Thánh Phêrô

Bếp lửa thứ nhất cháy giữa sân nhà vị thượng tế, một đêm lạnh cắt da giữa mùa lễ Vượt Qua. Ông đứng đó, hai bàn tay chai sạn hơ trên đống than hồng, và ba lần thề sống thề chết rằng mình chưa từng quen biết người tên Giêsu.

Bếp lửa thứ hai cháy trên bờ hồ Tibêria, một sáng còn giăng đầy sương sớm. Lần này, chính Đấng ông từng chối bỏ lại ngồi đó, tự tay nướng cá cho ông ăn, rồi hỏi ông có yêu mến mình không.

Khoảng cách giữa hai bếp lửa ấy chứa cả một đời người: nước mắt, phản bội, và một tình yêu không hề bỏ cuộc dù bị chối từ. Ai muốn hiểu vì sao một người từng vấp ngã nặng nề đến thế lại được trao chìa khóa Nước Trời, bắt buộc phải đi qua đúng con đường gập ghềnh đó cùng với ông, không thể đi tắt.

Ông tên khai sinh là Simon, người làng chài Bếtxaiđa bên hồ Galilê, sau này chuyển đến sống ở Caphácnaum — một thị trấn cảng cá khá sầm uất, nằm ngay trên tuyến đường thương mại nối liền thành Đamas với bờ biển Địa Trung Hải. Dân số nơi đây có lẽ chỉ chừng một ngàn năm trăm người, nhưng bến cảng của nó thì không hề nhỏ: một bức tường chắn sóng cao hơn hai mét, kéo dài hàng trăm mét dọc bờ hồ, đủ chỗ cho hàng chục chiếc thuyền đánh cá ra vào mỗi ngày. Vào giữa thập niên 1980, một đợt hạn hán nghiêm trọng làm mực nước hồ Galilê rút xuống thấp chưa từng thấy, để lộ ra dưới lớp bùn một chiếc thuyền gỗ nguyên vẹn từ thế kỷ thứ nhất — dài chừng tám mét, đúng loại thuyền mà những người đánh cá như Simon vẫn dùng để ra khơi. Người ta còn tìm thấy vô số lưỡi câu, chì lưới, những vật dụng bằng đá thô sơ của một gia đình lao động bình thường.

Ông có một mái nhà, có vợ — Tin Mừng kể chuyện Đức Giêsu ghé qua chữa cho mẹ vợ ông khỏi cơn sốt nặng ngay tại nhà riêng ở Caphácnaum. Các nhà khảo cổ về sau còn khai quật được một ngôi nhà cổ nằm sát vách hội đường của thị trấn, được nhiều thế hệ Kitô hữu sơ khai tôn kính như chính nhà của Phêrô — họ đã khắc chi chít những dòng chữ cầu nguyện lên tường từ rất sớm, cho thấy nơi này được xem là thánh địa gần như ngay khi ông còn được người ta nhớ mặt. Tên vợ ông, tuổi ông lúc bắt đầu theo Chúa, tất cả những chi tiết ấy Tin Mừng đều không buồn ghi lại.

Người dẫn ông đến với Đức Giêsu lần đầu tiên chính là em trai Anrê. Vừa gặp mặt, không cần dài dòng giới thiệu, Đức Giêsu nhìn thẳng vào ông và đặt cho ông một cái tên khác hẳn: Kêpha — tiếng Aram nghĩa là Đá, sau này người nói tiếng Hy Lạp đọc trại thành Phêrô. Một người đánh cá tay chân còn tanh mùi lưới, mùi cá, bỗng được gọi bằng cái tên của một nền móng vững chắc — ngay cả khi bản thân ông còn chưa hình dung nổi những gì đang chờ phía trước, chưa hiểu nổi vì sao mình lại được chọn.

Phêrô luôn có mặt ở những khoảnh khắc quan trọng nhất trong hành trình của Thầy: khi con gái ông Giaia được đánh thức khỏi cõi chết, khi Thầy biến hình sáng láng trên đỉnh núi cao, khi Thầy quằn quại đổ mồ hôi máu trong vườn Cây Dầu. Chính ông cũng là người duy nhất từng bạo gan bước xuống khỏi thuyền, đi trên mặt nước để đến với Thầy giữa cơn giông tố — cho tới khi nhìn thấy sóng gió cuồn cuộn, ông hoảng sợ chìm dần xuống nước và phải la lên cầu cứu.

Tại vùng Xêdarê Philípphê, khi Đức Giêsu hỏi các môn đệ xem người ta đồn thổi Người là ai, Phêrô buột miệng đáp trước tất cả những người còn lại:

“Thầy là Đấng Kitô, Con Thiên Chúa hằng sống.”

Đức Giêsu khen ông hết lời, gọi ông là Đá — nền tảng để trên đó Người sẽ xây Hội Thánh — và hứa trao cho ông chìa khóa Nước Trời, cùng quyền cầm buộc và tháo cởi.

Nhưng chỉ ngay sau câu nói đẹp đẽ ấy, khi Thầy bắt đầu nói về việc mình sẽ phải chịu khổ hình và chết ở Giêrusalem, Phêrô liền kéo riêng Thầy ra một góc, ra sức can ngăn: “Xin Thiên Chúa thương đừng để Thầy gặp phải chuyện ấy!” Đức Giêsu quay ngoắt lại, gằn từng tiếng, không hề nương nhẹ:

“Xatan, lui ra đằng sau Thầy! Con làm cớ cho Thầy vấp phạm, vì tư tưởng của con không phải là tư tưởng của Thiên Chúa, mà là của loài người.”

Chỉ trong vòng vài phút ngắn ngủi, ông vừa được khen là tảng đá nền móng, vừa bị gọi thẳng mặt là Xatan. Đức tin của một con người, hóa ra không thể chín muồi chỉ sau một khoảnh khắc bừng sáng duy nhất. Nó phải bị mài đi mài lại không ngừng, có khi bằng một lời khen ngợi, có khi bằng một cú tát thẳng vào lòng tự ái.

Trong bữa ăn cuối cùng trước cuộc Thương khó, khi thấy Thầy cúi xuống định rửa chân cho mình, Phêrô giật chân lại, nhất định không chịu để Thầy làm cái việc vốn chỉ dành cho tôi tớ hạng thấp nhất trong nhà. Nhưng khi nghe Thầy bảo nếu không để Người rửa thì ông sẽ không được dự phần gì với Người, Phêrô đổi giọng ngay lập tức: “Vậy xin Thầy rửa không những chân, mà cả tay và đầu con nữa!” Lòng nhiệt thành của ông lúc nào cũng chạy nhanh hơn hẳn sự hiểu biết của mình.

Ông thề sống thề chết trước mặt tất cả anh em rằng dù ai có bỏ Thầy mà chạy trốn, riêng ông sẽ theo Thầy cho tới tù ngục, cho tới cái chết. Đức Giêsu chỉ nhìn ông, ánh mắt buồn bã:

“Thầy bảo thật cho con biết, nội đêm nay, trước khi gà gáy hai lần, con sẽ chối Thầy ba lần.”

Đêm đó, khi lính tráng ập vào vườn Cây Dầu bắt Thầy, Phêrô bốc đồng rút gươm chém đứt tai một tên đầy tớ của thượng tế. Đức Giêsu bắt ông tra gươm ngay vào vỏ, không cho phép bất cứ hành động bạo lực nào.

Ông lẽo đẽo theo sau đoàn người áp giải Thầy, cố giữ một khoảng cách vừa đủ để không bị nhận ra, rồi lẻn vào ngồi sưởi ấm bên đống lửa giữa sân nhà thượng tế cùng đám gia nhân. Một đứa tớ gái nhìn ông chăm chú dưới ánh lửa bập bùng: “Ông này cũng ở với ông Giêsu đấy.” Ông chối phắt ngay: “Tôi không biết cô nói gì.” Lát sau, một người khác lại chỉ vào ông, quả quyết. Rồi một người thứ ba, nghe cái giọng nói pha âm sắc miền Galilê rất đặc trưng của ông, khẳng định chắc nịch ông chính là một trong nhóm đó. Cả ba lần, ông đều buông lời thề độc để chối phăng, càng lúc càng gay gắt hơn.

Ngay lúc tiếng gà vừa cất lên lần thứ hai, có một chi tiết chỉ riêng thánh Luca ghi lại, khiến người đọc phải lặng người: đúng lúc ấy Chúa quay lại — vì lúc đó Người đang bị áp giải đi ngang qua chính cái sân ấy — và nhìn thẳng vào Phêrô.

Sáng Phục Sinh, vừa nghe tin mộ trống từ bà Maria Mađalêna hớt hải chạy về báo, Phêrô cùng Gioan chạy như bay ra mộ. Gioan trẻ hơn, chạy nhanh hơn, tới nơi trước, nhưng đứng khựng lại ở cửa mộ, nhường cho Phêrô bước vào trước như một cử chỉ kính trọng dành cho người anh cả trong nhóm. Ông nhìn thấy những dải khăn liệm xếp gọn gàng nằm đó, và một điều gì đó bắt đầu vỡ ra trong lòng, dù ông chưa hiểu hết.

Rồi có một buổi sáng khác nữa, trên bờ hồ Tibêria, sau một đêm quăng lưới trắng tay chẳng khác gì cái đêm năm xưa lúc ông mới gặp Thầy lần đầu. Một người lạ đứng trên bờ hỏi vọng ra có bắt được gì không, rồi bảo họ thả lưới bên phải mạn thuyền. Lưới kéo lên nặng trĩu, đầy cá đến mức không sao kéo nổi lên khỏi mặt nước. Gioan là người nhận ra trước tiên, reo lên:

“Chúa đó!”

Phêrô không kịp chờ thuyền cập bến, nhảy ùm ngay xuống nước, bơi thẳng vào bờ, để mặc anh em còn loay hoay với mẻ lưới nặng.

Trên bờ đã có sẵn một bếp than hồng, cá đang nướng thơm lừng, bánh đã dọn sẵn. Sau bữa ăn sáng đầm ấm ấy, Đức Giêsu quay sang hỏi ông, không vòng vo úp mở:

“Simon, con ông Gioan, anh có yêu mến Thầy hơn những người này không?”

Người mục tử được chọn để chăn dắt cả một đàn chiên không phải là một người chưa từng vấp ngã lần nào. Đó là một người đã từng ngã rất đau, đã khóc rất nhiều, và đã được thứ tha trọn vẹn — nên mới đủ sức thấu hiểu và xót thương những con chiên khác cũng sẽ có ngày vấp ngã giống như chính mình.

Ngày lễ Ngũ Tuần, khi Thánh Thần ngự xuống, người từng run rẩy chối Thầy trong bóng tối năm nào nay đứng giữa quảng trường đông đúc ở Giêrusalem, cất giọng dõng dạc rao giảng không chút sợ hãi. Ba ngàn người xin chịu phép rửa ngay trong ngày hôm đó.

Ông chữa lành một người què bẩm sinh ngay tại Cửa Đẹp của Đền Thờ, bị bắt giữ, bị đe dọa đủ điều, nhưng vẫn trả lời thẳng thừng trước cả một hội đồng quyền lực tôn giáo:

“Phải vâng lời Thiên Chúa hơn là vâng lời người phàm.”

Ông tiếp tục đi khắp nơi — Samari, Lốt, Giaphô — chữa bệnh, an ủi, gây dựng từng cộng đoàn nhỏ bé đang chập chững hình thành.

Một bước ngoặt lớn xảy đến khi ông được mời vào tận nhà của một sĩ quan La Mã tên Cornêliô — một người ngoại giáo, không hề cắt bì, không giữ Luật Môsê. Theo tập tục Do Thái nghiêm ngặt thời đó, một người Do Thái mộ đạo tuyệt đối không được phép bước chân vào nhà của dân ngoại, sợ bị coi là ô uế. Nhưng Phêrô, sau một thị kiến khiến ông phải suy nghĩ lại toàn bộ những gì mình vẫn tin là đúng, đã bước vào. Và khi thấy Thánh Thần đổ tràn xuống ngay trên những người đang chăm chú nghe ông giảng, ông làm phép rửa cho họ tại chỗ, không chờ thêm một thủ tục nào khác. Cánh cửa Tin Mừng, kể từ giây phút ấy, đã mở ra cho cả những người không hề sinh ra trong dòng máu Do Thái — một quyết định gây tranh cãi dữ dội trong cộng đoàn, mà chính ông sau đó phải đứng ra giải trình từng chi tiết.

Khoảng năm 44, vua Hêrôđê Agrippa I ra tay đàn áp Hội Thánh. Sau khi cho giết Giacôbê, thấy điều đó làm hài lòng người Do Thái, nhà vua liền cho bắt giam Phêrô, định đem xử tử ngay sau kỳ lễ. Đêm trước ngày hành hình, khi cả cộng đoàn đang tha thiết cầu nguyện không ngừng nghỉ, một thiên sứ hiện đến, xiềng xích trên tay ông tự động tháo ra, cửa ngục tự mở toang. Ông lang thang trong đêm tối, cứ ngỡ mình đang nằm mơ, cho tới khi tìm được đường về gõ cửa nhà một tín hữu quen biết. Cô hầu gái tên Rôđê nghe đúng giọng nói của ông, mừng rỡ quá đỗi đến mức chạy vụt vào trong báo tin cho mọi người — quên khuấy mất việc phải mở cửa cho ông vào, để ông đứng gõ cửa mãi ngoài kia. Một chi tiết nhỏ, có phần buồn cười, rất đỗi con người, nằm ngay giữa một câu chuyện đầy kịch tính sinh tử.

Tại Công đồng Giêrusalem khoảng năm 49, ông đứng ra bảo vệ quan điểm rằng ơn cứu độ đến từ ân sủng nhưng không, chứ không phải từ việc tuân giữ trọn vẹn lề luật cũ của người Do Thái. Nhưng chính Phaolô, trong bức thư gửi tín hữu Galát, lại thẳng thắn kể lại việc mình từng phải lên tiếng phản đối Phêrô ngay giữa thành Antiôkhia, vì lúc đó ông đã ngần ngại, rút lui khỏi bàn ăn chung với các tín hữu gốc dân ngoại, chỉ vì sợ mất lòng một số người Do Thái bảo thủ mới từ Giêrusalem đến. Hội Thánh không hề che giấu việc chính người đứng đầu của mình cũng có những lúc chao đảo, tiền hậu bất nhất.