Thánh Êlisabét Hungary

Trọn vẹn cuộc đời của ngài gắn chặt với con đường dốc đi xuống ấy. Một nàng công chúa học cách bước ra khỏi nơi nhung lụa có kẻ hầu người hạ, để lội bộ đến tận những túp lều hôi hám, ngồi bên những con người chẳng có ai đoái hoài chờ đón. Rồi đến khi chính bản thân mình bị người đời tước đoạt mọi chỗ dựa vững chãi nhất, ngài vẫn một lòng giữ trọn con đường phục vụ ấy trong tim.

Êlisabét cất tiếng khóc chào đời năm 1207 tại Hungary. Nàng là con gái của vua András II và hoàng hậu Gertrude. Cô bé hãy còn ẵm ngửa khi những toan tính liên minh chính trị giữa các vương triều quyền thế thời Trung Cổ đã vội vã định đoạt tương lai của em.

Lâu đài Wartburg, dựng trên một mỏm đá cao hơn bốn trăm mét sừng sững nhìn xuống thị trấn Eisenach, là trung tâm rực rỡ của thi ca, văn hóa và sự giàu sang phú quý — chỉ ít năm trước khi Êlisabét đến, nơi đây từng vang danh khắp châu Âu với cuộc thi ca hát của các thi sĩ cung đình lừng lẫy, quy tụ những bậc thầy thi ca như Wolfram von Eschenbach, người từng ngồi ngay tại chốn này để viết nên một phần kiệt tác của mình. Thế nhưng, ẩn giấu bên dưới những nghi thức hoa mỹ ấy là những cuộc tranh giành quyền lực ngấm ngầm. Năm 1213, khi Êlisabét mới sáu tuổi, một tin dữ như sét đánh ngang tai truyền từ quê nhà sang: hoàng hậu Gertrude, mẹ ruột của em, đã bị các thế lực thù địch ám sát dã man tại Hungary. Vết thương mồ côi mẹ đã hằn sâu vào tuổi thơ của người con gái đang sống lưu lạc nơi đất khách, xa cách ngàn dặm không kịp về chịu tang.

Êlisabét lớn lên trong bầu khí đức tin sâu sắc, sớm hướng lòng về sự cầu nguyện âm thầm và đặc biệt xót thương những người bần cùng. Lối sống giản dị, từ chối những đồ trang sức xa hoa và lòng hay thương người của em không ít lần làm cho các quý tộc trong triều đình ngứa mắt, chê bai là không xứng với phong thái quyền quý. Thế nhưng, người thanh niên mà sau này sẽ thành chồng em lại nhìn thấy và hết lòng nâng niu, che chở cho tấm lòng thánh thiện ấy.

Năm 1221, Êlisabét chính thức cử hành hôn lễ với Ludwig IV, người kế vị cai trị xứ Thuringia. Nàng dâu mới khi ấy mới mười bốn tuổi, theo tập tục hôn nhân của thời đại. Cuộc hôn nhân ban đầu do sự sắp đặt chính trị của hai vương triều dần dần nảy nở thành một tình yêu đằm thắm, thủy chung hiếm có giữa hai con người.

Họ sinh được ba người con: Hermann sinh năm 1222, Sophia sinh năm 1224 và Gertrude sinh năm 1227. Giữa muôn vàn trách nhiệm nặng nề của một bậc quốc phụ mẫu nghi, Êlisabét vẫn ngày ngày mở rộng cửa chăm lo cho người nghèo đói. Ludwig không những không ngăn cản mà còn hết lòng hỗ trợ những việc làm bác ái của vợ.

Hình ảnh hai vợ chồng trở nên vô cùng ấm áp: một người có thể kiên trì làm việc thiện khi người bạn đời của mình không xem lòng tốt ấy là sự lãng phí hay là mối đe dọa đối với gia đình. Họ cùng nhau tìm cách biến sự giàu có, sung túc trong cung điện thành điểm tựa che chở cho những phận đời khốn khổ bên ngoài cửa thành.

Êlisabét còn có một sự nhạy cảm sâu sắc về nguồn gốc của những của cải mình dùng. Nàng kiên quyết không muốn ăn những món ăn hay mặc những tấm áo được gom góp từ sự bóc lột, sưu cao thuế nặng đè trên lưng người nông dân nghèo. Lòng đạo đức của nàng không dừng lại ở việc đem thức ăn thừa ban phát cho kẻ khó, mà đi thẳng vào lương tâm công bằng: ta có đang sống phè phỡn trên nỗi cơ cực bị bỏ quên của ai hay không?

Năm 1226, xứ Thuringia trải qua một trận đại hạn hán dẫn đến nạn đói khủng khiếp và dịch bệnh hoành hành dữ dội. Lúc bấy giờ, Ludwig đang phải đi vắng vì công việc triều chính.

Nàng không đứng trên lầu cao sai bảo đầy tớ đem đồ cứu trợ xuống, mà chính bản thân nàng ngày ngày lội bộ xuống núi. Nàng trực tiếp cúi mình xuống bên những thân xác lở loét, đút từng thìa cháo cho người kiệt sức, giặt giũ quần áo bẩn thỉu cho người bệnh truyền nhiễm, và ân cần vuốt mắt cho những kẻ lâm chung.

Lòng thương xót của con người rất dễ khởi đầu bằng một cảm xúc bùi ngùi nhất thời, nhưng người đau khổ thì cần nó biến thành một công việc bền bỉ, lặp đi lặp lại mỗi ngày. Ngày hôm sau thức dậy, người đói vẫn còn đó, người bệnh vẫn rên siết; và Êlisabét lại tiếp tục xắn tay áo bước xuống xóm nghèo.

Truyền tụng dân gian sau này kể lại câu chuyện những chiếc bánh mì nàng giấu trong vạt áo mang cho người nghèo bỗng hóa thành những bông hoa hồng tươi thắm khi bị người nhà gặng hỏi. Hình ảnh thơ mộng ấy đi vào tranh tượng để tôn vinh lòng quảng đại; nhưng điều làm nên sức nặng ngàn đời của thánh nữ chính là những ổ bánh mì thật đã trao đi làm ấm lòng người đói, những vết thương lở loét thật đã được đôi bàn tay công chúa rửa sạch bằng tình yêu. Tinh thần khó nghèo và bác ái của thánh Phanxicô Assisi — vị thánh khi ấy vẫn còn sống và đang làm chấn động cả châu Âu bằng lối sống của mình — cũng đã được nàng đón nhận sâu xa trong những năm tháng này.

Năm 1227, vâng lệnh hoàng đế, Ludwig lên đường tham gia đoàn quân Thập tự chinh. Thế nhưng, vị hôn phu trẻ tuổi chưa kịp đặt chân đến Đất Thánh thì đã ngã bệnh nặng. Ngày 11 tháng 9 năm 1227, chàng qua đời tại thành phố cảng Otranto miền nam nước Ý.

Đức tin không biến cuộc chia lìa đau đớn ấy thành một nghi thức nhẹ nhàng. Người chồng hết lòng yêu thương che chở cho nàng đã vĩnh viễn không bao giờ trở về nữa. Mọi dự định lứa đôi sụp đổ tan tành, trong khi ba đứa con thơ dại vẫn đang cần bàn tay mẹ dưỡng nuôi.

Nhờ sự can thiệp của gia đình mẹ đẻ và các hiệp sĩ trung thành trở về từ cuộc Thập tự chinh, danh dự và một phần tài sản thừa kế của nàng được khôi phục. Nàng cẩn thận thu xếp tương lai an toàn cho ba đứa con thơ, rồi chọn cho mình một lối đi dứt khoát.

Nàng không làm một bà đỡ đầu đứng tên trên tấm biển danh dự. Nàng mặc chiếc áo dòng vải thô xám, ngày ngày trực tiếp làm việc như một người phục vụ bần hàn: kéo nước, chẻ củi, nấu nướng, tắm rửa cho những người bệnh phong cùi mà ai nấy đều kinh tởm lánh xa.

Sự hướng dẫn tâm linh của linh mục Conrad thành Marburg thời bấy giờ vô cùng khắt khe, nghiệt ngã và đem lại cho nàng nhiều đau đớn tâm hồn. Êlisabét đã kiên nhẫn đi qua cả những thử thách cay đắng ấy. Điều đáng trân trọng nơi nàng là lòng trung thành tuyệt đối với Chúa và tình thương không đáy dành cho người nghèo; sự khắc nghiệt của vị linh hướng không bao giờ là điều mà Giáo hội cổ võ bắt chước.

Một đời người quá đỗi ngắn ngủi. Thế nhưng, trong hai mươi tư năm ngắn ngủi ấy, nàng đã sống trọn vẹn mọi phận đời: một đứa trẻ xa quê, một người vợ nồng nàn, một người mẹ ba con, một góa phụ trắng tay bị xua đuổi, và một người tôi tớ tận tụy của những kẻ khốn cùng.

Đức Giáo hoàng Grêgôriô IX đã long trọng tuyên thánh cho ngài vào ngày 27 tháng 5 năm 1235, chỉ bốn năm sau ngày ngài qua đời — một tốc độ tuyên thánh nhanh đến mức hiếm hoi trong lịch sử Giáo hội, cho thấy lòng sùng kính của dân chúng đối với ngài đã lan rộng mãnh liệt đến chừng nào ngay khi ngài vừa nhắm mắt. Hội Thánh mừng kính thánh nữ Êlisabét Hungary vào ngày 17 tháng 11 hằng năm. Gia đình Phan Sinh muôn đời tôn vinh ngài như vị quan thầy của những người sống tinh thần Tin Mừng giữa lòng đời.