Sáng ngày 29 tháng 11 năm 1743, trong một ngôi nhà ở làng Lục Thủy, một linh mục người Tây Ban Nha đang dâng thánh lễ cho giáo dân. Lễ chưa xong thì quân lính ập đến. Người giáo dân quen gọi ông là cha Đậu.
Từ Tây Ban Nha đến Manila
Matteo Alonso Leciniana sinh ngày 26 tháng 10 năm 1702 tại Tây Ban Nha. Ông vào Dòng Đa Minh, khấn dòng năm 1723, và chịu chức linh mục năm 1727, khi mới hai mươi lăm tuổi.
Tháng 11 năm 1730, cha cùng hai mươi bốn tu sĩ Đa Minh khác cập cảng Manila. Từ đó, cha được sai sang miền Đông Đàng Ngoài, vùng đất xa lạ mà cha chưa từng biết đến, với một thứ tiếng mà cha chưa từng nghe.
Cha Đậu của những làng quê
Cha học tiếng Việt, nhận tên Đậu. Rồi cha đi khắp Kim Động, Tiên Lữ, Thần Khê, Vũ Tiên, những vùng nay thuộc Hưng Yên và Thái Bình.
Linh mục thì ít mà làng đạo thì nhiều. Có người bệnh cần thăm, có người muốn học đạo cần dạy, có cộng đoàn chờ thánh lễ. Cha Đậu đi hết nơi này đến nơi khác, qua những bờ đê, những con đò, những đường làng lầy lội mùa mưa. Hơn mười năm như thế.
Người giáo dân miền Bắc thời ấy chắc hẳn đã quen hình ảnh ông cha Tây nói tiếng Việt lơ lớ, áo quần bạc màu, lội bộ từ làng này sang làng khác.
Bị bắt giữa thánh lễ
Ngày 29 tháng 11 năm 1743, cha đang dâng lễ ở Lục Thủy. Một người đã bỏ đạo đi báo cho chính quyền. Quân lính kéo đến.
Cha tìm cách giữ gìn Mình Thánh Chúa, cố thoát khỏi vòng vây. Nhưng cha bị chặn lại, bị đánh đập, rồi bị giải lên quan.
Thánh lễ hôm ấy bị cắt ngang. Nhưng có lẽ cha Đậu hiểu rằng từ giây phút ấy, chính cuộc đời mình sẽ trở thành một thánh lễ.
Trước quan án sát
Trước quan án sát, cha nói giản dị:
"Tôi có nhiệm vụ giảng dạy lề luật của Thiên Chúa, là lề luật thánh thiện và chân chính."
Và cha giải thích thêm, rằng mình chỉ khuyên người ta ăn ngay ở lành, tập luyện nhân đức và xa lánh con đường bất chính. Cha không làm gì hại ai. Cha chỉ dạy người ta sống tốt.
Mười bốn tháng trong ngục Đông
Nhờ một viên quan có lòng tốt, cha được chuyển sang ngục Đông. Ở đó, cha gặp một người anh em cùng dòng, cha Francisco Gil de Federich, tên Việt là Tế, cũng đang bị giam. Hai người ở cùng một phòng giam.
Hai vị linh mục xa quê, cùng quốc tịch, cùng dòng tu, cùng chịu cảnh tù đày nơi đất khách. Họ nâng đỡ nhau, cầu nguyện với nhau. Và họ không ngồi yên.
Ngục Đông trở thành một giáo xứ nhỏ. Giáo dân tìm cách lẻn vào. Riêng trong năm 1744, cha Đậu đã rửa tội cho ba mươi ba người và giải tội sáu trăm hai mươi lần, ngay trong nhà tù.
Sáu trăm hai mươi lần giải tội. Hãy thử hình dung: từng người một lặng lẽ đến bên song sắt, thì thầm những tội lỗi của mình, và ra về với tâm hồn nhẹ nhõm. Nhà tù đã trở thành tòa giải tội.
Pháp trường Đông Mơ
Ngày 22 tháng 1 năm 1745, dưới thời chúa Trịnh Doanh, cha Đậu và cha Tế bị dẫn ra pháp trường Đông Mơ và bị xử chém. Cha Đậu bốn mươi hai tuổi.
Giáo dân rước thi hài cha về an táng tại chủng viện Lục Thủy, nơi cha đã bị bắt giữa thánh lễ.
Cha là một trong những vị tử đạo sớm nhất trong số 117 vị thánh tử đạo Việt Nam.
Cha được phong Chân phước ngày 20 tháng 5 năm 1906 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 22 tháng 1.
Thánh lễ được dâng trọn
Thánh lễ ở Lục Thủy năm ấy bị cắt ngang. Nhưng hơn một năm sau, trong ngục tối, cha vẫn tiếp tục dâng trọn đời mình: qua từng lần rửa tội, từng lần giải tội, từng lời an ủi. Cho đến buổi sáng cuối cùng ở Đông Mơ, khi cha dâng lên Chúa của lễ cuối cùng là chính mạng sống mình.
Người ta có thể cắt ngang một thánh lễ. Nhưng không ai cắt ngang được tình yêu của người linh mục dành cho đàn chiên.