Thánh Maria Mađalêna

Thánh Luca giới thiệu bà là “Maria, gọi là Mađalêna” — đứng đầu trong số những người phụ nữ đi theo giúp đỡ Đức Giêsu và nhóm Mười Hai. Tên gọi Mađalêna chỉ về quê quán của bà: Magdala, một thị trấn ven hồ Galilê. Đây không phải một làng chài nghèo nàn vô danh, mà là một trung tâm chế biến cá muối sầm uất — người Hy Lạp còn gọi nơi này là Tarichê, nghĩa đen là “nơi ướp cá”. Các nhà khảo cổ gần đây đã đào được cả một hội đường cổ từ thời Đền Thờ thứ hai — một trong những hội đường lâu đời nhất từng tìm thấy ở Galilê — cùng những căn biệt thự lát nền khảm đá hoa văn tinh xảo, cho thấy đây từng là một thị trấn khá giả, có cả một tầng lớp thương nhân giàu có sinh sống. Kinh Thánh không ghi lại ngày sinh, tuổi tác hay tên cha mẹ của bà.

Chi tiết

“bảy quỷ”

là cách Kinh Thánh diễn tả một tình trạng bị sự dữ trói buộc nặng nề, đau khổ đến cùng cực — hoàn toàn không phải cách nói rằng bà từng làm nghề mại dâm như nhiều thế kỷ sau người ta đã lầm tưởng, thêu dệt. Suốt toàn bộ Tân Ước, không hề có một dòng nào gọi bà là gái điếm. Bà cũng là một con người hoàn toàn khác với Maria, em gái bà Mácta ở làng Bêtania; và Tin Mừng cũng chưa từng đồng nhất bà với người phụ nữ tội lỗi vô danh từng khóc ướt chân Chúa trong nhà ông Simon Pharisêu — dù trải qua nhiều thế kỷ, ba hình ảnh phụ nữ khác nhau ấy đã bị gộp lẫn vào làm một trong trí tưởng tượng và cả trong nghệ thuật của phương Tây.

Trả lại sự thật ấy là trả lại cho Maria Mađalêna chính phẩm giá mà Lời Chúa đã khắc họa: một con người từng chịu trăm bề đọa đày tăm tối, nhưng đã được tình thương của Đức Giêsu kéo ra khỏi vũng lầy của sự dữ để bước vào một sự sống tự do, trọn vẹn. Quá khứ đau đớn ấy không còn là bản án trói buộc cả đời bà nữa.

Chúng ta không biết những ngày tháng trước cuộc chữa lành ấy tồi tệ đến nhường nào. Người ta không cần phải tưởng tượng, vẽ vời thêm những cảnh đời trụy lạc để làm cho lòng thương xót của Chúa có vẻ lớn lao hơn. Chỉ riêng việc một thân phận đau khổ được cứu vớt, được trả lại phẩm giá làm người, cũng đã quá đủ để mở ra một cuộc đời tràn ngập lòng biết ơn và yêu mến đến tận cùng.

Cùng với bà Gioanna, bà Susanna và nhiều phụ nữ đạo đức khác, Maria Mađalêna đã dùng chính của cải riêng của mình mà chu cấp, giúp đỡ cho Đức Giêsu và các môn đệ. Có lẽ chính xuất thân từ một thị trấn buôn bán cá thịnh vượng như Magdala đã giúp bà có phần nào của cải để làm việc ấy — một chi tiết bình dị nhưng kéo bà ra khỏi những bức tranh đóng khung tĩnh lặng, đưa bà thành một con người sống động, trực tiếp góp phần vào đời sống của cả đoàn truyền giáo, lo toan từng miếng cơm manh áo để hành trình loan báo Tin Mừng có thể tiếp diễn ngày này qua ngày khác.

Những việc phục vụ ấy diễn ra trong suốt những năm tháng Đức Giêsu đi khắp các làng mạc, khoảng cuối thập niên 20 đến đầu thập niên 30 của thế kỷ thứ nhất.

Đối với những người bà, người mẹ Công giáo Việt Nam muôn đời tần tảo lo toan chuyện chợ búa, cơm nước, quét dọn nhà thờ, hình ảnh Maria Mađalêna mang một sức nặng đồng cảm sâu xa. Lời loan báo Nước Trời được nâng đỡ bằng những hy sinh rất thật, rất cụ thể. Có những bàn tay âm thầm chắt chiu, san sẻ để những bước chân tông đồ có thể tiếp tục lên đường. Maria không chỉ nhận ơn rồi quay về sống êm ấm một mình; bà đã đem trọn cả cuộc đời mình gắn liền với Đấng Cứu Độ, không rời nửa bước.

Biết rõ nơi an táng là biết chỗ cuối cùng mình còn có thể tìm đến với một người đã khuất. Sau những năm tháng được sống lại nhờ ơn giải thoát, giờ đây Maria lại phải đối diện với cái chết nhục nhã của chính Đấng đã đem lại toàn bộ ý nghĩa cho cuộc đời mình.

Kinh Thánh không hề nói rằng lúc ấy bà đã hiểu hết ý nghĩa cứu độ mầu nhiệm của Thập Giá. Lòng trung thành của bà không cần phải tô vẽ thành một sự hiểu biết thần học thông suốt mới đáng trân trọng. Sự vĩ đại của bà nằm ở chỗ: bà đã kiên gan ở lại giữa tận cùng đau thương, mất mát, ngay cả khi cả bầu trời chỉ còn một màu đen tối, chưa hề thấy le lói một tia bình minh nào.

Sáng sớm ngày thứ nhất trong tuần, khi trời hãy còn tối mịt, Maria Mađalêna đã vội vã tìm ra mộ — có lẽ bà không tài nào chợp mắt nổi suốt cả đêm, chỉ mong trời mau sáng để được đến gần Thầy thêm một lần nữa. Thấy tảng đá che cửa mộ đã bị lăn sang một bên, bà hốt hoảng chạy về báo tin cho Phêrô và người môn đệ Chúa yêu:

“Người ta đã lấy mất xác Thầy rồi, chúng tôi chẳng biết họ để Người ở đâu!”

Hai môn đệ vội chạy ra mộ, xem xét rồi trở về nhà. Riêng một mình Maria vẫn nán lại, đứng bên ngoài mộ mà khóc. Tình yêu tha thiết thôi thúc bà cúi xuống nhìn vào bên trong lần nữa. Quay người lại, bà thấy có ai đó đứng đó mà không nhận ra là ai. Bà nghẹn ngào van xin người mình tưởng là bác làm vườn:

“Thưa ông, nếu ông đã đem Người đi, xin chỉ cho tôi biết ông đặt Người ở đâu, tôi sẽ đến lấy xác Người về.”

Tình yêu của bà, ngay lúc ấy, vẫn chỉ đang mải miết đi tìm một thi hài để xức dầu, để khóc thương lần cuối.

Đức Giêsu bảo bà:

“Đừng giữ Thầy lại, nhưng hãy đi gặp anh em Thầy và bảo họ: Thầy lên cùng Cha của Thầy cũng là Cha của anh em, lên cùng Thiên Chúa của Thầy cũng là Thiên Chúa của anh em.”

Maria Mađalêna liền vội vã chạy đi loan báo cho các môn đệ:

“Tôi đã thấy Chúa!”

, rồi thuật lại từng lời Người vừa nói với bà, không sót một chữ.

Niềm vui Phục Sinh không được giữ lại như một món quà riêng tư cho một mình bà thưởng thức. Người phụ nữ vừa được nghe gọi tên mình lập tức được trao một sứ mạng lớn lao: đi gọi những người khác cùng bước vào niềm hy vọng Phục Sinh ấy. Bà trở thành chứng nhân đầu tiên loan báo tin vui Chúa sống lại — loan báo ngay cho chính các Tông đồ, những người đáng lẽ phải là người đi loan báo trước. Vì thế, từ thời cổ xưa, Hội Thánh đã tôn vinh bà bằng một tước hiệu cao quý hiếm có:

“Tông đồ của các Tông đồ.”

Tước hiệu ấy không có nghĩa bà thuộc về nhóm Mười Hai Tông đồ cai quản Giáo hội, nhưng là sự nhìn nhận một vị trí đặc biệt: một người phụ nữ được chính Chúa tin cậy, trao phó lời chứng đầu tiên về mầu nhiệm Phục Sinh, trước cả những người thân cận nhất của Người. Một cuộc đời khởi đầu bằng sự trói buộc của bảy quỷ nay trở thành ngọn đuốc sáng rực rỡ, loan báo sự khải hoàn của Thiên Chúa cho cả thế gian.

Hội Thánh mừng lễ thánh Maria Mađalêna vào ngày 22 tháng 7 hằng năm. Ngày 3 tháng 6 năm 2016, Đức Thánh Cha Phanxicô đã ban sắc lệnh nâng ngày kính nhớ bà từ bậc lễ nhớ lên bậc “Lễ Kính”, ngang hàng với chính ngày lễ của các Tông đồ — một sự công nhận muộn màng nhưng xứng đáng, sau bao thế kỷ hình ảnh bà bị hiểu lầm, bị gán ghép sai lệch.

Đối với người tín hữu Việt Nam mang tên thánh Maria Mađalêna, bà là tấm gương ngời sáng của lòng trung thành son sắt, của một tình yêu chưa từng bỏ cuộc dù chỉ một lần, ngay cả khi mọi hy vọng dường như đã tắt lịm.