Thánh Jeanne Jugan

Bất ngờ, có tiếng người ta báo cho bà biết có một cụ bà mù lòa, bại liệt tên là Anne Chauvin vừa bị mất đi người thân duy nhất, đang nằm co ro chờ chết cóng trong một căn lều rách nát ngoài phố.

Hành động chia sẻ chiếc giường ấy chính là phát pháo lệnh khai sinh một công trình bác ái vĩ đại: Hội Dòng Tiểu Muội Người Nghèo, Little Sisters of the Poor — hội dòng chuyên lo chăm sóc những người già neo đơn, nghèo khổ và bị bỏ rơi nhất trong xã hội.

Cuộc đời của bà là một bản trường ca phi thường về sự khiêm nhường tột cùng: bà đã sáng lập nên một hội dòng lan rộng khắp thế giới, nhưng sau đó đã bị một vị linh mục tước đoạt mất danh phận sáng lập và bị đẩy vào sự lãng quên suốt hai mươi bảy năm trời trong thinh lặng tuyệt đối, mà không một lời oán thán!

Jeanne Jugan sinh ngày 25 tháng 10 năm 1792 tại ngôi làng chài Cancale, thuộc vùng Brittany miền tây bắc nước Pháp — một vùng đất mà biển cả vừa nuôi sống con người, vừa nuốt chửng con người không thương tiếc, nơi những người phụ nữ đứng trên vách đá nhìn ra khơi xa mỗi mùa bão về đã trở thành một hình ảnh gần như biểu tượng của cả miền duyên hải Brittany. Bà là con thứ sáu trong một gia đình ngư dân nghèo gồm tám người con.

Năm Jeanne mới lên bốn tuổi, người cha là ông Joseph Jugan — một thuyền trưởng tàu đánh cá — đã mất tích ngoài khơi xa trong một cơn bão biển kinh hoàng. Không một mảnh xác, không một nấm mộ, chỉ còn lại sự chờ đợi vô vọng của một góa phụ trẻ và đàn con thơ. Người mẹ hiền Marie Forêt phải một mình cào nghêu, bắt ốc, làm thuê làm mướn vất vả để nuôi đàn con thơ giữa thời kỳ cuộc Cách mạng Pháp đang bách hại Giáo hội khốc liệt — những năm tháng mà việc hành đạo công khai có thể phải trả giá bằng máu, khiến các linh mục phải trốn chui trốn nhủi, cử hành các bí tích trong bóng tối.

Ngay từ nhỏ, Jeanne đã phải đi chăn cừu và phụ giúp mẹ kiếm miếng ăn. Đức tin của cô bé được nuôi dưỡng qua những Thánh Lễ bí mật được cử hành lén lút giữa đêm khuya nơi các hầm tàu đánh cá — một thứ đức tin học được không phải từ những bài giáo lý bài bản trong nhà thờ khang trang, mà từ chính sự liều lĩnh và lòng trung thành âm thầm của cả một cộng đoàn nhỏ bé giữa cơn bách hại.

Năm mười sáu tuổi, Jeanne xin đi làm người hầu gái cho một nữ quý tộc đạo đức tại lâu đài gần đó. Bà quý tộc nhận thấy lòng nhân hậu của cô gái trẻ nên thường dắt cô theo trong những chuyến đi thăm viếng và phát thuốc cho người nghèo. Chính trong những chuyến đi ấy, hạt giống của sứ mạng tương lai đã âm thầm được gieo xuống, dù lúc ấy Jeanne còn quá trẻ để nhận ra.

Năm hai mươi lăm tuổi, một chàng thủy thủ trẻ tuổi, tuấn tú và khá giả đã đến tha thiết ngỏ lời cầu hôn với Jeanne. Mẹ cô và bạn bè hết lòng thúc giục cô đón nhận cơ hội đổi đời này — với một cô gái nghèo miền biển, một đám cưới như thế gần như là giấc mơ đẹp nhất đời người.

Không ai, kể cả chính Jeanne, có thể hình dung nổi vào lúc ấy công việc “chưa ai từng làm” kia rồi sẽ là gì. Bà chỉ biết vâng theo một tiếng gọi mơ hồ, không tên, và chấp nhận đánh đổi một tương lai chắc chắn để dấn thân vào một con đường hoàn toàn vô định.

Năm 1817, Jeanne rời quê nhà chuyển đến thị trấn Saint-Servan. Cô làm việc tại bệnh viện thành phố suốt sáu năm, tận tụy chăm sóc những người bệnh tật nghèo hèn cho đến khi kiệt sức. Sau đó, cô làm người giúp việc và bạn đồng hành cho một phụ nữ đạo đức lớn tuổi tên là Mademoiselle Lecoq suốt mười hai năm, cho đến khi bà này qua đời. Gần ba mươi năm ròng rã phục vụ trong âm thầm, không danh vọng, không của cải tích lũy — Jeanne bước vào tuổi trung niên với hai bàn tay trắng, nhưng với một trái tim đã được mài giũa sẵn sàng cho một sứ mạng còn lớn lao hơn tất cả những gì bà từng làm.

Mùa đông năm 1839, biến cố đón cụ bà mù lòa Anne Chauvin về căn gác xép đã mở toang cánh cửa sứ mạng.

Chẳng bao lâu sau, một cụ bà già yếu khác bị chủ đuổi ra đường lại được Jeanne đón về. Rồi một cụ bà thứ ba, thứ tư... Căn gác xép trở nên quá chật chội. Jeanne cùng hai thiếu nữ trẻ có cùng chí hướng đã gom góp tiền thuê một căn nhà lớn hơn ở phố La Fontaine, rồi sau đó mua lại một tu viện cũ bị bỏ hoang của dòng Thánh Augustinô.

Một câu hỏi hóc búa đặt ra: lấy tiền đâu ra để nuôi sống hàng chục cụ già ốm yếu, bại liệt không có một đồng bổng lộc mỗi ngày?

Bà không xin cho bản thân mình; bà xin cho các cụ già đau yếu. Bà xin từng mẩu bánh mì thừa, từng bát súp, từng chiếc áo cũ, từng đồng xu lẻ. Có những kẻ độc ác buông lời sỉ nhục, thậm chí tát vào mặt bà; Jeanne chỉ bình thản mỉm cười nói:

“Cái tát này là dành cho tôi; còn bây giờ, xin ông vui lòng cho một chút gì đó cho những người già nghèo khổ của tôi!”

Trước sự nhẫn nhục phi thường ấy, kẻ thô lỗ đã phải cúi đầu xấu hổ và rút tiền ủng hộ.

Người phụ nữ từng là một cô gái chăn cừu quê mùa, chưa từng học qua bất kỳ khóa đào tạo quản trị hay kỹ năng gây quỹ nào, đã tự mình phát minh ra một hình thức bác ái hoàn toàn mới: bà không chờ đợi người giàu tự nguyện đến cho; bà chủ động bước ra, chấp nhận sự sỉ nhục, để đổi lấy từng đồng xu cho những người mà chính xã hội đã ruồng bỏ.

Bà dạy các chị em cộng tác viên:

“Chị em hãy nhìn người nghèo như chính Chúa Giêsu... Hãy cho các cụ những điều tốt nhất! Hãy làm cho các cụ được hạnh phúc; nếu các cụ vui tươi, đó là dấu chỉ chúng ta phục vụ đẹp lòng Chúa!”

Năm 1842, cộng đoàn nhỏ bé ấy chính thức nhận tên gọi: Hội Dòng Tiểu Muội Người Nghèo. Jeanne Jugan được bầu làm Bề trên tiên khởi của dòng.

Thế nhưng, chính giữa lúc công trình bác ái đang phát triển rực rỡ và nhận được Giải Thưởng Đức Hạnh danh giá của Viện Hàn Lâm Pháp vào năm 1845, thì một thử thách đau đớn tột cùng đã đổ ập xuống cuộc đời Jeanne Jugan.

Vị linh mục tuyên úy của dòng là cha Auguste Le Pailleur — một người có nhiều công sức hỗ trợ pháp lý ban đầu nhưng lại mắc phải tính kiêu ngạo và háo danh — đã lạm dụng quyền hạn của mình.

Năm 1852, cha Le Pailleur ra lệnh triệu hồi Jeanne Jugan về sống tại nhà Mẹ Dòng ở La Tour Saint-Joseph, một tu viện nằm khuất trong ngôi làng nhỏ Saint-Pern giữa miền quê Brittany. Bà bị cước bỏ mọi quyền hành, bị cấm không được tiếp xúc với bên ngoài, không được tham gia vào các quyết định của dòng, và thậm chí không được phép đi xin ăn cho người nghèo nữa!

Suốt hai mươi bảy năm trời sau đó, từ năm 1852 đến năm 1879, Jeanne Jugan sống âm thầm như một người tôi tớ hèn mọn nhất nơi nhà Mẹ Dòng.

Bà làm những công việc vặt vãnh: gọt khoai tây nơi nhà bếp, khâu vá chăn màn, và quét dọn hành lang. Hàng trăm tập sinh trẻ tuổi từ khắp nơi đổ về gia nhập dòng mỗi năm nhìn thấy bà cụ già tóc bạc phơ ấy quét nhà, chỉ nghĩ bà là một nữ tu già bình thường, mà hoàn toàn không hề hay biết rằng bà chính là Đấng Sáng Lập của hội dòng mà họ đang khoác áo!

Hãy thử hình dung cảm giác ấy: sống giữa chính công trình do tay mình gây dựng, đi qua đi lại giữa hàng trăm con người đang tiếp nối sứ mạng của mình mỗi ngày, mà không một ai biết mình là ai. Không phải một năm, không phải mười năm, mà hai mươi bảy năm đằng đẵng — gần trọn nửa cuộc đời trưởng thành của một con người — bị xóa tên khỏi chính câu chuyện đời mình.

Bà mỉm cười dạy dỗ các tập sinh trẻ:

“Các con hãy luôn nhỏ bé, thật nhỏ bé... Hãy yêu mến sự ẩn dật và hãy làm mọi việc trong sự thinh lặng của tình yêu!”

Năm 1890, sau một cuộc điều tra nghiêm ngặt của Tòa Thánh, những hành vi lạm quyền và gian dối của cha Le Pailleur bị phơi bày ra ánh sáng. Tòa Thánh đã cách chức vị linh mục này và buộc ông phải lui vào ẩn tu trong một tu viện để sám hối.

Ngày 3 tháng 10 năm 1982, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tuyên phong Chân phước cho bà. Ngày 11 tháng 10 năm 2009, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã long trọng tôn phong Jeanne Jugan lên bậc Hiển Thánh tại Quảng trường Thánh Phêrô. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 30 tháng 8 hằng năm, trước đây kính ngày 15 tháng 10.