Thánh Mácta

Người phụ nữ xưa nay vẫn thường chỉ được nhớ đến với tính tình tất bật, bận rộn nơi bếp núc ấy, lại chính là người sẽ cất lên một lời tuyên xưng đức tin lẫm liệt bậc nhất trong cả Tin Mừng — ngay giữa cảnh tang gia bối rối, khi mùi tử khí còn phảng phất đâu đây.

Muốn hiểu được trọn vẹn vẻ đẹp của Mácta, ta phải cùng bà bước đi, từ một căn nhà hiếu khách luôn rộng mở, cho đến tận trước phiến đá của một ngôi mộ chưa được lăn ra.

Mácta sống tại ngôi làng nhỏ Bêtania, nằm nép mình bên sườn núi Ôliu, cách kinh thành Giêrusalem chưa đầy ba cây số — đủ gần để đi bộ chỉ mất chưa đầy một giờ, nhưng cũng đủ xa để nằm ngay ở ranh giới bắt đầu của vùng hoang mạc Giuđê khô cằn. Bà sống cùng người em gái Maria và người em trai Ladarô. Thánh sử Gioan ghi lại một câu văn ngọt ngào hiếm có trong cả Tân Ước: “Đức Giêsu yêu mến Mácta, cùng em cô và Ladarô.” Đây là mái ấm bình yên của tình thân hữu, nơi Chúa Giêsu thường ghé chân nghỉ ngơi mỗi khi hành trình rao giảng đưa Người đến gần Giêrusalem.

Kinh Thánh không ghi lại ngày sinh, tuổi tác hay gia cảnh hôn nhân của Mácta. Người em Maria trong gia đình này — thường được gọi là Maria Bêtania để phân biệt — là một con người hoàn toàn khác với Maria Mađalêna đã được nhắc đến ở một chương khác.

Thánh sử Luca kể lại cảnh Mácta đon đả đón Chúa vào nhà. Trong khi Maria ngồi nép dưới chân Chúa, chăm chú lắng nghe từng lời Người, thì Mácta lại tất bật, lúi húi với muôn vàn việc phục vụ bàn ăn — có lẽ là dọn dẹp, nhóm bếp, chuẩn bị đủ món để tiếp đãi cho phải phép một vị khách quý. Thấy mình làm không xuể, bà bước đến, thưa với Chúa, giọng có phần hờn dỗi:

“Thưa Thầy, em con để con phục vụ một mình mà Thầy không để ý sao? Xin Thầy bảo nó giúp con một tay!”

Lời cằn nhằn ấy nghe sao mà chân thật, quen thuộc đến thế! Trong bất cứ gia đình nào, người đứng ra quán xuyến việc nhà cũng có những lúc thấy mình đơn độc, mệt nhoài vì phải gánh hết mọi chuyện, trong khi người khác lại thảnh thơi ngồi yên một chỗ. Mácta không hề ngần ngại bộc bạch thẳng nỗi lòng ấy với Chúa, bởi bà tin Người là người trong nhà, đủ hiểu và đủ thương mình để không giận vì một lời than vãn.

Chúa Giêsu không hề mắng mỏ bà một lời nào. Người cất tiếng gọi tên bà hai lần liền, bằng một giọng vô cùng êm dịu:

“Mácta, Mácta ơi! Con lo lắng và bối rối về nhiều chuyện quá! Chỉ có một chuyện cần thiết mà thôi. Maria đã chọn phần tốt nhất, và sẽ không bị lấy đi.”

Chúa không hề chê bai việc nấu nướng hay phục vụ của bà — chính Người, suốt cả cuộc đời, đã không ngừng phục vụ, và còn dạy các Tông đồ phải học cách phục vụ lẫn nhau. Điều Người muốn nhắc Mácta chỉ là: đừng để cho sự bận rộn, cuống cuồng bên ngoài cướp mất đi sự bình an bên trong tâm hồn, khiến bà quên mất chính sự hiện diện của vị Khách quý đang ngồi ngay trong nhà mình.

Người ta hoàn toàn có thể lo toan chuẩn bị đủ món ngon vật lạ cho khách, mà lòng dạ lại đầy bực bội, chẳng còn một chút thảnh thơi nào để ngồi xuống chuyện trò cùng khách. Lời nhắc nhở của Chúa mở ra một lối sống rất thiết thực cho bất cứ ai đang bận rộn: giữa trăm công nghìn việc của gia đình, bếp núc, mưu sinh, hãy biết dành riêng cho mình những phút giây thinh lặng để lắng nghe Lời Chúa, dù chỉ là năm mười phút ngắn ngủi.

Kinh Thánh không kể lại sau đó Mácta có cởi tạp dề ra, ngồi xuống bên cạnh em mình hay không. Lời khuyên của Chúa cứ thế để ngỏ, như một lời mời gọi dịu dàng, lặp đi lặp lại cho mỗi chúng ta, mỗi ngày mới.

Thế rồi thử thách thực sự ập đến. Người em trai Ladarô ngã bệnh nặng. Hai chị em vội vã sai người đi báo tin cho Chúa, chỉ vỏn vẹn một câu:

“Thưa Thầy, người Thầy thương đang đau nặng.”

Nhưng lạ lùng thay, Chúa Giêsu lại nán lại nơi Người đang ở thêm hai ngày nữa mới chịu lên đường — một sự chậm trễ mà hẳn đã khiến hai chị em phải thấp thỏm, khó hiểu biết bao trong những giờ khắc chờ đợi ấy.

Khi Người đến Bêtania, Ladarô đã chết, đã được chôn trong mồ đá được bốn ngày rồi — đủ lâu để không còn ai nghi ngờ gì về việc cái chết ấy là thật, không phải một giấc ngủ mê. Rất đông bà con chòm xóm từ Giêrusalem kéo đến chia buồn. Vừa nghe tin Thầy đã đến đầu làng, Mácta lập tức đứng dậy, chạy vội ra đón, trong khi Maria vẫn ngồi ủ rũ trong nhà, không đủ sức đứng lên.

Bà nghẹn ngào nói lên nỗi tiếc nuối chất chứa trong lòng: giá như Thầy ở đây thì em con đã không chết rồi! Nhưng ngay sau câu than thở đầy cay đắng ấy, một tia hy vọng mong manh vẫn kịp bừng lên:

“Nhưng ngay cả bây giờ, con biết Thầy xin điều gì cùng Thiên Chúa, Thiên Chúa cũng sẽ ban cho Thầy.”

Chúa Giêsu bảo: “Em con sẽ sống lại.” Mácta thưa lại, giọng vẫn còn dè dặt: “Con biết em con sẽ sống lại, trong ngày sau hết.”

Chúa Giêsu liền nhẹ nhàng kéo bà ra khỏi một niềm tin còn mơ hồ, xa xôi về một tương lai chưa tới, để đưa bà quay về với chính Đấng đang đứng sừng sững ngay trước mặt bà lúc này:

“Chính Thầy là sự sống lại và là sự sống. Ai tin vào Thầy, thì dù đã chết, cũng sẽ được sống... Con có tin điều đó không?”

Bà thốt lên lời tuyên tín lẫm liệt ấy ngay khi nấm mồ em trai vẫn còn đóng kín, khi mùi tử khí dường như vẫn còn phảng phất đâu đây. Đức tin của Mácta, vì thế, không phải là lời tạ ơn muộn màng sau một phép lạ nhãn tiền đã xảy ra rồi mới tin; đó là một lời trao phó trọn vẹn, được thốt lên ngay giữa đáy sâu nhất của sự tang thương, khi chưa hề có bất cứ dấu hiệu nào cho thấy phép lạ sắp xảy ra.

Sau cuộc tuyên xưng đức tin ấy, Mácta liền quay về nhà, gọi khẽ em mình:

“Thầy đến rồi đấy, Thầy gọi em đấy!”

Người vừa nhận được niềm an ủi lớn lao lập tức trở thành sứ giả, dẫn đường cho người em đang chìm trong đau khổ đến gặp Chúa.

Khi đến trước ngôi mộ, Chúa bảo:

“Hãy lăn tảng đá ra!”

Mácta lại mau miệng can ngăn ngay, rất thực tế: “Thưa Thầy, đã bốn ngày rồi, chắc có mùi rồi!” Câu nói bộc trực ấy cho thấy bà luôn là một con người đứng rất sát với sự thật trần trụi của cái chết, không hề ảo tưởng hay lãng mạn hóa nó. Chúa Giêsu dịu dàng nhắc lại: “Thầy đã chẳng bảo con rằng nếu con tin, con sẽ thấy vinh quang Thiên Chúa sao?”

Sáu ngày trước lễ Vượt Qua cuối cùng, Chúa Giêsu trở lại Bêtania một lần nữa. Một bữa tiệc thân tình được dọn ra để mừng Người. Anh Ladarô — người vừa từ cõi chết trở về — ngồi chung bàn với Chúa; cô Maria lấy thứ dầu thơm quý giá xức lên chân Người; còn “Mácta thì lo phục vụ”.

Chỉ một cụm từ ngắn ngủi ấy thôi đã vẽ nên trọn vẹn nét đẹp của cả một con người. Sau bao nhiêu biến cố lớn lao, sau những lời dạy dỗ và cả một phép lạ chấn động vừa xảy ra ngay trong chính gia đình mình, Mácta vẫn cứ là Mácta. Chúa không hề bắt bà phải đổi tính, không bắt bà phải biến thành một người khác hẳn để chứng tỏ mình đã

“trưởng thành”

hơn trong đức tin. Bà vẫn tiếp tục phục vụ bằng chính đôi bàn tay tháo vát quen thuộc của mình — chỉ có điều, giờ đây đó là một sự phục vụ chan chứa bình an, lòng biết ơn và sự kính mến sâu xa, chứ không còn chút bực bội, hờn dỗi như buổi đầu nữa.

Sau những trang Tin Mừng ấy, Tân Ước không còn kể gì thêm về những năm cuối đời của Mácta. Những truyền thống tại miền nam nước Pháp, vùng Tarascon, gắn liền tên tuổi bà với việc rao giảng Tin Mừng và nhiều tích truyện đạo đức đầy màu sắc, dẫu ngày mất và tuổi thọ của bà không được sử liệu nào ghi lại chắc chắn.

Từ ngàn xưa, ngày 29 tháng 7 đã được dành riêng để kính nhớ thánh Mácta. Đặc biệt, theo sắc lệnh ngày 26 tháng 1 năm 2021 của Tòa Thánh, ngày lễ này được long trọng cử hành chung cho cả ba chị em: Mácta, Maria và Ladarô — một quyết định đẹp đẽ, tôn vinh trọn vẹn chứng từ của cả một mái ấm gia đình đã mở rộng cửa đón rước Chúa, đã tin tưởng và gắn bó trọn đời với Người, chứ không tách riêng công trạng của một người nào.

Đối với những người phụ nữ Công giáo Việt Nam mang tên thánh Mácta, bà là người bạn đồng hành vô cùng gần gũi. Bà hiểu rõ nỗi mệt nhọc của những bữa cơm hằng ngày, sự bận bịu không tên của việc nhà, và cả những lúc lòng dạ rối bời chỉ vì những chuyện tưởng chừng rất nhỏ trong gia đình.