Thánh Matthia

Thánh Matthia sống vào thế kỷ thứ nhất. Chúng ta hoàn toàn không biết ngày sinh, quê quán, nghề nghiệp hay tuổi tác của ông — và cần lưu ý, ông là một người hoàn toàn khác biệt với thánh sử Mátthêu, người thu thuế đã được nhắc đến ở một chương khác, dù hai cái tên nghe khá gần nhau trong tiếng Việt.

Tất cả những gì sách Công vụ Tông đồ cho chúng ta biết về Matthia đều nằm gọn trong đúng một tiêu chuẩn lựa chọn mà thánh Phêrô đã đưa ra trước toàn thể cộng đoàn: người ấy phải là người đã từng cùng đi với các Tông đồ trong suốt cả quãng thời gian Chúa Giêsu đi lại giữa họ — kể từ ngày ông Gioan làm phép rửa cho Người, cho đến tận ngày Người được cất nhắc lên trời — để có thể cùng làm chứng về sự Phục Sinh của Người trước mặt mọi người.

Matthia được cộng đoàn tín nhiệm đề cử chính vì ông đã thực sự sống trọn vẹn suốt quãng đường dài ấy, không thiếu một chặng nào. Ông không phải là kiểu người chỉ nghe kể lại một câu chuyện hấp dẫn rồi vội vàng xin nhận lấy một chức vị danh giá. Ông đã từng cùng ăn, cùng đi bộ hàng chục cây số đường xa, cùng chia sẻ những nhọc nhằn lẫn niềm vui trong suốt đời sống lang thang của những người theo Chúa. Chỉ có điều, suốt trong những trang Tin Mừng viết trước đó, không hề có một biến cố riêng lẻ nào được kể lại về ông — như thể ông luôn đứng lẫn trong đám đông môn đệ, chưa bao giờ được gọi tên riêng ra để bước lên phía trước.

Có lẽ nhóm những người đi theo Chúa Giêsu suốt những năm tháng ấy đông hơn nhiều so với con số Mười Hai mà ta vẫn quen nghe nhắc tới. Bên cạnh nhóm nòng cốt luôn được kể tên, còn có cả một vòng người rộng hơn — những môn đệ thầm lặng, đi theo nghe giảng, phục vụ, rồi lại lẫn vào đám đông khi đoàn người di chuyển sang một vùng đất khác. Matthia hẳn đã là một trong số những con người ấy: đủ gần để chứng kiến trọn vẹn, nhưng đủ khiêm tốn để không bao giờ tìm cách chen lên hàng đầu.

Sau khi Chúa lên trời, khoảng một trăm hai mươi môn đệ cùng nhau trở về căn phòng trên lầu tại Giêrusalem, kiên trì cầu nguyện không ngừng nghỉ. Giữa cộng đoàn ấy, Tông đồ trưởng Phêrô đứng lên, nhắc lại nỗi đau xót còn tươi rói về người anh em Giuđa Ítcariốt — kẻ từng có phần trong sứ vụ Tông đồ, từng cùng ăn cùng ở với tất cả mọi người, nhưng rồi đã sa ngã, phản bội chính Thầy mình.

Thánh Phêrô đề nghị chọn ra một người xứng hợp để thay thế vào đúng chỗ trống ấy. Cộng đoàn nhất trí giới thiệu hai người: ông Giuse, có biệt danh là Barsabba, còn được gọi là Giúttô, và ông Matthia.

Điều đáng chú ý là cái tên của người không được chọn cuối cùng cũng được Kinh Thánh trân trọng ghi lại đầy đủ, không hề bị lãng quên hay xóa bỏ. Không hề có sự ghen tị, không có sự tranh giành quyền bính nào được nhắc đến ở đây. Cả hai con người ấy đều đã sống một đời thánh thiện, đều hoàn toàn xứng đáng để làm chứng cho Chúa Phục Sinh. Chỉ một người sẽ được giao phó nhiệm vụ chính thức này, nhưng giá trị và phẩm giá của người còn lại, trước mặt Thiên Chúa, không vì thế mà bị giảm sút đi một chút nào.

Ta không biết ông Giuse Barsabba, người không được chọn, đã đón nhận kết quả ấy như thế nào. Kinh Thánh không hề kể ông có buồn không, có cảm thấy hụt hẫng không, sau khi đã được cả cộng đoàn tin tưởng giới thiệu tên mình. Sự im lặng ấy, xét theo một cách nào đó, cũng là một bài học: có những lần được đề cử, được nhìn nhận, nhưng cuối cùng không được chọn, và cách một người đón nhận điều đó trong âm thầm, không hờn giận, tự nó cũng đã là một chứng từ đức tin đáng trân trọng không kém gì việc được chọn.

Cộng đoàn không tự ý quyết định theo sở thích hay cảm tình riêng của bất cứ ai. Họ cùng nhau cất lời cầu nguyện hết sức tha thiết:

“Lạy Chúa, Chúa thấu suốt lòng mọi người, xin chỉ cho chúng con biết trong hai người này, Chúa đã chọn ai để nhận chỗ trong thừa tác vụ Tông đồ.”

Về phần Matthia, bản văn không hề ghi lại bất cứ một lời phát biểu nhận chức long trọng nào từ phía ông. Ông chỉ đơn sơ đón nhận, không cần phô trương. Kể từ đó, sự hiện diện âm thầm bấy lâu nay của ông đã lặng lẽ chuyển hóa thành một trách nhiệm hoàn toàn công khai: cùng anh em làm chứng cho Chúa Phục Sinh trước mặt cả trần gian.

Sứ mạng duy nhất mà Matthia được chọn để đảm nhận đã được chính thánh Phêrô nói rất rõ ràng ngay từ đầu: làm chứng về sự Phục Sinh. Trách nhiệm của ông không phải là để lấp cho tròn một con số mười hai chỉ vì mục đích hình thức, mà là đem lời loan báo rằng Đức Giêsu đang thực sự sống, đến với mọi người ông gặp gỡ trên đường đời.

Sau đó, ngày lễ Ngũ Tuần đến, Chúa Thánh Thần ngự xuống trên ông cũng như trên tất cả các Tông đồ khác, không hề phân biệt ai là người mới được chọn, ai là người đã theo Chúa từ những ngày đầu tiên. Nhưng sách Công vụ Tông đồ không tách riêng ra một hành trình cá nhân nào cho ông cả. Ông hòa mình trọn vẹn vào sứ mạng chung của cả Hội Thánh, không đòi hỏi một chỗ đứng riêng biệt, không tìm cách để lại dấu ấn cá nhân. Đây cũng là lần cuối cùng Kinh Thánh ghi nhận việc dùng cách rút thăm để tìm biết ý Chúa — kể từ sau lễ Ngũ Tuần, Hội Thánh sơ khai sẽ tìm kiếm sự hướng dẫn của Thiên Chúa qua một con đường khác: qua chính Chúa Thánh Thần đang hoạt động sống động trong lòng cộng đoàn.

Sự kín đáo ấy nhắc nhớ chúng ta một điều rất quan trọng: trong lòng Hội Thánh, biết bao nhiêu con người đã âm thầm dâng trọn cả cuộc đời mình cho Chúa mà tên tuổi chẳng hề được ghi chép lại trên bất cứ trang sách lớn nào. Không có một cuốn tiểu sử dày dặn không đồng nghĩa với việc thiếu đi một đời sống dâng hiến trọn vẹn, ý nghĩa.