Có ba người lính đã cùng yếu lòng, cùng hối hận, cùng muốn sửa sai. Hai người đi bộ ra kinh đô dâng sớ lên vua. Người thứ ba không đi được, vì phải theo đội binh. Nhưng anh không vì thế mà được tha. Đây là câu chuyện của người lính thứ ba ấy.
Người lính Phú Nhai
Đaminh Đinh Văn Đạt sinh năm 1803 tại Phú Nhai, tỉnh Nam Định. Anh đi lính, có vợ, có con. Một người đàn ông bình thường, gánh trên vai cả bổn phận với triều đình lẫn trách nhiệm với gia đình.
Dưới triều Minh Mạng, người lính Công giáo luôn ở trong tình thế khó. Họ phải phục vụ triều đình, trong khi chính triều đình đang cấm đạo của họ.
Lối ra có đặt thập giá
Quan tổng đốc muốn thử lòng binh lính Công giáo. Ông đặt một cây thập giá ở một lối ra. Ai bước qua thì được về. Ai không bước thì bị gông cùm.
Ban đầu, anh Đạt ở trong nhóm người từ chối, chịu gông cùm. Nhưng rồi đòn roi dồn dập, lời hứa được về với vợ con cứ vang bên tai. Cùng với hai đồng đội là Augustinô Phan Viết Huy và Nicôla Bùi Đức Thể, anh đã bước qua thập giá và nhận tiền thưởng.
Giáo Hội không giấu nỗi sợ và lần ngã lòng ấy. Và chính vì không giấu, câu chuyện của anh mới chạm đến lòng người.
Không thể sống yên
Anh Đạt được về nhà. Nhưng anh không yên. Anh day dứt, xấu hổ. Cùng hai người bạn, anh tìm gặp linh mục, ăn chay, cầu nguyện. Rồi cả ba cùng đến gặp quan, xin trả lại tiền, xin công khai nhận lại đức tin.
Quan không nhận. Kết quả đã được báo lên triều đình rồi, không thể sửa được.
Hai người bạn của anh quyết định đi bộ ra Huế, dâng sớ lên tận vua Minh Mạng. Nhưng anh Đạt phải theo đội binh, không thể đi cùng. Hai người bạn đã dâng sớ thay cả phần anh. Họ bị xử tử tại cửa biển Thuận An ngày 13 tháng 6 năm 1839.
Còn anh Đạt, anh cũng bị kết án, tại Nam Định.
Lời phó thác
Ngày 18 tháng 7 năm 1839, anh Đạt bị điệu ra pháp trường. Trên đường đi, anh gặp vợ con. Hãy thử hình dung khoảnh khắc ấy: người lính cổ mang gông, người vợ tay dắt đàn con nhỏ. Không biết nói gì, không biết làm gì. Anh Đạt nói với vợ:
"Tôi phó dâng bà và các con cho Chúa. Chúa sẽ lo liệu cho bà và các con."
Đó là tất cả những gì anh có thể để lại. Không có tiền bạc, không có ruộng vườn. Chỉ có niềm tin rằng Chúa sẽ thay anh chăm sóc những người anh thương nhất.
Anh bị xử giảo, tức là bị thắt cổ. Thi hài anh ban đầu được chôn trong vườn nhà người anh ruột, sau đó được đưa về Phú Nhai.
Anh được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của anh là 18 tháng 7.
Can đảm nhận hậu quả
Câu chuyện của anh Đạt có ba phần: một quyết định vì sợ hãi, một nỗi xấu hổ kéo dài, và một lòng can đảm dám chịu hậu quả khi sửa sai. Thiếu phần nào, câu chuyện cũng không trọn vẹn.
Nhiều khi chúng ta muốn sửa sai mà không phải trả giá. Anh Đạt đã sửa sai và chấp nhận trả giá bằng tất cả. Và giữa lúc ấy, anh vẫn nghĩ đến vợ con, trao họ vào tay Chúa. Người lính thứ ba không được đi ra kinh đô, nhưng anh đã đi đến cùng con đường của mình.