Thánh Tarcisiô

Tarcisiô là một con người như thế. Giữa lòng kinh thành Rôma cổ đại của những thế kỷ bách hại đạo đẫm máu, ngài đã ôm chặt lấy Bí tích Thánh Thể trước ngực và kiên quyết không để cho Mầu nhiệm Cực Thánh bị chà đạp, xúc phạm. Một chuyến đi bị chặn đứng tàn bạo trên con đường đá Rôma đã trở thành khúc tráng ca bất tử.

Hôm nay, nơi các xứ đạo Việt Nam, mỗi khi một em lễ sinh thắt lại dây lưng áo giúp lễ, kính cẩn bước lên bàn thờ Chúa hay chắp tay trang nghiêm trước Nhà Tạm, cái tên Tarcisiô vẫn được nhắc nhớ như một người anh linh thiêng. Từ khoảng cách nghìn năm xa xôi, một người phục vụ âm thầm vẫn đang dạy cho những người trẻ hôm nay bài học về sự kính cẩn trước Đấng ngự trong tấm Bánh đơn sơ.

Kinh Thánh không ghi lại ngày sinh của Tarcisiô, và sử sách cũng chẳng còn giữ được tên cha mẹ hay gia cảnh của ngài. Ngay cả tuổi đời chính xác và chức vụ cụ thể của ngài trong cộng đoàn Kitô hữu thời sơ khai cũng có những nét mờ nhạt trong các chứng tích sớm nhất: truyền thống đạo đức bình dân thường khắc họa ngài như một cậu bé giúp lễ tuổi thiếu niên; trong khi một số nhà nghiên cứu cho rằng ngài có thể là một thầy phó tế trẻ tuổi.

Thế nhưng, điểm tựa lịch sử vững chắc nhất về ngài đã được chính Đức Giáo hoàng Đamasô ghi lại vào thế kỷ thứ tư. Vị Giáo hoàng này có một thói quen đặc biệt: suốt triều đại của mình từ năm 366 đến 384, ngài cho khắc hàng loạt bài thơ tưởng niệm các thánh tử đạo bằng thứ chữ triện tinh xảo gọi là “chữ Philocalus” — do chính người thợ khắc chữ tài hoa Furius Dionysius Filocalus thực hiện — rồi cho dựng những tấm bia cẩm thạch ấy ngay tại các hầm mộ dưới lòng đất ngoại ô Rôma. Trong một bài văn khắc như thế, đặt tại nơi an táng của Tarcisiô trong nghĩa trang Callistus trên đường Appia, Đức Giáo hoàng đã thuật lại rằng: Tarcisiô đang cẩn trọng mang trong mình Thánh Thể Chúa thì bị một đám đông ngoại giáo hung hãn chặn đường, đòi ngài phải mở vạt áo cho chúng xem điều ngài đang giấu kín. Tarcisiô đã thà chịu chết nát tan thân xác dưới làn mưa gạch đá chứ nhất quyết không phản bội, không trao nộp Mầu nhiệm Thánh cho những kẻ xúc phạm.

Cuộc tử đạo anh hùng ấy thường được định vào thế kỷ thứ ba, trong những đợt bách hại tàn khốc dưới triều hoàng đế Valêrianô, khoảng năm 257-258. Nghĩa trang Callistus, nơi an táng ngài, chính là khu hầm mộ chính thức đầu tiên của Giáo hội Rôma, được thiết lập từ thời Đức Giáo hoàng Dêphyrinô — một mê cung hành lang đào sâu dưới lòng đất, nơi hàng ngàn Kitô hữu và cả nhiều vị giáo hoàng thời sơ khai yên nghỉ. Phần mộ nguyên thủy của Tarcisiô ngày nay không còn xác định được chính xác vị trí, nhưng các bản hướng dẫn hành hương cổ xưa vẫn ghi lại rằng ngài từng được chôn cất tại đây.

Dẫu không có một bản khai sinh theo quy chuẩn hiện đại, cộng đoàn tín hữu Rôma thời ấy đã không bao giờ quên ngài. Họ kính cẩn nhặt từng mảnh thi hài rách nát đem về an táng, khắc tên ngài vào lòng và truyền lại cho đời sau như một tấm gương trung kiên sáng ngời.

Theo câu chuyện truyền thống mà các thế hệ tín hữu đã nâng niu lưu truyền, bối cảnh của chuyến đi định mệnh ấy bắt đầu từ một nỗi đau rất thật: các cuộc lùng ráp của chính quyền La Mã khiến biết bao Kitô hữu bị tống giam vào các hầm ngục tăm tối, chờ ngày bị điệu ra đấu trường cho thú dữ xé xác.

Các tù nhân ấy bị tách rời khỏi cộng đoàn, không thể tham dự Thánh Lễ, không biết ngày mai số phận mình sẽ ra sao. Trong cảnh ngặt nghèo ấy, họ khao khát khôn cùng được rước Mình Thánh Chúa — Của Ăn Đàng thiêng liêng — để có thêm sức mạnh chịu đựng nhục hình. Nhưng việc mang Thánh Thể từ các hầm mộ vào tận nhà tù là một việc vô cùng nguy hiểm: nếu các linh mục hay phó tế lớn tuổi đi thì lính canh sẽ nhận diện và bắt giữ ngay lập tức.

Đó là một quãng đường ngắn ngủi nếu đo bằng bước chân trên phố, nhưng lại là một hành trình dài vô tận nếu đo bằng nỗi hiểm nguy và tình thương đối với những người đang chờ đợi. Người tù trong ngục lạnh đang mỏi mòn ngóng trông. Đem Thánh Thể đến cho họ không chỉ là đem một bí tích, mà là mang đến dấu chỉ sống động rằng Hội Thánh không hề lãng quên họ, anh em vẫn hằng cầu nguyện cho họ, và chính Chúa Giêsu đang bước vào ngục tối để cùng chịu giam cầm với họ.

Hẳn đêm hôm trước lên đường, Tarcisiô cũng phải trằn trọc như bất kỳ đứa trẻ nào sắp gánh lấy một trách nhiệm quá sức tuổi mình. Cậu không có một đội quân hộ tống, không một tấm khiên che chắn, chỉ có tấm lòng tin rằng điều mình sắp mang theo lớn lao hơn bất cứ hiểm nguy nào đang rình rập ngoài phố. Chọn lựa ấy không đến từ một phút bốc đồng, mà là hoa trái của biết bao ngày âm thầm phục vụ bên cạnh các vị mục tử, học cách yêu mến Thánh Thể trước khi học cách liều mình vì Thánh Thể.

Tarcisiô bọc Mình Thánh Chúa trong một chiếc khăn vải trắng tinh sạch, giấu kỹ trong vạt áo trước ngực, hai tay ôm ghì lấy bọc thánh. Cậu rảo bước nhanh trên con đường đá Appia — con đường quan lộ cổ nhất và quan trọng nhất của đế chế La Mã, lát bằng những phiến đá bazan lớn mà đến hôm nay, sau gần hai ngàn ba trăm năm, dấu vết bánh xe ngựa xưa vẫn còn in hằn trên mặt đá tại một số đoạn còn giữ được nguyên vẹn.

Thế rồi, trên đường đi, một nhóm bạn ngoại giáo cùng trang lứa đang tụ tập chơi đùa nhìn thấy cậu. Thấy Tarcisiô đi vội vã, dáng vẻ khác thường, hai tay cứ khư khư ôm chặt lấy ngực áo, chúng sinh lòng tò mò chạy đến chặn đường. Chúng trêu chọc, gặng hỏi xem cậu đang giấu vật quý giá gì trong áo. Tarcisiô kiên quyết từ chối và tìm cách bước đi.

Sự tò mò ban đầu nhanh chóng biến thành sự hung hãn khi có kẻ nhận ra cậu là người theo Đạo Kitô. Đám đông người lớn xúm lại, hùa nhau đe dọa, lăng mạ và đòi giật lấy bọc vải trong tay cậu.

Trong Thánh Lễ, tấm Bánh Thánh được bẻ ra để trao ban cho muôn người. Thế nhưng trên con đường đá năm xưa, Tarcisiô lại phải ôm chặt lấy tấm Bánh ấy để che chắn trước những bàn tay xúc phạm. Hai cử chỉ thoạt nhìn có vẻ trái ngược nhau, nhưng thực chất cùng xuất phát từ một cội nguồn duy nhất: lòng tôn kính tuyệt đối đối với một Tình Yêu Tự Hiến.

Tarcisiô giữ lấy Chúa không phải để biến Chúa thành sở hữu riêng nhằm khoe khoang sự đạo đức. Điều ngài mang theo được dành trọn cho những người anh em đang đau khổ nhất: những người tù bị cô lập, những kẻ đang đứng trước ngưỡng cửa cái chết. Lòng yêu mến Thánh Thể nơi Tarcisiô luôn đi liền với tình yêu thương đồng loại. Con đường từ bàn thờ không dừng lại sau khi tan lễ; nó phải tiếp tục bước đến với những phận đời bơ vơ, những con người đang bị giam cầm trong nỗi cô đơn và sợ hãi.