Hồi nhỏ, Thi đi chăn bò cho nhà dòng Mến Thánh Giá Kẻ Đầm. Các nữ tu thấy cậu bé nghèo mà sáng dạ, đã giúp cậu vào nhà xứ học. Hơn sáu mươi năm sau, cậu bé chăn bò ấy trở thành một linh mục già, ra pháp trường cùng cha Anrê Dũng Lạc.
Tuổi thơ nghèo khó
Phêrô Trương Văn Thi (có tài liệu ghi họ Phạm) sinh năm 1763 tại Kẻ Sở, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Nhà nghèo, cậu phải đi chăn bò cho nhà dòng Mến Thánh Giá Kẻ Đầm.
Các nữ tu thương cậu, giúp cậu vào nhà xứ học hành. Khoảng mười hai tuổi, cậu vào Nhà Đức Chúa Trời. Cậu bé chăn bò bắt đầu một con đường mới.
Bốn mươi ba tuổi mới làm linh mục
Cậu làm thầy giảng nhiều năm. Rồi năm 1806, khi đã bốn mươi ba tuổi, thầy mới được chịu chức linh mục. Một ơn gọi phải chờ đợi rất lâu.
Cha phục vụ xứ Sông Chảy gần hai mươi bảy năm, rồi về Kẻ Sông. Người trong xứ nhớ cha là người sốt sắng, nhân đức, sống khó nghèo. Cha thường ăn chay mỗi thứ Sáu. Cha cử hành thánh lễ rất nghiêm trang.
Cha còn có một người cháu là thầy giảng Phêrô Trương Văn Đường. Chính cha đã giúp cháu mình vào nhà xứ học hành, như các nữ tu năm xưa đã giúp cha. Người cháu ấy đã chết vì đạo năm 1838.
"Các con cũng phải đón cha đi"
Khi lệnh cấm đạo gắt gao, cha dặn giáo dân:
"Dù thế nào mặc lòng, khi có người đau ốm nặng nguy tử, các con cũng phải đón cha đi xức dầu."
Một ông cha già, biết rõ mỗi chuyến đi có thể là chuyến cuối cùng, vẫn không muốn ai phải ra đi mà không được lãnh bí tích. Với cha, linh hồn của người sắp chết quan trọng hơn mạng sống của mình.
Đi xưng tội
Năm 1839, cha Thi đã bảy mươi sáu tuổi. Cha tìm đến cha Anrê Dũng Lạc để xưng tội. Ngay lúc ấy, cả hai cha bị bắt.
Giáo dân tìm cách chuộc hai cha, nhưng không thành. Khi bị giải lên Hà Nội, cha Thi yếu đến mức giáo dân phải thuê võng để khiêng cha đi.
Hai người bạn trong ngục
Trong ngục, hai cha bị tra hỏi nhiều lần. Cả hai đều không bước qua thập giá. Cha Dũng Lạc, trẻ hơn, luôn an ủi người bạn già. Có một linh mục khác tìm cách đưa Mình Thánh Chúa vào ngục cho cả hai.
Quãng đường cuối đời của cha Thi đi qua bàn tay của biết bao người: giáo dân lo võng, người bạn linh mục an ủi, một linh mục khác mang Mình Thánh đến. Người cả đời phục vụ người khác, giờ được người khác phục vụ lại.
"Tôi đã xong rồi"
Ngày 21 tháng 12 năm 1839, cha Thi và cha Dũng Lạc bị điệu ra pháp trường cửa ô Cầu Giấy, Hà Nội. Trước khi lưỡi gươm hạ xuống, ông cha già bảy mươi sáu tuổi bình thản nói với lý hình:
"Tôi đã xong rồi, các ông cứ việc."
Như một người vừa làm xong công việc cuối cùng trong ngày, và sẵn sàng nghỉ ngơi.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 21 tháng 12.
Từ cánh đồng đến bàn thờ
Cậu bé chăn bò năm xưa không bao giờ nghĩ mình sẽ trở thành linh mục, càng không nghĩ mình sẽ trở thành thánh. Nhưng có những nữ tu đã nhìn thấy điều gì đó nơi cậu, và đã mở cho cậu một cánh cửa.
Đôi khi, một bàn tay giúp đỡ nhỏ bé có thể thay đổi cả một cuộc đời. Các nữ tu Kẻ Đầm đã làm điều ấy cho cậu Thi. Và cha Thi đã làm điều ấy cho người cháu mình. Hạt giống lòng tốt, cứ thế, được gieo từ thế hệ này sang thế hệ khác.