Thánh Charles De Foucauld

Xung quanh ông là những người thổ dân Tuareg nghèo hèn, sống đời du mục giữa hoang vu. Suốt mười lăm năm sống giữa họ, ông không rửa tội được cho một người trưởng thành nào, không lập được một giáo xứ đông đúc, cũng chẳng có một bài thuyết giảng công khai nào. Ông chỉ sống như một người anh em bé mọn, ân cần chia sẻ từng bát nước, viên thuốc, và kiên nhẫn học từng từ ngữ của họ.

Người ẩn tu thầm lặng ấy chính là Charles de Foucauld — trong đời tu lấy tên Thầy Charles của Chúa Giêsu. Hành trình của ông là một cuộc vượt qua phi thường: từ một chàng sĩ quan quý tộc ăn chơi trác táng, sống buông thả trụy lạc và từng mất hết đức tin, ông đã bị tình yêu vô điều kiện của Đức Kitô biến đổi để trở thành “người anh em phổ quát” của mọi người. Ông đã chọn lấy chỗ rốt cùng nhất của xã hội — sống giữa sa mạc như hạt lúa mì vùi sâu vào lòng đất — để chuẩn bị cho một mùa gặt tâm linh trổ sinh hàng chục hội dòng và phong trào thiêng liêng sau này.

Charles Eugène de Foucauld sinh ngày 15 tháng 9 năm 1858 tại thành phố Strasbourg, nước Pháp, trong một gia đình quý tộc giàu sang và danh giá. Cha là ông Édouard de Foucauld, một viên chức quản lý lâm nghiệp; mẹ là bà Élisabeth de Morlet.

Năm Charles mới lên sáu tuổi, cả cha lẫn mẹ đều lần lượt qua đời chỉ trong vòng vài tháng. Cậu bé mồ côi cùng người em gái Marie được đưa về sống với ông ngoại là Đại tá Beaudet de Morlet — một người hết lòng yêu thương nhưng chiều chuộng cháu quá mức. Thừa kế một khối gia tài khổng lồ từ gia đình, chàng thanh niên Charles bước vào Trường Quân sự Danh tiếng Saint-Cyr. Tại đây, ông nhanh chóng nổi tiếng khắp trường về lối sống phóng túng, ăn chơi xa xỉ bậc nhất: thích tiệc tùng xa hoa, uống rượu đắt tiền, mê bài bạc và sống buông thả. Ông tự tuyên bố từ bỏ đức tin Kitô giáo năm mười sáu tuổi và coi mình là một người hoàn toàn vô thần.

Năm 1880, ông tốt nghiệp sĩ quan kỵ binh và được điều động sang đóng quân tại Algérie, Bắc Phi. Tại đây, vì dính líu vào một vụ bê bối tình ái với một phụ nữ và kiên quyết đưa cô này về sống chung trong doanh trại, Charles đã bị quân đội kỷ luật tước quân tịch và đuổi về nước vì tội làm ô danh quân đội. Nhưng khi hay tin trung đoàn cũ của mình ở Algérie bước vào một chiến dịch quân sự nguy hiểm chống lại quân nổi dậy, lòng tự trọng của người lính trỗi dậy. Ông cắt đứt với người tình, tình nguyện xin tái ngũ, xông pha nơi tiền tuyến và chiến đấu vô cùng dũng cảm.

Sau khi chiến sự kết thúc, bị cuốn hút bởi vẻ đẹp hoang sơ của Bắc Phi, năm 1882, Charles de Foucauld xin giải ngũ để thực hiện một cuộc thám hiểm táo bạo vào đất nước Maroc — một vùng đất Hồi giáo khép kín thời bấy giờ, nơi người Kitô hữu bị nghiêm cấm bước vào dưới hình phạt tử hình. Ông đã cải trang thành một thầy tu Do Thái giáo nghèo khổ mang tên Joseph Aleman, đi chân đất, ăn mặc rách rưới, lội bộ hàng ngàn cây số xuyên qua các rặng núi tuyết Atlas và sa mạc Sahara. Ông bí mật ghi chép nhật ký, vẽ bản đồ địa hình và đo đạc thiên văn.

Cuộc hoán cải diễn ra như một tiếng sét. Sau này ông đã viết nên câu nói định hình trọn vẹn phần đời còn lại:

“Ngay khi tôi nhận biết có một Thiên Chúa, tôi hiểu rằng tôi không thể làm điều gì khác ngoài việc sống hoàn toàn cho một mình Người!”

Nhưng sau bảy năm sống đời đan viện, ông cảm thấy các tu viện này vẫn còn quá đầy đủ và an toàn. Ông xin phép rời dòng để sống cảnh nghèo khó triệt để hơn. Từ năm 1897 đến 1900, ông sống tại Nazaret như một người đầy tớ vô danh cho các nữ tu Dòng Clara: ở trong một túp lều gỗ chứa nông cụ, ngày ngày quét sân, làm vườn, quét dọn và dành trọn đêm thức trắng cầu nguyện trước Nhà Tạm. Dưới sự thúc đẩy của vị linh hướng, ông trở về Pháp học thần học và được thụ phong linh mục tại Viviers vào ngày 9 tháng 6 năm 1901, ở tuổi bốn mươi ba.

Sau khi thụ phong, cha Charles de Foucauld lập tức lên đường quay trở lại sa mạc Algérie. Ông đến định cư tại ốc đảo Béni Abbès — tiền đồn hẻo lánh của sa mạc Sahara. Tại đây, ông tự tay xây dựng một “Nhà Huynh Đệ” — Khaoua — mở rộng cửa đón tiếp mọi người: những người lính Pháp cô đơn, những người lữ hành băng qua sa mạc, những người nghèo đói và những người nô lệ da đen. Ông dùng tiền người thân gửi sang để mua lại tự do cho các nô lệ. Ông tuyên bố:

“Tôi muốn tất cả mọi cư dân nơi đây — Kitô giáo, Hồi giáo, Do Thái giáo hay lương dân — đều coi tôi như người anh em của họ, người anh em phổ quát của mọi người!”

Năm 1905, theo lời mời của người bạn cũ là tướng Laperrine, ông quyết định tiến sâu hơn nữa vào miền nam sa mạc, đến định cư tại Tamanrasset — một ngôi làng biệt lập giữa rặng núi đá Hoggar khô cằn, nơi sinh sống của bộ tộc Tuareg. Tại Tamanrasset, ông sống hoàn toàn trơ trọi giữa những người du mục hoang dã. Ông không tìm cách cải đạo họ bằng những lời thuyết giáo, mà dạy các đan sĩ tương lai bài học về sự “truyền giáo bằng sự hiện diện”:

“Tôi ở đây không phải để nói về Đức Kitô, mà là để sống Đức Kitô... Hãy làm sao để khi người ta nhìn thấy cách chúng ta sống, nhìn thấy sự dịu hiền và lòng bác ái của chúng ta, họ phải tự hỏi: Đấng mà con người này tôn thờ là ai mà làm cho người ấy trở nên tốt lành đến thế?”

Ông kiên nhẫn học thổ ngữ Tamahaq của người Tuareg. Suốt mười năm miệt mài, ông đã biên soạn nên bộ Từ điển Pháp — Tuareg khổng lồ gồm bốn tập, một công trình ngôn ngữ học và nhân chủng học vô giá cứu vãn nền văn hóa của người dân du mục, vẫn còn được các nhà nghiên cứu tham khảo cho đến hôm nay. Ông đan dệt những chiếc áo ấm, chia sẻ từng hạt lúa mạch cho dân làng trong những năm hạn hán đói kém. Người dân Tuareg từ chỗ nghi ngờ đã coi ông như một vị “Marabout” — vị thánh sống — che chở cho bộ tộc.

Năm 1914, Thế chiến thứ nhất bùng nổ, kéo theo sự bất ổn lan sang cả vùng sa mạc Sahara. Các nhóm phiến quân du kích nổi dậy cướp bóc và chống lại người Pháp. Bạn bè nhiều lần khuyên ông nên rút về các đồn quân sự an toàn, nhưng cha Charles kiên quyết từ chối. Ông bảo:

“Tôi không thể bỏ rơi những người dân nghèo của tôi lúc này!”

Ông xây một pháo đài nhỏ bằng đất bùn tại Tamanrasset để làm nơi trú ẩn an toàn cho dân làng mỗi khi có cướp.

Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã tuyên phong Chân phước cho ông vào năm 2005. Và ngày 15 tháng 5 năm 2022, Đức Thánh Cha Phanxicô đã long trọng tôn phong Charles de Foucauld lên bậc Hiển Thánh tại Quảng trường Thánh Phêrô. Hội Thánh mừng kính ông vào ngày 1 tháng 12 hằng năm.