sau, người mẹ tái giá với một quý tộc khác, bỏ lại năm đứa con thơ dại nơi lâu đài Canossa cho các gia sư nuôi nấng.

Nỗi đau bị chính người mẹ ruột bỏ rơi đã để lại một vết thương rỉ máu suốt thời thơ ấu của Magdalena. Đã thế, người nữ gia sư người Pháp được thuê về chăm sóc lại là một phụ nữ độc đoán, nghiệt ngã, thường xuyên ngược đãi, nhục mạ và vu khống cô bé.

Năm mười lăm tuổi, Magdalena mắc phải một chứng bệnh đậu mùa hiểm nghèo kèm theo viêm đường hô hấp, khiến thân xác đau đớn và để lại di chứng sức khỏe yếu ớt suốt đời.

Về sau, khi đã trở thành mẹ của hàng ngàn đứa trẻ bị bỏ rơi, chính Magdalena sẽ thường nhắc lại cho các nữ tu của mình rằng: không ai hiểu nỗi đau của một đứa trẻ không có mẹ bên cạnh hơn một người từng chính mình nếm trải điều đó. Vết thương của tuổi thơ, thay vì trở thành một nhà tù giam hãm tâm hồn, đã trở thành cánh cửa để cô bước vào và thấu cảm với chính những đứa trẻ mồ côi mà cô sẽ dành trọn quãng đời còn lại để yêu thương.

Thời kỳ biến động của cuộc Cách mạng Pháp và các cuộc chiến tranh xâm lược của Napoléon Bonaparte đã biến nước Ý thành bãi chiến trường đẫm máu. Thành phố Verona bị tàn phá nặng nề: đói kém, dịch bệnh hoành hành, thương binh nằm la liệt. Khắp các ngõ ngách, hàng ngàn trẻ em mồ côi, lang thang bới rác, các cô gái trẻ bị đẩy vào con đường mại dâm để kiếm miếng ăn.

Mỗi lần ngồi trên cỗ xe ngựa quý tộc đi qua khu phố ổ chuột San Zeno nghèo nàn nhất thành phố — khu vực cổ xưa mọc lên quanh một nghĩa trang Kitô giáo sơ khai từ thời La Mã, nơi hài cốt thánh Zeno, vị giám mục đầu tiên của Verona, đã được an táng từ đầu thế kỷ chín — trái tim Magdalena như bị dao cắt. Cô bắt đầu bí mật đem tiền bạc, thức ăn, quần áo của lâu đài đi phân phát. Cô nhận nuôi hai cô bé mồ côi lang thang đầu tiên vào năm 1799.

Thế nhưng, sự giúp đỡ vật chất nhất thời không thể giải quyết tận gốc rễ bi kịch: người nghèo cần được học hành, cần có nghề nghiệp để tự đứng vững, và trên hết, họ cần được biết rằng Thiên Chúa hết lòng yêu thương họ.

Magdalena nhận ra rằng của bố thí, dù hào phóng đến đâu, cũng chỉ là một liều thuốc giảm đau tạm thời cho một căn bệnh xã hội sâu xa hơn nhiều. Cô bắt đầu dành thời gian ngồi xuống trò chuyện với từng đứa trẻ, hỏi han hoàn cảnh gia đình chúng, và dần dà hình thành trong đầu một kế hoạch còn lớn lao hơn: không chỉ nuôi ăn, mà còn dạy dỗ, để những đứa trẻ ấy khi lớn lên có thể tự mình đứng vững giữa cuộc đời, không còn phải sống nhờ vào lòng thương hại của người khác.

Gia đình dòng họ Canossa kịch liệt phản đối những việc làm của cô. Họ coi việc một nàng hầu tước danh giá đi lại với đám hạ lưu bẩn thỉu là một sự sỉ nhục bôi tro trát trấu vào danh dự dòng tộc. Thậm chí người ta còn cho rằng cô bị mất trí.

Với hai bàn tay trắng, cô bước ra cổng lâu đài, đi bộ đến khu ổ chuột San Zeno tồi tàn nhất thành phố Verona. Tại đây, cô thuê một tu viện cũ bị bỏ hoang mang tên Thánh Giuse và cùng vài thiếu nữ nghèo bắt đầu cuộc sống dâng hiến.

Nàng hầu tước năm xưa khoác lên mình bộ áo vải thô màu nâu sẫm, cổ đeo một cây Thánh Giá nhỏ bằng kim loại. Hằng ngày, chính tay cô quét dọn nhà cửa, đi xin ăn, nấu cháo nuôi các trẻ mồ côi, tắm rửa cho các bệnh nhân lở loét và tự tay dạy chữ cho các em gái nghèo.

Cô mở các trường học miễn phí, các xưởng dạy nghề may thêu, và thành lập các nhóm giáo lý viên lưu động đến các vùng nông thôn xa xôi.

Năm 1810, khi hoàng đế Napoléon Bonaparte đến kinh lý thành phố Verona, nghe danh tiếng thánh thiện của nàng hầu tước Canossa, hoàng đế đã đích thân đến thăm cơ sở từ thiện của bà. Khâm phục trước công trình vĩ đại ấy, Napoléon đã ký sắc lệnh trao tặng toàn bộ tu viện Thánh Giuse cho hội dòng của bà hoạt động.

Linh đạo của Mẹ Magdalena Canossa bắt nguồn từ sự chiêm ngắm Chúa Giêsu Chịu Đóng Đinh — Đấng đã trút bỏ mọi vinh quang để trở nên người nghèo khó nhất vì yêu thương nhân loại.

Mẹ trao cho các nữ tu của mình một câu châm ngôn sống bất hủ:

“Làm cho Chúa Giêsu được biết đến và yêu mến!”

Mẹ bảo các chị em: “Tình yêu Chúa Giêsu là một ngọn lửa không thể giam hãm được; nó phải bùng cháy và lan tỏa đến tận cùng bờ cõi trái đất!”

Công trình bác ái của Mẹ nhanh chóng lan rộng khắp miền bắc nước Ý: các tu viện và trường học Canôsa mọc lên tại Venice, Milan, Bergamo, Trento. Mẹ luôn có mặt ở những nơi khó khăn nhất, đi lại bằng những cỗ xe ngựa cọc cạch giữa mùa đông tuyết giá, ăn những thức ăn đạm bạc nhất của người nghèo.

Năm 1831, nhận thấy nhu cầu cấp bách của các thanh thiếu niên nam, Mẹ đã thành lập thêm Dòng Nam Tử Bác Ái Canôsa tại Venice.

Dù bận rộn trăm bề, Mẹ luôn giữ được sự thinh lặng sâu thẳm của tâm hồn. Đêm đêm, người ta thường thấy Mẹ quỳ gối hàng giờ trước Thánh Thể, gục đầu vào lòng Mẹ Sầu Bi để kín múc nguồn sức mạnh thiêng liêng. Mẹ dạy các nữ tu:

“Chị em hãy phục vụ người nghèo với một sự dịu dàng vô hạn, đừng bao giờ làm cho họ cảm thấy mình là kẻ phải mang ơn!”

Những năm tháng lao nhọc không ngừng nghỉ cùng với căn bệnh hiểm nghèo thuở nhỏ đã bào mòn sức lực của Mẹ.

Mùa Chay năm 1835, Mẹ Magdalena Canossa lâm bệnh nặng tại Verona. Nằm trên chiếc giường gỗ đơn sơ nơi tu viện nghèo — chỉ cách không xa tòa lâu đài tráng lệ nơi bà đã sinh ra và từ bỏ — Mẹ thanh thản đón nhận cái chết cận kề.

Đức Giáo hoàng Piô XII đã tuyên phong Chân phước cho Mẹ năm 1941, và ngày 2 tháng 10 năm 1988, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã long trọng tôn phong Magdalena Canossa lên bậc Hiển Thánh. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 10 tháng 4 hằng năm; Dòng Canôsa kính ngày 8 tháng 5.

Tại Việt Nam và khắp các xứ truyền giáo châu Á, các Nữ tu Canôsa hiện diện thân thương qua các trường mầm non, các lưu xá nữ sinh viên nghèo, các lớp học tình thương và việc chăm sóc các bệnh nhân nghèo.