Thánh Luigi Gonzaga

Thế nhưng, Luigi đã đặt câu hỏi. Và lời giải đáp từ nơi sâu thẳm tâm can đã dẫn lối anh can đảm bước ra khỏi cung điện lộng lẫy, từ bỏ quyền thừa kế ngai vàng, bước vào đời sống khó nghèo của Dòng Tên, rồi cuối cùng cúi mình xuống bên những bệnh nhân truyền nhiễm đang nằm thoi thóp giữa những góc phố bẩn thỉu của kinh thành Rôma.

Luigi, còn được gọi theo tiếng Latinh là Aloysius, sinh ngày 9 tháng 3 năm 1568 tại lâu đài Castiglione delle Stiviere, miền Lombardia, bắc nước Ý — một tòa thành cổ dựng trên sườn đồi từng qua tay nhiều dòng họ trước khi lọt vào tay chi nhánh nhỏ của dòng tộc Gonzaga lừng lẫy xứ Mantova. Cha anh là Hầu tước Ferrante Gonzaga, một danh tướng phục vụ dưới trướng vua Tây Ban Nha; mẹ là bà Marta Tana, một phụ nữ đạo đức thuộc dòng dõi quý tộc. Người cha dồn hết tham vọng muốn đào tạo con trai nối nghiệp binh nghiệp lẫy lừng, trong khi người mẹ lại âm thầm gieo vào lòng con hạt giống cầu nguyện và lòng trắc ẩn.

Ngay từ năm lên bốn, lên năm, cậu bé Luigi đã được cha mặc cho những bộ áo giáp thu nhỏ, đội mũ sắt và dắt theo vào các doanh trại quân sự. Tiếng gươm giáo, súng đạn và những nghi thức danh vọng là thế giới đầu đời bao bọc lấy cậu. Thế nhưng, thân xác của Luigi vốn mỏng manh; những cơn bệnh thận triền miên thuở nhỏ sớm dạy cho cậu bài học thấm thía: ngay cả những kẻ quyền thế nhất trần gian cũng chẳng thể nào làm chủ nổi thân xác của chính mình.

Khoảng năm lên chín tuổi, Luigi cùng em trai được gửi đến kinh thành Florence tráng lệ để học tập lễ nghi quý tộc. Cuối năm 1579, cậu chuyển về Mantova; và đến năm 1582 thì sang Tây Ban Nha, làm thị đồng danh dự phục vụ tại triều đình hoàng gia ở Madrid.

Những nơi chốn hoa lệ ấy rực rỡ thi ca, hội họa và sự sang trọng; nhưng ẩn sâu bên dưới là thói giả hình, sự tranh đoạt quyền lực và những cuộc sống buông thả khiến chàng thanh niên phải trăn trở sâu xa về ý nghĩa đích thực của kiếp người. Luigi ngày càng tìm về với sự thinh lặng. Những trang sách đạo đức, các bài thánh vịnh và những giờ cầu nguyện âm thầm đã thắp lên trong anh một lý tưởng hoàn toàn khác.

Năm 1580, khi mới mười hai tuổi, Luigi vinh hạnh được chính vị Tổng giám mục thánh thiện Carôlô Borrômêô ban phép rước lễ lần đầu. Kể từ giây phút ấy, mối dây kết hiệp với Chúa Giêsu trở thành điều thiêng liêng nhất, vượt xa mọi vinh hoa phú quý trần gian.

Đối với một người cha đã dồn hết tâm huyết, tiền bạc cả đời để chuẩn bị cho đứa con trưởng nối dõi tông đường và rạng danh dòng tộc, quyết định của Luigi là một đòn giáng đau đớn, không thể chấp nhận được. Ông dùng mọi quyền lực gia trưởng để ngăn cấm, đưa con quay trở lại các triều đình quyền quý tại Ý, hy vọng bầu không khí tiệc tùng xa hoa sẽ làm chàng thanh niên nguôi ngoai ý định tu trì.

Buông bỏ một ngai vàng không đơn thuần là bỏ lại tiền bạc, đất đai. Đó là buông bỏ cả chiếc mặt nạ kiêu hãnh mà dòng họ và xã hội đã khoác lên vai mình. Chàng thanh niên ấy chọn bước vào một cuộc đời mà ở đó anh phải học lại từ đầu: học quét nhà, rửa bát, vâng lời và bình đẳng như mọi người anh em nghèo khó khác.

Luigi bước vào nhà tập Sant‘Andrea của Dòng Tên tại Rôma. Anh đem vào tu viện lòng sốt sắng cháy bỏng và cả những thói quen khổ chế quá đỗi ngặt nghèo mà anh từng tự ý đặt ra cho mình nơi cung điện.

Các bề trên đã khôn ngoan giúp anh điều chỉnh. Một người từng quen quyết liệt với bản thân cũng cần phải học đức tính quân bình, học cách hòa mình vào nhịp sống chung của cộng đoàn và lắng nghe sự hướng dẫn của người khác. Đôi khi sự từ bỏ khó khăn nhất không phải là từ bỏ của cải bên ngoài, mà là từ bỏ ý riêng về cách mình muốn nên thánh. Thánh Rôbertô Bellarminô — vị học giả lừng danh khi ấy đang giảng dạy tại Rôma — đã trở thành người cha linh hướng đầy thấu hiểu, nâng đỡ anh trong những năm tháng này.

Năm 1589, Luigi được bề trên sai trở về quê nhà để giải quyết một vụ tranh chấp đất đai gay gắt giữa người em trai Rodolfo và công tước Mantova. Việc từ bỏ ngai vàng không làm anh ngoảnh mặt ơ hờ trước số phận của người thân. Anh dùng sự khiêm tốn và uy tín thiêng liêng của mình để hòa giải thành công mối bất hòa gia tộc, đem lại sự bình an cho quê hương, rồi thanh thản quay trở lại Rôma tiếp tục việc học thần học vào tháng 5 năm 1590.

Năm 1591, một trận hạn hán đói kém nghiêm trọng kéo theo dịch bệnh hoành hành tàn khốc khắp kinh thành Rôma. Người chết la liệt ngoài đường phố; các bệnh viện quá tải, mùi hôi thối và tử khí bao trùm khắp nơi. Dòng Tên đã mở rộng cửa các tu viện để tiếp đón và cứu chữa bệnh nhân.

Luigi cùng các tu sĩ trẻ lao vào công việc cứu trợ. Anh đi khắp các ngõ hẻm xin của bố thí, cõng những người bệnh bị bỏ rơi trên lưng đưa về bệnh viện. Anh tắm rửa những thân xác lở loét hôi hám, thay băng gạc, đút từng thìa cháo và ân cần chuẩn bị cho họ lãnh nhận các bí tích sau cùng. Những công việc ấy đưa người thanh niên từng lớn lên trong lầu son gác tía vào khoảng cách gần nhất với thân phận khốn cùng của con người.

Ngày 3 tháng 3 năm 1591, Luigi ngã bệnh nặng. Cơn sốt cao li bì kéo dài suốt ba tháng trời khiến thân thể anh suy kiệt hoàn toàn. Người từng tận tụy chăm sóc bệnh nhân nay khiêm tốn nằm trên giường bệnh để người khác chăm sóc mình.

Trong những ngày tháng cuối cùng, Luigi viết cho người mẹ hiền một bức thư chan chứa niềm tin Kitô giáo:

“Thưa mẹ kính yêu, mẹ đừng khóc... Con ra đi trước để chờ đón mẹ trên quê trời... Tình yêu của chúng ta sẽ không bao giờ mất đi, nhưng sẽ được nối kết vĩnh cửu trong Thiên Chúa.”

Người con sắp bước vào cõi vĩnh hằng tìm cách an ủi người mẹ sẽ ở lại trần gian.

Thi hài anh được an táng tại nhà thờ Sant‘Ignazio ở Rôma. Về sau, phần xương sọ của anh được cung nghinh trở về Castiglione delle Stiviere, đặt trong vương cung thánh đường mang chính tên anh, như một cách quê hương đón người con trở về sau bao năm xa cách vì ơn gọi.

Luigi được tuyên phong Chân phước năm 1605 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 31 tháng 12 năm 1726. Hội Thánh đặt ngài làm quan thầy của giới trẻ và sinh viên học sinh Công giáo khắp thế giới, và về sau còn được tôn làm quan thầy của những người chăm sóc bệnh nhân nhiễm dịch — một danh hiệu bất ngờ trở nên gần gũi lạ thường với thế giới hiện đại trong những năm đại dịch vừa qua. Lễ kính của ngài là ngày 21 tháng 6 hằng năm.