Phe nổi dậy muốn cha kêu gọi giáo dân cầm vũ khí. Cha từ chối: tôi chỉ biết việc đạo, còn nghề đánh trận, tôi không rành. Nhưng rồi khi cuộc nổi dậy thất bại, chính triều đình lại kết án cha là kẻ giúp phản loạn. Cha bị kẹt giữa hai làn đạn, và cha chỉ còn đức tin để giữ.
Lá thư ngày chịu chức
Joseph Marchand sinh năm 1803 gần Besançon, nước Pháp, trong một gia đình nghèo. Ngày 4 tháng 4 năm 1829, anh chịu chức linh mục. Ngay hôm ấy, anh viết thư về gia đình:
"Kính thưa cha mẹ, con không còn hy vọng gặp lại gia đình ở trần gian, vì con đã bước chân lên đường truyền giáo."
Một lá thư từ biệt, được viết đúng vào ngày vui nhất đời anh. Anh biết rõ con đường mình chọn sẽ đưa mình đi đâu.
Cha Du ở Nam Kỳ
Năm 1830, cha đến Nam Kỳ, học tiếng Việt, nhận tên Du. Cha phục vụ các tín hữu ở Phnom Penh, rồi chăm lo các chủng sinh ở Lái Thiêu và nhiều họ đạo.
Năm 1833, lệnh cấm đạo của vua Minh Mạng ban xuống. Các thừa sai khác phải lánh đi. Cha Du ở lại vùng Lục tỉnh, tiếp tục đi thăm các cộng đoàn.
Bị kẹt giữa cuộc nổi dậy
Cũng năm 1833, Lê Văn Khôi nổi dậy chiếm thành Gia Định chống lại triều đình. Phe nổi dậy muốn lôi kéo người Công giáo về phía mình. Họ tìm cách mời, rồi ép cha Du vào thành.
Họ đưa những bức thư, muốn cha ký tên kêu gọi giáo dân tham chiến. Cha đốt những bức thư ấy. Cha nói:
"Tôi chỉ biết việc đạo, còn nghề đánh trận, tôi không rành."
Cha không muốn giáo dân bị cuốn vào một cuộc chiến không phải của họ.
Chiếc cũi nhỏ
Năm 1835, thành Gia Định thất thủ. Cha Du bị bắt. Triều đình gán cho cha hai tội: làm linh mục, và giúp phản loạn.
Người ta nhốt cha vào một chiếc cũi nhỏ, giải ra Huế. Cha bị tra khảo nhiều lần. Cha phủ nhận việc cầm quân hay tổ chức nổi dậy. Cha nói mình chỉ lo giảng đạo, cầu nguyện và dâng lễ.
Nhưng không ai tin. Hoặc không ai muốn tin.
Ngày 30 tháng 11 năm 1835
Ngày 30 tháng 11 năm 1835, cha Joseph Marchand - Du chịu án bá đao, một trong những hình phạt tàn khốc nhất thời ấy. Thi hài cha bị ném xuống biển. Cha ba mươi hai tuổi.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 30 tháng 11.
Giữa hai phía
Cha Du đã sống trong một hoàn cảnh thật khó khăn: một bên là phe nổi dậy ép buộc, một bên là triều đình nghi ngờ. Cha không đứng về phía nào, ngoài phía của Chúa. Và chính vì thế, cha bị cả hai phía xem là kẻ thù.
Lịch sử có những lời buộc tội không bao giờ được chứng minh. Giáo Hội nhìn nhận cha là một vị tử đạo: người chết vì đức tin, chứ không vì chính trị.
Trong những lúc bị hiểu lầm, bị đặt vào giữa những xung đột không phải của mình, cha Du nhắc chúng ta hãy giữ lấy điều cốt lõi: tôi chỉ biết việc đạo. Mọi thứ khác, xin để Chúa phán xét.