Thánh Inê thành Roma

Chính sự non nớt của tuổi thơ ấy đã biến cái chết của em thành một bản cáo trạng đanh thép tố cáo sự dã man của quyền lực trần thế, đồng thời làm rực sáng một điều mà gươm giáo và lửa bỏng không tài nào cướp đoạt nổi: lòng gắn bó thủy chung tuyệt đối của một tâm hồn trinh trong đối với Đức Kitô.

Inê, tiếng Latinh là Agnes, sống tại kinh thành Rôma trong những thế kỷ sơ khai đầy sóng gió của Hội Thánh. Các tài liệu lịch sử không lưu lại ngày sinh, tên tuổi cha mẹ hay những kỷ niệm thời thơ ấu của em. Cuộc tử đạo oanh liệt của em thường được định vào khoảng năm 304, dưới triều hoàng đế Điôclêcianô — cuộc bách hại tàn khốc và quy mô nhất nhắm vào các Kitô hữu.

Thế nhưng, việc cộng đoàn nhớ đến em thì đã xuất hiện từ rất sớm. Bản danh lục tử đạo của Hội Thánh Rôma vào năm 354 đã trân trọng ghi nhận ngày 21 tháng 1 là ngày kính nhớ Inê, gắn liền với nơi an táng của em trên đường Nomentana. Chỉ vài thế hệ sau khi biến cố xảy ra, tên của người thiếu nữ ấy đã hòa vào lời kinh nguyện hằng ngày của Hội Thánh.

Vào thế kỷ thứ tư, Đức Giáo hoàng Đamasô đã tự tay làm thơ tưởng niệm ngài, và thánh Tổng giám mục Ambrôsiô đã cất lời ca ngợi em bằng những lời lẽ xúc động tận đáy lòng. Thánh Ambrôsiô ngạc nhiên thốt lên: một cô bé mới mười hai tuổi, chưa đủ sức để tự mình ký một văn bản pháp lý, vậy mà đã đủ sức làm chứng cho Chúa trước cả một guồng máy bạo quyền lẫm liệt; một thân hình quá nhỏ bé đến nỗi không có chiếc cùm xích nào của đao phủ vừa vặn với cổ tay em!

Nơi an táng của Inê trên đường Nomentana về sau trở thành một quần thể hầm mộ ba tầng, đào sâu xuống lòng đất từ thế kỷ thứ hai đến thế kỷ thứ năm, đến nay vẫn còn được các đoàn hành hương viếng thăm ngay bên dưới ngôi thánh đường mang tên em. Thời gian có thể cuốn trôi tên tuổi của những hoàng đế lẫy lừng trên ngai vàng La Mã. Nhưng Hội Thánh thì nhất quyết không để cho cái tên của người thiếu nữ mười hai tuổi ấy bị chìm vào lãng quên.

Những chứng từ sớm nhất khắc họa Inê như một người trinh nữ đã sớm hiến dâng trọn vẹn trái tim mình cho Đức Kitô. Đối với em, đức tin không phải là một mớ lý thuyết thuộc lòng; nó chạm đến tận cội rễ cách em nhìn nhận cuộc đời mình: em hoàn toàn thuộc về Chúa.

Trong xã hội La Mã cổ đại, một cô gái nhỏ bé không có quyền tự quyết định số phận mình. Khi bị lôi ra trước tòa án, quan tòa ban đầu dùng những lời ngon ngọt dụ dỗ em dâng hương tế các thần linh ngoại giáo, hứa hẹn danh vọng giàu sang. Thấy em không hề lay chuyển, ông ta chuyển sang đe dọa bằng những hình cụ tra tấn rùng rợn.

Thậm chí, để bẻ gãy ý chí của người trinh nữ, quan tòa đã ra lệnh tống em vào một nhà chứa nhơ nhớp để cho những kẻ dâm ô làm nhục. Thế nhưng, các bản tích cổ kể lại rằng ơn Chúa đã che chở em một cách lạ lùng: mái tóc của em bỗng dài ra phủ kín thân thể, và ánh sáng thánh thiện bao quanh khiến những kẻ có ý đồ đen tối đều khiếp sợ tháo lui.

Những chi tiết ấy diễn tả niềm xác tín sâu xa của cộng đoàn Kitô hữu: con người không phải là món đồ chơi thuộc quyền chiếm đoạt của kẻ mạnh. Ta không cần phải coi từng tình tiết đều là biên bản ghi chép của pháp đình thì mới cảm nhận được sức mạnh của câu chuyện. Điều cốt lõi là: Inê đã kiên cường bảo vệ sự tự do của lương tâm và phẩm giá của mình trước một quyền lực hung bạo muốn dùng nỗi sợ hãi và sự sỉ nhục để đè bẹp em.

Khi tuyên xưng Inê là “trinh nữ tử đạo”, Hội Thánh tôn vinh ơn gọi hiến dâng thánh thiện và lòng trung tín anh hùng của em. Đó tuyệt đối không phải là một lời phán xét hay phân biệt đối xử đối với những ai từng là nạn nhân của bạo lực tình dục. Bạo lực của kẻ thủ ác không bao giờ làm cho người bị hại mất đi phẩm giá làm con Chúa.

Phần mộ của thánh Inê trên đường Nomentana nhanh chóng trở thành một trung tâm hành hương lớn. Đến thế kỷ thứ bảy, Đức Giáo hoàng Hônôriô I đã cho xây dựng lại ngôi vương cung thánh đường lộng lẫy mang tên em, phần lớn cấu trúc nguyên thủy ấy vẫn còn đứng vững cho đến ngày nay, với bức khảm nổi bật trên cung thánh vẽ hình Inê trong y phục một vị hoàng hậu Byzantine, đứng giữa hai vị giáo hoàng.

Tên gọi Agnes trong tiếng Hy Lạp mang nghĩa là “trong trắng, tinh tuyền”, nhưng trong tiếng Latinh lại phát âm rất gần với từ Agnus, nghĩa là con chiên. Từ sự trùng hợp ngôn ngữ ấy, nghệ thuật thánh đã đặt một con chiên nhỏ bên cạnh em. Con chiên ấy nhắc nhớ về sự hiền lành, về Đức Kitô là Chiên Thiên Chúa đã chịu sát tế, và về một cuộc đời hiến dâng không dùng bạo lực để đáp trả bạo lực.

Hằng năm, vào ngày lễ kính thánh Inê, tại nhà thờ mang tên ngài ở Rôma, người ta cử hành một nghi thức truyền thống rất đẹp: làm phép hai con chiên non màu trắng ngay sau Thánh Lễ trọng thể do chính Đức Giáo hoàng hoặc vị đại diện cử hành. Sau đó, hai con chiên được đưa đến cho các nữ tu dòng Biển Đức tại tu viện thánh nữ Cecilia bên khu Trastevere chăm sóc; đến mùa, chính các sơ sẽ xén lông, kéo sợi và dệt nên những chiếc dây Pallium — dây vai bằng lông chiên trắng — để Đức Giáo hoàng trao cho các vị Tổng giám mục chính tòa trên khắp thế giới, biểu trưng cho sự hiệp nhất và sứ mạng của người mục tử vác chiên trên vai. Một sợi chỉ mảnh mai như thế đã âm thầm nối kết câu chuyện của thánh Inê với câu chuyện của một vị thánh nữ khác mà chúng ta sắp gặp gỡ.

Đặc biệt, tên của thánh nữ Inê được xướng lên trang trọng trong Kinh nguyện Thánh Thể I, Lễ quy Rôma, bên cạnh các thánh nữ tử đạo tiên khởi. Tiếng gọi tên người thiếu nữ mười hai tuổi ấy vang lên mỗi ngày nơi hàng trăm ngàn bàn thờ trên khắp thế giới, bằng đủ mọi thứ tiếng.