Thánh Cecilia

Trong thế giới của những lời ca tiếng hát dâng lên Chúa ấy, thánh nữ Cecilia chiếm một vị trí vô cùng thân thương. Ngài được vẽ ngồi bên cây đàn phong cầm, được tôn kính như quan thầy của âm nhạc thánh.

Thế nhưng, câu chuyện cuộc đời ngài lại được bắt đầu từ một tiếng hát hoàn toàn không cần đến phím đàn hay nhạc cụ trần gian: đó là tiếng hát thầm lặng của một trái tim hướng trọn về Chúa giữa những thanh âm ồn ào đang tìm cách kéo mình đi lối khác.

Cecilia là một vị tử đạo lừng danh của Hội Thánh tại Rôma. Những thế kỷ đầu tiên đã để lại rất ít dữ liệu lịch sử chuẩn xác về thời niên thiếu của ngài. Chúng ta không có ngày sinh hay một năm tử đạo được các sử gia đồng thuận tuyệt đối; các niên đại được đưa ra thường nằm trong khoảng thế kỷ thứ hai hoặc thế kỷ thứ ba.

Thế nhưng, dấu tích lòng sùng kính của cộng đoàn Kitô hữu dành cho ngài thì vô cùng sâu đậm và rõ ràng. Ngay từ cuối thế kỷ thứ năm, một vương cung thánh đường mang tên thánh nữ Cecilia đã hiện diện vững chãi tại khu phố Trastevere cổ kính của Rôma, được xây dựng ngay trên nền ngôi nhà xưa của gia đình ngài. Những cuộc khai quật khảo cổ dưới lòng nhà thờ ngày nay vẫn còn để lộ ra dấu vết một ngôi nhà La Mã cổ từ thế kỷ thứ hai trước Công nguyên, một khu phòng tắm hơi nước, và cả một bàn thờ nhỏ thờ nữ thần Minerva từng được đặt trong chính căn nhà ấy — những lớp gạch đá câm lặng mà đến hôm nay vẫn còn kể lại câu chuyện đời ngài rõ ràng hơn bất cứ trang sách nào. Ký ức về phần mộ của ngài trong nghĩa trang Callistus cũng được người tín hữu gìn giữ qua bao biến động thăng trầm của các triều đại.

Một bản hạnh tích tử đạo được lưu truyền từ thế kỷ thứ năm đã trao lại cho hậu thế câu chuyện đầy đặn và cảm động về ngài. Dẫu mang văn phong đạo đức của thời xưa, câu chuyện ấy đã lưu giữ trọn vẹn lý tưởng hiến dâng và chứng từ đức tin kiên cường của người nữ tử đạo.

Điều đáng chú ý là ngôi nhà thời La Mã cổ ấy — nơi sau này Cecilia sẽ trải qua những giờ phút cuối cùng của đời mình — không phải một căn nhà nghèo hèn tạm bợ, mà là một dinh cơ khang trang giữa lòng khu phố quý tộc. Chọn từ bỏ tất cả những gì một gia sản như thế có thể mang lại, để chỉ giữ lại duy nhất một điều — lòng trung tín với Đức Kitô — đã cho thấy nơi Cecilia một sự tự do nội tâm hiếm có, không phải của một người chẳng có gì để mất, mà của một người đã cân nhắc và biết chắc điều gì mới thực sự đáng giữ.

Theo bản tích cổ, Cecilia sinh ra trong một gia đình quý tộc lẫy lừng tại Rôma. Được ơn Chúa soi sáng, từ thời thiếu nữ, ngài đã tin theo Đức Kitô và tha thiết đoan hứa dâng trọn đời trinh khiết cho Người.

Thế nhưng, theo phong tục xã hội thời bấy giờ, cha mẹ đã tự ý sắp đặt gả ngài cho Valerian — một chàng thanh niên quý tộc ngoại giáo giàu có và đức độ.

Ngày hôn lễ diễn ra vô cùng xa hoa lộng lẫy. Đèn nến sáng choang, yến tiệc linh đình, và tiếng kèn tiếng đàn của các nhạc công trần gian vang lên rộn rã khắp cung điện.

Câu văn ấy đã đi vào lịch sử và trở thành cội nguồn để Hội Thánh tôn vinh ngài là quan thầy của âm nhạc. Tiếng hát của Cecilia không phải là việc ngài biểu diễn một bản nhạc tài hoa cho khách dự tiệc thưởng thức. Đó là tiếng hát của sự cầu nguyện nội tâm. Giữa một khung cảnh mà mọi người chung quanh đều tưởng ngài đang thuộc trọn về trần thế, trái tim ngài vẫn hướng thẳng về Chúa.

Trong đêm tân hôn, khi chỉ còn lại hai người, Cecilia đã can đảm giãi bày tâm sự với người chồng trẻ. Ngài nói với Valerian về đức tin Kitô giáo, về lời khấn dâng mình cho Chúa, và về một thiên thần của Chúa hằng ngày bảo vệ sự trinh trắng của ngài. Ngài khuyên chàng hãy đến gặp Đức Giám mục Urbanô đang ẩn trốn nơi các hầm mộ để tìm hiểu đạo.

Vào thời kỳ bách hại, hai anh em Valerian và Tiburtius đã đem hết tiền của đi phân phát cho người nghèo, và đêm đêm lén lút đi chôn cất thi hài các thánh tử đạo bị vứt bỏ ngoài bãi rác. Hành vi bác ái ấy nhanh chóng bị phát giác. Hai anh em bị bắt, can trường tuyên xưng đức tin và chịu chém đầu vì danh Đức Kitô. Viên sĩ quan La Mã áp giải họ tên là Maximus, vì quá xúc động trước sự can đảm của hai vị, cũng đã tin theo Chúa và chịu tử đạo cùng ngày.

Tức tối, quan tòa ra lệnh nhốt ngài vào một phòng tắm hơi nước đóng kín, đốt lửa thật lớn bên dưới nhằm làm ngài chết ngạt vì khói và hơi nóng — rất có thể chính là căn phòng tắm hơi nước mà các nhà khảo cổ về sau tìm thấy dấu tích ngay dưới nền thánh đường mang tên ngài. Thế nhưng, suốt một ngày một đêm trôi qua, người ta mở cửa ra và kinh ngạc thấy ngài vẫn hoàn toàn bình an vô sự, như đang được một làn gió mát lành thổi qua.

Vào năm 1599, trong cuộc trùng tu vương cung thánh đường Thánh Cecilia tại Trastevere, người ta đã mở ngôi mộ bằng đá cẩm thạch của ngài. Trước sự chứng kiến sững sờ của Đức Hồng y Sfondrati và các nhân chứng, thi hài của thánh nữ Cecilia vẫn còn nguyên vẹn kỳ diệu sau hơn một ngàn năm: ngài nằm nghiêng sang một bên thanh thản như đang ngủ, vết chém nơi cổ còn in dấu, và đôi bàn tay vẫn giữ nguyên tư thế giơ ba ngón và một ngón tuyên xưng Thiên Chúa Ba Ngôi!

Nhà điêu khắc trẻ tuổi Stefano Maderno — một nhân chứng tận mắt nhìn thấy cảnh tượng ấy — đã tạc nên bức tượng đá cẩm thạch trắng bất hủ mô phỏng chính xác tư thế nằm của ngài ngay trong năm sau đó, 1600. Bức tượng ấy trở thành một trong những kiệt tác đầu tiên báo hiệu phong cách điêu khắc Baroque sắp bùng nở tại Rôma, và ngày nay hàng triệu khách hành hương vẫn kính cẩn nghiêng mình chiêm ngắm dưới chân bàn thờ chính.

Hội Thánh mừng kính thánh nữ Cecilia vào ngày 22 tháng 11 hằng năm. Tên của ngài cũng được xướng lên trong Kinh nguyện Thánh Thể I.