Thánh Rita Cascia

Điều làm cho muôn thế hệ người bình dân tìm đến với thánh Rita không đơn thuần là niềm hy vọng xin được gỡ rối cho một công việc bế tắc. Người ta tìm đến ngài vì nhìn thấy một con người bằng xương bằng thịt đã từng nếm trải những điều cay đắng nhất của kiếp nhân sinh, đã đứng giữa đống tro tàn của sự đổ vỡ, mà vẫn tìm được cách để cho tình yêu và lòng tha thứ không bị chôn vùi theo những mất mát ấy.

Rita sinh vào khoảng năm 1381 tại Roccaporena, một ngôi làng nhỏ cheo leo trên sườn núi đá gần thị trấn Cascia, thuộc miền Umbria nước Ý. Tên khai sinh của bà là Margherita Lotti. Cha mẹ bà là ông Antonio Lotti và bà Amata Ferri, những người nông dân chất phác được dân làng kính trọng gọi là “những người hòa giải của Đức Kitô”, bởi họ luôn đi đầu trong việc dàn xếp các mối xung đột giữa các gia đình trong vùng.

Mảnh đất Umbria thuở ấy tuy phong cảnh hữu tình nhưng đời sống xã hội lại bị chia cắt tàn bạo bởi những cuộc nội chiến phe phái và những mối thù gia tộc truyền kiếp — cùng một loại xung đột đẫm máu giữa các phe cánh chính trị đối địch đã từng nhấn chìm cả nước Ý suốt hai thế kỷ mười ba, mười bốn, khi cả một dòng họ có thể bị tận diệt chỉ vì đứng sai phe trong một cuộc tranh giành quyền lực địa phương. Một lời xúc phạm nhỏ có thể dẫn đến việc chém giết trả thù từ đời cha sang đời con. Người ta coi việc “nợ máu phải trả bằng máu” là bổn phận danh dự thiêng liêng của một dòng họ, đến mức từ chối trả thù đôi khi còn bị xem là điều sỉ nhục hơn cả cái chết.

Rita lớn lên giữa bầu khí ngột ngạt ấy. Nếp sống nhân ái của cha mẹ đã gieo vào tâm hồn cô bé một bài học ngược dòng đời: phải có những con người dám đứng vào giữa hai làn gươm giáo, cất lời làm dịu những cơn thịnh nộ, để ngăn chặn một cái chết không kéo theo muôn vàn cái chết tiếp theo.

Lớn lên, Rita vâng lời cha mẹ kết hôn với Paolo Mancini và sinh được hai người con trai. Những bản tích cổ có những chi tiết kể khác nhau về tính khí người chồng; nhưng điều rõ ràng nhất là họ phải chung sống giữa một xã hội đầy bạo lực, và chính Paolo cuối cùng đã trở thành nạn nhân của vòng xoáy thù hận ấy.

Tình yêu gia đình đã đưa Rita vào những bổn phận lam lũ hằng ngày của một người vợ, người mẹ miền núi: giặt giũ, nấu nướng, chăm sóc con cái. Phần lớn cuộc đời của một người phụ nữ không nằm ở những biến cố lớn lao, mà trải dài trong sự kiên nhẫn chia ngọt sẻ bùi và vun vén cho một mái ấm.

Người chồng đã nằm xuống trong vũng máu. Hai người con trai đang tuổi lớn lớn lên trong một môi trường mà họ hàng bên nội không ngừng xúi giục, kích động chúng phải cầm gươm đi trả thù cho cha để rửa sạch danh dự dòng họ. Rita đứng giữa hai làn ranh sinh tử: một bên là nỗi đau mất chồng, và một bên là nỗi sợ hãi kinh hoàng thấy hai đứa con mình dấn thân vào con đường tội ác giết người.

Đừng ai bóp méo nỗi đau ấy thành hình ảnh một Thiên Chúa nhẫn tâm cướp đi mạng sống của những đứa trẻ. Nơi thánh Rita, chúng ta gặp thấy một người mẹ chịu thêm nỗi tang thương đứt ruột: chỉ trong một thời gian ngắn, cả chồng lẫn con đều vĩnh viễn ra đi. Ngôi nhà vẫn đứng đó bên sườn núi, nhưng những tiếng cười nói thân thương đã hoàn toàn tắt lịm. Rita đem trọn vẹn sự trống trải đến nghẹt thở ấy vào trong lời kinh nguyện thầm lặng.

Sau khi chu toàn bổn phận gia đình, Rita xin gia nhập đan viện dòng thánh Augustinô tại Cascia. Thế nhưng, cánh cửa đan viện đã không mở ra ngay. Hoàn cảnh một góa phụ có gia đình vướng vào những vụ thanh trừng đẫm máu khiến các nữ tu lo ngại những mối thù bên ngoài sẽ kéo vào làm vấy bẩn sự bình an của cộng đoàn. Họ yêu cầu bà phải làm hòa được với những kẻ đã giết chồng mình trước khi bước qua bậu cửa nhà dòng.

Đầu thế kỷ mười lăm, Rita được đón nhận vào đan viện Santa Maria Maddalena. Bà sống đời đan tu suốt bốn mươi năm ròng rã. Đủ dài để sự thánh thiện thấm đượm vào từng nhịp sống đơn sơ, lặp đi lặp lại: cầu nguyện, quét dọn, dệt vải, sống chung với các chị em có tính khí khác mình, học cách chịu đựng những giới hạn của bản thân và yêu thương những con người không do mình tự chọn.

Rita gắn bó mật thiết với cuộc Khổ nạn của Chúa Giêsu. Đứng trước Đấng chịu đóng đinh, nỗi đau mất chồng mất con năm xưa không bị khinh dể, nhưng được ôm ấp trong tình yêu cứu độ bao la.

Chúng ta đón nhận câu chuyện bằng ngôn ngữ thiêng liêng của lòng sùng kính. Điều câu chuyện muốn gìn giữ là sự kết hiệp thâm sâu của Rita với Đấng Cứu Độ chịu thương khó vì yêu thương. Bà không tìm kiếm đau khổ để được người đời tung hô; vết thương ấy nằm trong một đời sống đã hoàn toàn tự hiến từ lâu.

Người đang đau bệnh cần được chạy chữa, được an ủi nâng đỡ. Chiêm ngắm thánh Rita không có nghĩa là đi tìm đau khổ hay từ chối thuốc men. Nơi bà, người tín hữu nhận ra rằng ngay cả trong những vết thương thể xác hay tâm hồn không thể chữa lành, một con người vẫn được Thiên Chúa yêu thương vô bờ và vẫn có thể trao ban tình thương cho trần gian.

Có một câu chuyện tuyệt đẹp được các tín hữu truyền tụng qua bao thế hệ. Vào một mùa đông giá rét cuối đời, khi tuyết phủ trắng xóa khắp sườn đồi, một người chị họ đến thăm và hỏi bà có ước ao điều gì không. Rita mỉm cười thì thầm xin người chị hãy ra khu vườn cũ ở làng Roccaporena hái cho bà một bông hoa hồng và hai quả vả.

Đó là bông hồng của niềm hy vọng mà lòng sùng kính đã nâng niu gìn giữ. Khu vườn cũ ấy nhắc người ta nhớ đến mái ấm gia đình năm xưa, nhớ đến những người thân yêu đã khuất. Rita không hề cắt đứt hay chối bỏ cuộc đời làm vợ, làm mẹ khi bước vào tu viện. Bà mang trọn tình yêu thương ấy đi cùng mình đến hơi thở cuối cùng.

Thánh nữ Rita được muôn triệu tín hữu khắp năm châu chạy đến kêu cầu như vị quan thầy của những trường hợp nan giải, những hoàn cảnh bế tắc tưởng chừng không còn lối thoát: một cuộc hôn nhân trên bờ vực tan vỡ, một mối thù hằn sâu sắc trong gia tộc, một nỗi đau mất mát người thân quá đột ngột.

Ngài không hứa hẹn rằng quá khứ bi thương sẽ được làm lại như cũ. Người chồng và hai đứa con của ngài đã không bao giờ sống lại để bước tiếp trong ngôi nhà xưa. Nhưng cuộc đời của ngài chứng minh rằng: con người ta hoàn toàn có thể học lại cách yêu thương sau những đổ vỡ hoang tàn.