Thánh Lôrensô Rôma

Người thanh niên mang nụ cười bất tử giữa biển lửa thiêu đốt ấy chính là thầy Phó tế Lôrensô — Laurentius — vị tử đạo lừng danh bậc nhất của Hội Thánh Rôma sơ khai. Ông là người giữ kho tài chính của Giáo hội, nhưng đã làm một hành động làm kinh ngạc muôn thế hệ: đưa toàn bộ những người tàn tật, đui mù, què quặt và ăn mày đến trước mặt quan tổng trấn để dõng dạc tuyên bố: “Đây chính là kho báu đích thực của Giáo hội!” Ông được muôn đời tôn kính là quan thầy của người nghèo, của các phó tế, và là biểu tượng của một đức tin rạng rỡ niềm vui chiến thắng cái chết.

Laurentius sinh vào khoảng năm 225 tại Huesca, thuộc vùng Aragon, Tây Ban Nha — một tỉnh xa xôi của đế quốc La Mã, nơi cộng đồng Kitô hữu vẫn còn nhỏ bé và phải giữ đức tin trong kín đáo, xen giữa những đền thờ ngoại giáo địa phương và các đồn trú quân sự La Mã rải rác dọc chân dãy Pyrénées. Ông là một thanh niên thông minh, đạo đức, xuất thân từ một gia đình Kitô giáo nề nếp. Khi theo học thần học tại Zaragoza, ông gặp gỡ một vị giáo sư uyên bác là linh mục Xíttô, người gốc Hy Lạp. Hai người kết nghĩa thầy trò tâm linh vô cùng sâu đậm. Khi cha Xíttô chuyển về kinh thành Rôma phục vụ, Lôrensô đã theo thầy sang Rôma — một hành trình dài hàng ngàn cây số xuyên qua bán đảo Iberia và vượt biển Địa Trung Hải, không phải là điều dễ dàng đối với một thanh niên tỉnh lẻ thời bấy giờ, nhưng cho thấy mức độ gắn bó sâu sắc giữa hai thầy trò.

Năm 257, cha Xíttô được bầu làm Giáo hoàng, lấy danh hiệu Đức Xíttô II. Ngay sau khi đăng quang, nhận thấy sự trung thực tuyệt đối, lòng bác ái bao la và tài quản lý khôn ngoan của người học trò trẻ tuổi, Đức Xíttô II đã truyền chức phó tế cho Lôrensô và bổ nhiệm ông làm Trưởng ban trong số bảy phó tế của Giáo hội Rôma — chức vị Archdeacon. Trách nhiệm của thầy Trưởng phó tế Lôrensô thời bấy giờ vô cùng nặng nề: quản lý toàn bộ tài chính, đất đai, chén thánh và của cải của Giáo hội Rôma; trực tiếp tổ chức mạng lưới cứu trợ, phân phát thức ăn, quần áo và tiền trợ cấp hằng ngày cho hơn một ngàn năm trăm góa phụ, trẻ mồ côi và người nghèo khổ trong thành phố; lưu trữ sổ sách các nghĩa trang hầm mộ của các tín hữu. Ông làm việc với sự tận tụy phi thường, coi việc phục vụ người nghèo là niềm vinh dự lớn lao nhất của đời mình.

Tháng 8 năm 258, hoàng đế Valêrianô ban hành sắc lệnh bách hại đẫm máu thứ hai: ra lệnh xử tử ngay lập tức tất cả các giám mục, linh mục và phó tế Kitô giáo, đồng thời tịch thu toàn bộ của cải của Giáo hội. Sắc lệnh này khắc nghiệt hơn hẳn đợt bách hại đầu tiên chỉ một năm trước đó, vốn mới chỉ buộc giới lãnh đạo Giáo hội phải tế thần ngoại giáo hoặc chịu lưu đày — lần này, chính quyền La Mã nhắm thẳng vào việc xóa sổ toàn bộ hàng giáo sĩ và cả nền tảng tài chính giúp Giáo hội duy trì hoạt động bác ái, cho thấy nỗi lo sợ ngày càng lớn của triều đình trước sức lan tỏa của cộng đồng Kitô hữu giữa lòng đế chế. Ngày 6 tháng 8 năm 258, đang khi cử hành phụng vụ bí mật tại nghĩa trang hầm mộ Callixtus trên đường Appia dưới lòng đất, Đức Giáo hoàng Xíttô II cùng bốn thầy phó tế đã bị quân lính La Mã ập vào bắt giữ và xử trảm ngay tại chỗ — chính khu hầm mộ ấy về sau còn là nơi an táng nhiều vị Giáo hoàng khác của thế kỷ thứ hai đến thứ tư, được gọi là “Hầm Mộ Các Giáo Hoàng”.

Sau khi hạ sát Đức Giáo hoàng, quan tổng trấn thành Rôma biết Lôrensô là người giữ kho tài chính của Giáo hội. Hắn tin rằng các Kitô hữu đang cất giấu hàng ngàn chén thánh bằng vàng ròng, các bình đựng dầu nạm ngọc bích và những hòm tiền vàng khổng lồ. Hắn cho bắt giữ Lôrensô và truyền lệnh:

“Hãy nộp lại cho hoàng đế toàn bộ kho báu của Giáo hội các ngươi!”

Thầy Lôrensô bình thản trả lời:

“Vâng, thưa quan lớn, Giáo hội của chúng tôi quả thực rất giàu có, có những kho báu vĩ đại hơn cả kho báu của hoàng đế! Xin quan lớn hãy cho tôi thời gian ba ngày, tôi sẽ tập hợp toàn bộ kho báu ấy lại và dâng nộp cho ngài!”

Quan tổng trấn mừng rỡ chấp thuận.

Bị sỉ nhục trước mặt bá quan, quan tổng trấn điên cuồng vì tức giận. Hắn gầm lên:

“Mày dám lấy kẻ ăn mày ra đùa cợt ta sao? Mày muốn chết vinh quang nhanh chóng bằng lưỡi gươm ư? Không! Ta sẽ thiêu đốt mày từ từ cho đến khi mày phải van xin nộp vàng!”

Hắn ra lệnh dựng một giàn thiêu đặc biệt: một chiếc vỉ sắt lớn đặt trên đống than củi đang cháy âm ỉ, để nướng chín thân xác ông từng chút một — một hình phạt tàn khốc hiếm gặp ngay cả trong số các cực hình man rợ thời bách hại La Mã.

Hoàng đế Constantinô Đại đế sau này đã cho xây dựng Vương cung thánh đường Thánh Lôrensô Ngoại Thành — San Lorenzo fuori le Mura — nguy nga ngay trên phần mộ của ông trên đường Tiburtina, một trong bảy Đại Vương Cung Thánh Đường truyền thống của kinh thành Rôma. Công trình nguyên thủy từ thế kỷ thứ tư ấy đã được xây dựng lại và mở rộng khoảng hai trăm năm sau, và đến hôm nay, di hài Thánh Lôrensô cùng Thánh Stêphanô Tử Đạo Tiên Khởi vẫn còn được lưu giữ trong hầm mộ bên dưới bàn thờ chính của vương cung thánh đường ấy.

Tên của Thánh Lôrensô được ghi danh trang trọng trong Kinh nguyện Thánh Thể I — Lễ quy Rôma — ngay sau tên các Tông đồ, một vinh dự chỉ dành cho số ít vị thánh tử đạo tiên khởi của Giáo hội. Hội Thánh mừng kính ông vào ngày 10 tháng 8 hằng năm với bậc Lễ Kính. Ông được tôn kính là quan thầy của các phó tế, của người nghèo, của các đầu bếp và người nấu ăn — một sự liên tưởng có phần dí dỏm nhưng đầy ý nghĩa, bắt nguồn chính từ cách ông đã đón nhận cái chết trên vỉ sắt nướng.