Thánh Angela Merici

Bằng sự dịu dàng, khôn ngoan và tình mẫu tử thánh thiện, bà đã khơi dậy một cuộc cách mạng thầm lặng: nâng cao phẩm giá của người phụ nữ, lấy sự giáo dục gia đình làm nền tảng để tái thiết trật tự luân lý cho xã hội.

Angela Merici sinh ngày 21 tháng 3 năm 1474 tại Desenzano del Garda, một thị trấn nhỏ ven bờ hồ Garda tuyệt đẹp thuộc miền bắc nước Ý — hồ nước lớn nhất nước Ý, nơi những rặng ô liu và chanh vẫn tỏa hương thơm dịu dàng quanh năm nhờ khí hậu ôn hòa hiếm có so với phần còn lại của vùng đồng bằng Po lạnh giá. Cha mẹ bà là ông Giovanni Merici và bà Caterina Biancosi, những nông dân chất phác nhưng đạo đức mẫu mực. Gia đình sống bằng nghề làm nông và chăn nuôi. Mỗi tối bên bếp lửa, người cha thường đọc cho các con nghe những trang hạnh tích các thánh, gieo vào tâm hồn cô bé Angela lòng yêu mến sự thánh thiện từ thuở còn thơ dại.

Không lâu sau đó, cả cha lẫn mẹ bà cũng lần lượt qua đời. Mồ côi cả cha lẫn mẹ ở tuổi vị thành niên, Angela cùng người em trai được một người chú giàu có đón về nuôi dưỡng tại thị trấn Salò gần đó.

Giữa cảnh giàu sang nhung lụa nơi nhà người chú, Angela kiên quyết khước từ lối sống xa hoa, tiệc tùng phù phiếm. Bà xin gia nhập Dòng Ba Phanxicô để được sống đời khó nghèo, mặc chiếc áo vải thô và ăn chay hãm mình.

Thị kiến ấy không xóa tan hết nỗi đau mất chị của Angela, nhưng nó đã biến nỗi đau ấy thành một hạt giống. Nhiều năm sau, khi nhìn lại chặng đường đã qua, bà mới thấu hiểu rằng chính giọt nước mắt khóc thương người chị chưa kịp lãnh nhận các bí tích sau cùng năm nào đã âm thầm gieo vào lòng bà một sự thao thức: làm sao để không một linh hồn nào phải ra đi trong sự cô đơn thiếu vắng Thiên Chúa như thế nữa.

Năm 1495, người chú qua đời, Angela trở về lại quê nhà Desenzano. Nhìn quanh làng xóm, bà nhói lòng khi thấy nhiều trẻ em gái thuộc các gia đình nghèo hoàn toàn bị thất học, không được ai dạy dỗ giáo lý, lớn lên trong cảnh dốt nát và dễ bị lừa gạt vào con đường tội lỗi.

Angela đã tập hợp các em lại ngay tại nhà mình, dạy các em từng chữ cái, dạy khâu vá và kiên nhẫn giảng giải cho các em về tình yêu của Chúa.

Bà không hề có một chương trình giáo dục bài bản nào được soạn sẵn theo sách vở; bà chỉ có một trái tim nhạy cảm đủ để nhận ra rằng những cô bé quê mùa ấy, nếu bị bỏ mặc, sẽ lớn lên mà không hề biết mình là con cái Thiên Chúa, đáng được tôn trọng và yêu thương. Từng chữ cái bà nắn nót viết lên tấm bảng gỗ đơn sơ đều mang theo một thông điệp thầm lặng: các con xứng đáng được học hành, dù các con sinh ra trong nghèo khó.

Năm 1516, nhận thấy tài năng và lòng nhân ái của bà, các bề trên Dòng Ba Phanxicô cử Angela đến thành phố Brescia để an ủi một gia đình quý tộc vừa mất đi những người con thân yêu. Tại Brescia, thành phố vừa trải qua những cuộc tàn phá khốc liệt của chiến tranh, Angela quyết định ở lại định cư.

Bà sống trong một căn phòng trọ nhỏ hẹp gần nhà thờ Thánh Afra — ngôi thánh đường cổ kính từng được xây dựng lại từ năm 1462 trên nền một đan viện Biển Đức bỏ hoang, nơi hài cốt vị giám mục cổ xưa của thành Brescia đã được an táng dưới hầm mộ cung thánh từ nhiều thế kỷ trước. Căn phòng đơn sơ ấy nhanh chóng trở thành điểm hẹn bình an cho mọi tầng lớp trong xã hội: các quý tộc giàu có đến xin bà lời khuyên giải tỏa những tranh chấp; các học giả đến đàm đạo về Lời Chúa; và đặc biệt, những phụ nữ nghèo khổ, những cô gái lầm lỡ tìm đến để được bà ôm vào lòng bằng sự bao dung của một người mẹ hiền.

Họ tiếp tục sống ngay trong gia đình của mình, làm việc kiếm sống giữa đời, nhưng hoàn toàn dâng hiến trái tim cho Đức Kitô qua lời đoan hứa sống đồng trinh. Họ là men, là muối hòa tan vào đời sống xã hội: dạy học cho trẻ em nghèo, chăm sóc bệnh nhân, thăm viếng tù nhân và nêu gương sáng về một lối sống thanh khiết, bác ái ngay giữa dòng đời.

Trong cuốn “Huấn Từ” và “Chúc Thư” để lại cho chị em, Mẹ Angela đã viết những lời chứa chan tình mẫu tử:

“Mẹ xin chị em hãy nhớ rằng chị em phải cư xử với tha nhân bằng tình thương xót dịu dàng và lòng nhân ái khôn ngoan, chứ tuyệt đối không bao giờ bằng sự gay gắt hay ép buộc... Hãy làm cho người ta yêu mến chị em hơn là sợ hãi chị em... Hãy sống hiệp nhất keo sơn với nhau, và nếu cần phải thay đổi điều gì cho phù hợp với hoàn cảnh thời thế, chị em hãy can đảm làm điều đó sau khi đã cầu nguyện và bàn bạc kỹ lưỡng!”

Đức Giáo hoàng Clêmentê XIII đã tuyên phong Chân phước cho mẹ năm 1768, và ngày 24 tháng 5 năm 1807, Đức Giáo hoàng Piô VII đã long trọng tôn phong Angela Merici lên bậc Hiển Thánh. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 27 tháng 1 hằng năm.

Sau khi mẹ qua đời, trước những đòi hỏi cải tổ của Công đồng Trentô, Dòng Thánh Ursula đã phát triển thành một dòng tu cấm phòng chuyên lo việc giáo dục, và lan rộng khắp thế giới, trở thành một trong những dòng tu tiên phong xây dựng các trường học cho nữ giới tại châu Âu, Bắc Mỹ và khắp năm châu.