Thánh Gioan Thiên Chúa

Người đàn ông ấy là Gioan Thiên Chúa, Juan de Dios — vị sáng lập Dòng Trợ Thế Thánh Gioan Thiên Chúa, Hội Dòng các tu sĩ Chăm sóc Bệnh nhân.

Cuộc đời của ngài là một hành trình phi thường của sự hoán cải: đi qua bao thăng trầm của một đứa trẻ lưu lạc, một người lính đánh thuê dạn dày sương gió, một người bán sách dạo, để rồi cuối cùng bị tình yêu của Đức Kitô chịu đóng đinh “bắt phục”, biến ngài thành người tiên phong đặt nền móng cho nền y học tâm thần nhân bản hiện đại.

Ngài sinh ngày 8 tháng 3 năm 1495 tại thị trấn Montemor-o-Novo, vương quốc Bồ Đào Nha, tên khai sinh là João Cidade. Cha mẹ là ông André Cidade và bà Teresa Duarte, những người bình dân nghèo nhưng đạo hạnh.

Cậu bé lưu lạc sang tận xứ Tây Ban Nha, được một viên quản lý nông trại ở Oropesa thương tình nhận về làm nghề chăn cừu. Cậu lớn lên giữa đồng nội, chất phác và khỏe mạnh.

Khi trưởng thành, bị cuốn vào làn sóng phiêu lưu, João gia nhập quân đội hoàng gia Tây Ban Nha, trở thành một người lính đánh thuê tham gia các cuộc chiến ác liệt chống lại quân đội Pháp và quân Thổ Nhĩ Kỳ.

Đời lính phong trần đã cuốn anh vào những cuộc ăn chơi trác táng, cờ bạc và xa rời đức tin. Có lần suýt bị treo cổ oan vì làm mất một thùng quân lương, rồi một lần khác bị ngã ngựa thập tử nhất sinh giữa bãi chiến trường, João đã bắt đầu cảm nhận được sự mong manh của kiếp người và ơn quan phòng lạ lùng của Chúa đã gìn giữ mạng sống mình.

Giải ngũ, anh tiếp tục cuộc đời phiêu bạt: làm người chăn cừu ở Seville, làm phu đào đường tại Gibraltar, sang tận Bắc Phi làm thợ xây để kiếm tiền giúp đỡ một gia đình quý tộc sa cơ lỡ vận.

Cuối cùng, vào khoảng năm 1538, ở tuổi bốn mươi ba, João dừng chân tại thành phố Granada, miền nam Tây Ban Nha, mở một quầy bán sách nhỏ chuyên bán các cuốn sách kinh và tranh ảnh đạo. Người đàn ông từng nếm trải mọi đắng cay của dòng đời dường như đã tìm được một bến đỗ bình an.

Người dân thành Granada kinh ngạc, cho rằng người bán sách dạo đã bị phát điên hoàn toàn. Người ta túm lấy ngài, trói nghiến lại và tống giam vào Bệnh viện Hoàng gia Granada — nơi chuyên giam giữ những người điên thời bấy giờ.

Thời bấy giờ, phương pháp “điều trị” duy nhất dành cho bệnh nhân tâm thần là trói họ vào cột đá, bỏ đói và dùng roi da quất xối xả vào da thịt trần truồng để “trừng trị sự điên loạn”. Bị nhốt chung với những con người khốn khổ ấy, thân xác rướm máu vì đòn roi, João thấu suốt tận cùng nỗi đau đớn tột cùng của những con người bị tước đoạt mất nhân tính.

Ngài thốt lên lời nguyện tha thiết từ đáy ngục:

“Lạy Chúa, xin thương xót những con người khốn khổ này! Xin cho con một ngày nào đó được mở một bệnh viện, nơi những người đau bệnh tâm thần và nghèo khổ được chăm sóc bằng tình yêu thương và sự tôn trọng, chứ không phải bằng đòn roi tàn bạo!”

Thánh Gioan Avila khi nghe tin đã vội vã đến bệnh viện thăm ngài. Nhận ra đây không phải là cơn điên loạn thể lý mà là một cuộc hoán cải tâm linh sâu sắc, vị linh hướng đã ân cần khuyên nhủ ngài hãy làm chủ cảm xúc, chấm dứt những hành vi khổ chế kỳ dị bên ngoài để biến ngọn lửa nhiệt thành ấy thành những hành động phục vụ cụ thể.

Hằng ngày, người ta nhìn thấy ngài khoác chiếc áo choàng xám cũ kỹ, cổ đeo một chiếc giỏ lớn và hai chiếc nồi đất, đi khắp các đường phố Granada cất tiếng kêu thân thương làm lay động lòng người:

“Hỡi anh em, hãy làm việc thiện cho chính bản thân mình! Vì lòng mến Chúa, hãy làm việc thiện!”

Ngài gom góp từng mẩu bánh mì thừa, từng đồng xu lẻ mang về nuôi nấng bệnh nhân. Ban ngày ngài đi xin ăn, đêm về ngài tự tay tắm rửa, giặt giũ quần áo, thay băng vết thương và trò chuyện an ủi từng người.

Ngài làm một cuộc cách mạng y tế thời bấy giờ: ngài phân loại bệnh nhân theo từng chứng bệnh riêng biệt để tránh lây nhiễm; mỗi người được nằm một chiếc giường riêng có nệm ấm chăn êm, thay vì bị vứt nằm chung ba bốn người trên một đống rơm bẩn thỉu như tập tục thời Trung Cổ. Cơ sở ấy về sau phát triển thành Bệnh viện San Juan de Dios chính thức, khai trương năm 1544, tọa lạc gần chính khu phố nơi ngài từng ngã quỵ vì cơn hoán cải năm xưa, và tồn tại phục vụ người bệnh liên tục cho đến tận thế kỷ hai mươi.

Lòng can đảm của thánh Gioan Thiên Chúa tỏa sáng rực rỡ trong vụ hỏa hoạn kinh hoàng tại Bệnh viện Hoàng gia Granada vào năm 1549.

Khi ngọn lửa bốc cao ngùn ngụt bao trùm toàn bộ tòa nhà, khói đen mù mịt khiến mọi người kinh hãi tháo chạy, thì Gioan Thiên Chúa đã lao thẳng vào biển lửa. Ngài cõng từng bệnh nhân bại liệt trên lưng đưa ra ngoài an toàn.

Sau khi cứu hết người, ngài lại lao vào cứu lấy chăn màn, giường chiếu cho bệnh nhân. Ngọn lửa bùng cháy dữ dội làm sập mái nhà; người ta ngỡ ngài đã chết cháy trong đống tro tàn, nhưng sau đó kinh ngạc nhìn thấy ngài bước ra từ biển lửa, hoàn toàn bình an vô sự một cách kỳ diệu!

Người thanh niên được cứu, nhưng hành động quên mình ấy đã khiến người đàn ông năm mươi lăm tuổi bị nhiễm lạnh sâu vào phổi, biến chứng thành bệnh viêm phổi cấp tính.

Biết mình không qua khỏi, ngài kiểm tra lại toàn bộ sổ sách nợ nần của bệnh viện, dặn dò các cộng sự viên phải tiếp tục yêu thương và chăm sóc người nghèo.

Sau cái chết thánh thiện của ngài, các cộng sự viên thân tín đã quy tụ lại, thành lập Dòng Trợ Thế Thánh Gioan Thiên Chúa, chuyên lo việc quản lý các bệnh viện và chăm sóc người đau bệnh. Đến năm 1759, một vương cung thánh đường nguy nga mang tên ngài đã hoàn thành ngay tại Granada để cung nghinh thánh tích; ngày nay, giữa gian chính điện dát vàng lộng lẫy, một chiếc tiểu quách bằng bạc ròng vẫn lưu giữ cây Thánh Giá gỗ mộc mạc mà ngài từng ôm chặt trong giờ lâm chung, cùng những mảnh xương cốt nhỏ được các tín hữu khắp thế giới đến chiêm bái.

Đức Giáo hoàng Urbanô VIII đã tuyên phong Chân phước cho ngài năm 1630, và ngày 16 tháng 10 năm 1690, Đức Giáo hoàng Alexanđê VIII đã long trọng tôn phong Gioan Thiên Chúa lên bậc Hiển Thánh. Năm 1886, Đức Giáo hoàng Lêô XIII đã công bố ngài là Quan thầy của các bệnh nhân và các bệnh viện. Năm 1930, Đức Giáo hoàng Piô XI tuyên bố ngài là Quan thầy của các y bác sĩ và nhân viên điều dưỡng. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 8 tháng 3 hằng năm.

Tại Việt Nam, các tu sĩ Dòng Trợ Thế Thánh Gioan Thiên Chúa hiện diện thân thương qua Bệnh viện Đa khoa Thánh Mẫu và các trung tâm chăm sóc người khuyết tật, tâm thần tại Đồng Nai và nhiều nơi khác.