Thánh Philipphê Tông đồ

Người ấy là Philípphê. Ông đã theo Thầy suốt bao năm tháng, đã cùng ăn, cùng ngủ ngoài trời, đã tận mắt chứng kiến không biết bao nhiêu phép lạ. Vậy mà đến tận giờ phút cuối cùng bên nhau ấy, ông vẫn cần được Thầy kiên nhẫn chỉ cho thấy điều mà lẽ ra ông đã phải nhận ra từ lâu: Đấng đang ngồi ngay trước mặt ông chính là gương mặt sống động của Chúa Cha.

Philípphê quê ở làng chài Bếtxaiđa miền Galilê — cùng quê với hai anh em Anrê và Phêrô, một ngôi làng nhỏ nằm ngay cửa sông Giođan đổ vào hồ, nơi có lẽ ba người bạn từ nhỏ đã cùng lớn lên bên nhau, cùng chơi đùa trên bến cá trước khi trở thành ba trong số Mười Hai Tông đồ. Cái tên Philípphê mang gốc tiếng Hy Lạp — nghĩa là “người yêu ngựa” — một cái tên khá lạ đối với một gia đình Do Thái, có lẽ phản ánh việc vùng đất ông sinh ra vốn là nơi giao thoa nhiều nền văn hóa, nằm không xa những thành phố nói tiếng Hy Lạp sầm uất trong vùng. Kinh Thánh không cho biết thêm gì về cha mẹ, nghề nghiệp cụ thể, hay tuổi tác của ông lúc ấy.

Vào những ngày đầu Chúa Giêsu ra mắt công khai, Người tìm gặp Philípphê và chỉ nói vỏn vẹn hai từ:

“Hãy theo Ta.”

Không một lời giải thích dài dòng, không một phép lạ nào đi kèm để thuyết phục. Philípphê đã theo ngay, đơn giản như thể ông đã chờ đợi câu nói ấy từ rất lâu rồi.

Ngay sau khi gặp Thầy, việc đầu tiên ông làm là chạy đi tìm người bạn thân tên Nathanaen, hồ hởi báo tin không giấu nổi niềm vui:

“Đấng mà sách Luật Môsê và các ngôn sứ đã viết, chúng tôi đã gặp rồi: đó là Đức Giêsu, con ông Giuse, người Nazareth!”

Nghe đến cái tên Nazareth — một ngôi làng nghèo nàn, hẻo lánh, chẳng có tiếng tăm gì đặc biệt trong cả vùng Galilê — Nathanaen bật ra ngay một câu hoài nghi, không giấu giếm chút định kiến nào:

“Từ Nazareth, làm sao có cái gì hay ho được?”

Lời mời ấy không hề ép ai phải tin ngay khi chưa hiểu rõ đầu đuôi. Nó chỉ đơn giản trao cho người bạn một cơ hội để tự mình bước tới, tự mắt nhìn, tự lòng mình gặp gỡ. Philípphê hiểu rất rõ giới hạn của phần việc mình có thể làm: ông chỉ có thể làm một chiếc cầu nối đưa bạn đến trước cửa, còn phần còn lại — chuyện thuyết phục, chuyện chạm đến tận đáy lòng — ông biết mình phải để cho chính Chúa Giêsu lo liệu.

Trong danh sách Mười Hai Tông đồ, tên Philípphê luôn được nhắc đến đều đặn, nhưng những nét vẽ sống động nhất về tính cách con người ông lại được giữ lại trong Tin Mừng thánh Gioan — cuốn sách dường như đặc biệt chú ý đến những chi tiết đời thường của các môn đệ.

Một buổi chiều nọ, đứng nhìn đám đông hàng ngàn người mệt lả đang theo chân mình lên một sườn núi hoang vắng gần hồ Galilê, Chúa Giêsu quay sang Philípphê, thử lòng ông bằng một câu hỏi:

“Ta mua đâu ra bánh cho ngần này người ăn?”

Là một con người rất thực tế, chẳng mơ mộng viển vông, Philípphê lập tức đưa mắt nhìn đám đông, nhẩm tính rồi trả lời ngay:

“Có mua đến hai trăm quan tiền bánh cũng chẳng đủ cho mỗi người một chút nào.”

Hai trăm quan tiền — số tiền công lao động gần cả năm trời của một người thợ bình thường thời đó — vậy mà ông vẫn thấy rõ nó chẳng thấm vào đâu. Ông nhìn thấy con số người quá đông, thấy rõ giới hạn của số tiền, và thành thật thừa nhận sự bất lực hoàn toàn của sức người trước bài toán ấy.

Rồi từ năm chiếc bánh lúa mạch cùng hai con cá nhỏ mà Anrê mang đến từ một em bé trong đám đông, Chúa Giêsu ngước mắt tạ ơn Cha, bẻ ra, và bánh cứ thế nhân lên mãi, đủ cho cả một biển người ăn no nê. Philípphê đứng đó, chắc hẳn không nói nên lời, chứng kiến một thực tế hoàn toàn vượt xa mọi phép tính trần gian mà ông vừa mới đưa ra.

Chúa Giêsu không hề chê trách sự tính toán cẩn thận ấy của ông. Trong bất cứ công việc phục vụ chung nào, người ta vẫn luôn cần đến sự thực tế, cần biết rõ tiền bạc, phương tiện và sức người đều có giới hạn của chúng. Nhưng qua chính biến cố ấy, Philípphê học được một bài học sâu xa hơn nhiều: khi con người đã dùng hết khả năng hạn hẹp của mình, rồi biết phó thác phần còn lại trong tay Chúa, ơn Chúa hoàn toàn có thể mở ra những lối thoát mà không một phép tính nào của con mắt trần gian có thể lường trước được.

Có lẽ, trong khoảnh khắc đứng lặng người ấy, Philípphê đã phải nhìn lại chính câu trả lời mình vừa buột miệng nói ra. Ông không sai khi tính toán — hai trăm quan tiền thật sự không đủ. Cái ông thiếu không phải là khả năng tính toán, mà là khả năng hình dung ra một điều nằm ngoài mọi phép tính. Người môn đệ, hóa ra, không cần phải từ bỏ sự thực tế của mình để có đức tin. Người ta hoàn toàn có thể vừa là một người tính toán giỏi, vừa là một người biết chỗ nào cần dừng phép tính lại để nhường chỗ cho một quyền năng lớn hơn.

Vào dịp lễ Vượt Qua cuối cùng của Chúa Giêsu tại Giêrusalem, có mấy người gốc Hy Lạp từ xa lên dự lễ — có lẽ là những người ngoại quốc mộ đạo, quen thuộc với văn hóa Do Thái nhưng chưa hẳn là người Do Thái chính gốc. Thấy Philípphê mang một cái tên nghe quen thuộc với xứ sở mình, họ tìm đến, ngỏ lời: “Thưa ông, chúng tôi muốn gặp Đức Giêsu.”

Philípphê không tự mình quyết định ngay, dù chỉ là một việc tưởng chừng đơn giản. Ông đi tìm Anrê để cùng bàn bạc, rồi cả hai người mới cùng nhau đến thưa lại với Thầy. Cách hành xử ấy cho thấy ông là một người biết lắng nghe, không xem thường nguyện vọng của những vị khách lạ, mà trân trọng đóng vai trò làm cầu nối đưa họ đến gần hơn với Đấng họ đang tìm kiếm.

Chúa Giêsu đón nhận lời thưa ấy, rồi cất lên một trong những lời dạy sâu xa nhất của cả cuốn Tin Mừng: hình ảnh hạt lúa mì gieo xuống đất, phải mục nát đi thì mới có thể trổ sinh được nhiều bông hạt mới. Những người khách phương xa đang tìm đến gặp Người, không hề hay biết, đã đứng ngay trước ngưỡng cửa một mầu nhiệm sẽ vượt qua mọi ranh giới quốc gia, màu da và ngôn ngữ. Philípphê có lẽ chưa hiểu hết chiều sâu cứu độ của giờ khắc thiêng liêng ấy, nhưng chính sự ân cần bình dị của ông đã âm thầm góp phần mở đường cho những người phương xa ấy bước vào ơn cứu độ.

Rồi đến bữa Tiệc Ly, khi nghe Thầy nói về việc mình sắp phải ra đi, Philípphê không kìm được, buột miệng xin: “Thưa Thầy, xin tỏ cho chúng con thấy Chúa Cha, như thế là chúng con mãn nguyện rồi.”

Câu trả lời ấy hẳn đã đưa Philípphê quay ngược lại từng chặng đường đã đi qua: một bàn tay Thầy từng ân cần chạm vào thân thể lở loét của người phong hủi mà chẳng ai dám lại gần; một ánh mắt Thầy từng xót thương nhìn đám đông đói lả giữa hoang địa; một tấm lòng Thầy từng rộng mở đón nhận cả những kẻ bị cả xã hội xua đuổi, ruồng bỏ; và giờ đây, ngay trước mắt ông, là một tình yêu sẵn sàng cúi mình rửa chân cho học trò, sẵn sàng hiến trọn mạng sống trên cây Thập Giá. Thiên Chúa Cha, Đấng vô hình, quyền năng tưởng chừng xa vời khôn dò, hóa ra đã tự tỏ mình trọn vẹn qua từng cử chỉ, từng hơi thở yêu thương rất cụ thể của Người Con đang ngồi ngay trước mặt ông bấy lâu nay.

Đôi khi, con người ta cứ mãi mải miết đi tìm những dấu lạ xa xôi, hào nhoáng ở đâu đó, mà quên mất rằng Thiên Chúa vẫn đang kiên nhẫn bày tỏ tình thương của Người qua chính những điều bình dị, gần gũi diễn ra mỗi ngày ngay trước mắt mình. Philípphê không hề bị quở trách hay bị gạt ra ngoài vì câu hỏi có phần ngây ngô ấy. Trái lại, chính sự chân thành của ông đã trở thành cái cớ để Chúa Giêsu thốt lên một chân lý sẽ còn vang vọng cho muôn thế hệ mai sau.

Có một điều đáng để dừng lại suy ngẫm: Philípphê đã ở bên Thầy từ những ngày đầu tiên, đã nghe không biết bao nhiêu bài giảng, đã chứng kiến bao nhiêu phép lạ hiển nhiên trước mắt. Vậy mà đến tận đêm cuối cùng, ông vẫn còn hỏi một câu như thể mới gặp Thầy lần đầu. Điều đó không hề cho thấy ông chậm hiểu hơn những anh em khác. Nó cho thấy một sự thật giản dị hơn nhiều: nhận ra Thiên Chúa nơi Đức Giêsu không phải là một khoảnh khắc lóe sáng một lần rồi xong, mà là một hành trình phải đi lại nhiều lần, mỗi lần một sâu hơn, cho đến tận giây phút cuối cùng của cuộc đời theo Thầy.

Sau ngày Chúa Thăng Thiên, sách Công vụ Tông đồ còn ghi nhận tên ông hiện diện giữa cộng đoàn cầu nguyện nơi căn phòng Tiệc Ly ở Giêrusalem. Đó là nét chấm phá chắc chắn cuối cùng về ông còn được lưu lại trong Tân Ước.

Cũng trong sách Công vụ Tông đồ, có một nhân vật khác cũng mang tên Philípphê, thuộc nhóm Bảy người được chọn ra để lo việc phục vụ bàn ăn cho cộng đoàn — người từng xuống rao giảng ở Samari, làm phép rửa cho viên quan thị vệ người Êthiôpia đang đọc sách ngôn sứ Isaia trên xe ngựa, và sau này có bốn người con gái được ơn nói tiên tri. Đó là một vị phó tế, khác hẳn với Philípphê thuộc nhóm Mười Hai Tông đồ mà ta đang nói tới. Hai con người trùng tên, cùng tận tụy phục vụ Tin Mừng, nhưng mang hai ơn gọi hoàn toàn riêng biệt — một sự trùng hợp từng khiến không ít nhà nghiên cứu về sau phải cẩn thận phân định.