Ông Thể đã từng đứng vững suốt tám tháng tù. Rồi ông đã ngã. Và rồi ông đã làm một điều hiếm ai dám làm: tự mình đi bộ ra tận kinh đô, quỳ dâng sớ lên vua để xin được giữ lại đức tin mà mình đã chối.
Người lính quê Kiên Trung
Nicôla Bùi Đức Thể sinh năm 1792 tại làng Kiên Trung, phủ Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Ông vào quân đội, sống đời người lính dưới triều Minh Mạng, với kỷ luật, mệnh lệnh và những ngày xa nhà.
Người lính thời ấy phải tuyệt đối tuân lệnh. Nhưng trong lòng người lính Công giáo, còn có một mệnh lệnh khác sâu hơn, của Đấng mà họ tôn thờ từ thuở nhỏ.
Hai cánh cửa
Mùa thu năm 1837, vua Minh Mạng ra lệnh triệu tập binh lính để kiểm tra đạo. Người ta đặt ra hai lối đi. Một lối có ảnh tượng đặt dưới đất: ai bước qua thì được tự do ra về. Lối kia dẫn đến gông cùm và ngục tối.
Hàng trăm người lính đi qua. Phần lớn bước qua ảnh tượng. Chỉ mười lăm người từ chối. Ông Thể là một trong số đó.
Ông bị tù tám tháng. Người ta đánh đòn ông, có lúc đánh vào cả đầu ngón tay, cái đau buốt đến tận xương. Ông vẫn không chối đạo.
Khi con người ngã quỵ
Nhưng thời gian là kẻ thù đáng sợ nhất. Tám tháng, rồi lâu hơn nữa. Sức lực cạn dần, hy vọng mòn dần. Rồi đến một ngày, ông Thể cùng hai người lính khác là Augustinô Phan Viết Huy và Đinh Văn Đạt đã nhận tiền thưởng và làm cử chỉ bỏ đạo.
Họ được thả. Họ có tiền. Họ được về.
Nhưng họ không bình an. Có lẽ đêm nào ông Thể cũng trằn trọc. Người lính đã vượt qua được đòn roi, giờ lại không vượt qua được tiếng lương tâm.
Con đường ra kinh đô
Ông Thể và các bạn tìm gặp các linh mục, xin lời khuyên. Rồi họ trở lại công đường, trả lại tiền, xin được giữ đạo như trước.
Chưa hết. Ông Thể cùng ông Huy quyết định đi bộ ra tận kinh đô Huế. Họ chờ ngày vua Minh Mạng đi qua, quỳ bên đường và dâng sớ. Trong tờ sớ ấy có câu:
"Nay chúng thần xin tiếp tục giữ đạo để tròn đạo hiếu với cha ông chúng thần."
Đạo hiếu với cha ông. Đức tin mà họ nhận từ cha mẹ, từ ông bà, họ không thể để nó mất đi trong tay mình.
Họ biết rõ điều gì đang chờ. Lần trước là tù, lần này là chết. Nhưng họ đã chọn trở lại bằng một hành động công khai, trước mặt chính nhà vua, để không ai còn nghi ngờ lòng họ nữa.
Cửa biển Thuận An
Vua Minh Mạng nổi giận, ra lệnh xử tử. Ngày 13 tháng 6 năm 1839, tại cửa biển Thuận An, Huế, ông Thể và ông Huy bị chém ngang thân. Thi hài họ bị ném xuống biển.
Người lính quê Nam Định ra đi giữa sóng nước miền Trung, xa nhà cả ngàn dặm. Không nấm mồ, không bia đá.
Ông được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 13 tháng 6.
Sự can đảm của việc nhận lỗi
Có một thứ can đảm còn khó hơn chịu đòn: can đảm thừa nhận mình đã sai. Ông Thể có cả hai. Ông đã chịu đòn tám tháng, và khi đã ngã, ông lại đủ can đảm để đứng lên trước mặt vua mà nói: tôi đã sai, tôi xin quay về.
Nếu có ai đang mang trong lòng một lần phản bội, một lần yếu đuối, xin hãy nhớ đến người lính đã đi bộ ra kinh đô. Con đường quay về có thể xa, có thể đắt giá. Nhưng không bao giờ là quá muộn.